Czy szkolna lekcja o ekologii może przełożyć się na oszczędność wody, stały monitoring jeziora albo plan jego rewitalizacji? Uczniowie uczestniczący w programie Code for Blue pokazują, że tak. Projekt realizowany przez Fundację Code for Green został wyróżniony w konkursie „Innovative Green Education Actions” organizowanym w ramach europejskiej inicjatywy Education for Climate Coalition. W tegorocznej edycji zgłoszono ponad 150 projektów z całej Europy, a polski program doceniono w kategorii „Youth leadership and intergenerational dialogue for climate action”, dotyczącej przywództwa młodych i współpracy międzypokoleniowej na rzecz klimatu.
Wyróżnienie jest okazją do zaprezentowania polskich doświadczeń na europejskiej scenie. W czwartek, 22 października, dr Małgorzata Snarska-Nieznańska, założycielka i prezeska Fundacji Code for Green, przedstawi rozwiązania wypracowane przez uczniów podczas Education for Climate Day w Brukseli. Wśród przykładów znajdą się działania z Suwałk, Białegostoku i Sejn.
Code for Blue realizowano w roku szkolnym 2025/2026 w 25 szkołach podstawowych i ponadpodstawowych w Polsce. W programie uczestniczyło około 500 uczennic i uczniów. Jego założenie jest proste: młodzi ludzie mają nie tylko zdobywać wiedzę o problemach środowiskowych, lecz także uczyć się rozpoznawać je w swoim otoczeniu i szukać praktycznych sposobów ich rozwiązania.
To odpowiedź na problem, który pokazują również badania dotyczące postaw młodzieży wobec zmian klimatu. Z publikacji „Uczniowie wobec zmian klimatu” wynika, że problemy klimatyczne są ważne dla blisko 70 proc. uczniów, ale aktywnie angażuje się w działania zaledwie 17 proc. z nich. Program Fundacji Code for Green ma pomóc zmniejszyć tę różnicę, zamieniając zainteresowanie ekologią w konkretne działania.
Uczniowie pracowali metodami wykorzystującymi m.in. myślenie projektowe, edukację związaną z lokalnym otoczeniem oraz naukę przez praktykę. Punktem wyjścia był film dokumentalny „Do ostatniej kropli” w reżyserii Ewy Ewart. Następnie młodzież prowadziła badania terenowe i konsultowała się z przedstawicielami samorządów, Sanepidu, Wód Polskich oraz uczelni. Kolejnym etapem było przygotowanie i wdrażanie własnych rozwiązań.
W ten sposób rozwijano kompetencje związane z myśleniem systemowym, przewidywaniem możliwych scenariuszy przyszłości i poczuciem sprawczości. Ważnym elementem programu jest także współpraca młodych ludzi z dorosłymi oraz instytucjami, które mogą pomóc przełożyć uczniowskie pomysły na działania w lokalnych społecznościach.
Nie bez znaczenia jest również sam temat projektu. Polska mierzy się z poważnymi wyzwaniami związanymi z dostępnością i jakością wody. Według raportu GUS „Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport SDG 2025” odnawialne zasoby wody słodkiej na mieszkańca pozostają poniżej progu 1700 metrów sześciennych uznawanego przez ONZ za granicę bezpieczeństwa wodnego. Pod tym względem Polska należy do państw o najmniejszych zasobach wody w Unii Europejskiej. Raport wskazuje również, że dobry stan ekologiczny osiągnęło zaledwie 1,6 proc. badanych wód powierzchniowych.
W takich warunkach znaczenie mają zarówno działania na rzecz oszczędzania wody, jak i kontrolowanie jej jakości oraz poprawa stanu lokalnych zbiorników. Właśnie na tych obszarach koncentrują się projekty, które zostaną przedstawione w Brukseli.
W Suwałkach uczniowie II Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Zygmunta Podhorskiego opracowali system wykorzystujący tak zwaną szarą wodę. Woda pozostała po myciu rąk jest wykorzystywana do spłukiwania toalety, dzięki czemu nie trzeba w tym celu zużywać kolejnych litrów czystej wody. Ośmiodniowe pomiary wykazały, że w jednej szkolnej toalecie można w ten sposób oszczędzić ponad 190 litrów czystej wody tygodniowo.
To przykład rozwiązania, które dotyczy codziennego funkcjonowania szkoły i pokazuje, że ograniczanie zużycia wody nie zawsze wymaga wielkich inwestycji. Istotne jest rozpoznanie, gdzie zasoby są wykorzystywane, i znalezienie sposobu na ich ponowne użycie.
Inny charakter ma projekt przygotowany przez uczniów Technikum Programistycznego Infotech w Białymstoku. Młodzież zbudowała na Zalewie Dojlidy autonomiczną bojkę zasilaną energią słoneczną, która przez całą dobę mierzy cztery parametry wody: temperaturę, pH, przewodność i poziom rozpuszczonego tlenu. Dane są udostępniane publicznie, a system może automatycznie wysłać alert po przekroczeniu określonej normy.
Zalew Dojlidy odwiedza rocznie ponad 100 tysięcy osób, dlatego bieżące informacje o stanie wody mają znaczenie nie tylko dla osób zainteresowanych środowiskiem, lecz także dla użytkowników tego miejsca. Według organizatorów projektu jest to pierwszy obywatelski system monitoringu tego akwenu.
Trzeci przykład pochodzi z Sejn, gdzie Fundacja Code for Green ma swoją siedzibę. Uczniowie miejscowej szkoły podstawowej przyjrzeli się problemowi eutrofizacji lokalnego jeziora, czyli nadmiernego wzbogacenia wody w substancje odżywcze, które może prowadzić do pogorszenia jej jakości. Młodzież przeanalizowała możliwe źródła zanieczyszczeń w całej zlewni, a następnie przygotowała plan rewitalizacji jeziora.
Na tym jednak nie poprzestano. Uczniowie przedstawili swoje wnioski władzom miasta podczas sesji Rady Miejskiej. Dzięki temu szkolna praca wyszła poza klasę i stała się głosem w dyskusji o przyszłości lokalnego środowiska.
– Nasi uczniowie nie uczą się o wodzie z podręcznika, wychodzą nad własną rzekę czy jezioro, diagnozują problem i budują działające rozwiązanie. To właśnie pokażemy w Brukseli: że polska szkoła może być miejscem realnej, międzypokoleniowej zmiany – podkreśla dr Małgorzata Snarska-Nieznańska, założycielka i prezeska Fundacji Code for Green.
Wyróżnienie Code for Blue wpisuje się w tegoroczny priorytet Education for Climate Coalition, którym jest sprawiedliwość międzypokoleniowa. Chodzi o uwzględnianie potrzeb zarówno obecnych, jak i przyszłych pokoleń w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska i klimatu. Ważną rolę odgrywa w tym udział młodych ludzi w tworzeniu rozwiązań, a nie jedynie przekazywanie im wiedzy o problemach.
Education for Climate Day 2026 odbędzie się 22 października w Brukseli, w godzinach 9.00–17.00, a wydarzenie będzie transmitowane na żywo. W programie przewidziano wystąpienia przedstawicieli instytucji europejskich, naukowców i organizacji zajmujących się edukacją oraz ochroną klimatu. Dr Małgorzata Snarska-Nieznańska wystąpi w sesji „Youth Leadership and Intergenerational Dialogue for Climate Action”, zaplanowanej na godz. 14.50–15.35. Obok polskiej fundacji swoje działania zaprezentują hiszpańska organizacja ochrony przyrody SEO/BirdLife oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej Turcji.
Dla Suwałk, Białegostoku i Sejn będzie to okazja do pokazania, że działania na rzecz środowiska mogą zaczynać się od lokalnych problemów i pomysłów uczniów. Oszczędzanie wody w szkolnej toalecie, monitorowanie jakości jeziora czy przygotowanie planu jego odnowy to różne działania, ale łączy je jedno: młodzież nie kończy na zdobywaniu wiedzy, lecz próbuje wykorzystać ją w praktyce.
Napisz komentarz
Komentarze