Środki zgromadzone na subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych mogą po śmierci ubezpieczonego trafić do wskazanych przez niego osób lub – w określonych sytuacjach – do spadkobierców. Nie oznacza to jednak, że pieniądze można odziedziczyć po każdej osobie, która miała subkonto. Znaczenie ma między innymi wiek zmarłego, moment przejścia na emeryturę, członkostwo w OFE oraz to, czy za życia wskazał osoby uprawnione.
Poniżej odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące pieniędzy pozostawionych na subkoncie w ZUS i rachunku w otwartym funduszu emerytalnym.
1. Czym jest subkonto w ZUS i czy każdy ubezpieczony je ma?
Subkonto to wyodrębniona część indywidualnego konta emerytalnego prowadzonego przez ZUS. Zapisywana jest na nim część składki emerytalnej. W przeciwieństwie do środków zgromadzonych na podstawowym koncie emerytalnym pieniądze z subkonta mogą podlegać podziałowi po śmierci ubezpieczonego.
Nie każdy ma jednak takie subkonto. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 roku nie mogły przystąpić do otwartego funduszu emerytalnego, dlatego nie miały również subkonta. W przypadku osób urodzonych w latach 1949–1968 subkonto zakładano tym, które należały do OFE. Natomiast osoby urodzone po 1968 roku mają je niezależnie od tego, czy przystąpiły do funduszu.
Obecnie członkostwo w OFE jest dobrowolne. Osoby, które po raz pierwszy podejmują pracę i zostają objęte ubezpieczeniem emerytalnym, mają cztery miesiące na zawarcie umowy z wybranym funduszem. Jeśli tego nie zrobią, na ich subkoncie w ZUS zapisywane jest 7,3 proc. podstawy wymiaru składki emerytalnej. W przypadku osób, które zdecydują się na przekazywanie części składki do OFE, na subkonto trafia 4,38 proc., a 2,92 proc. jest przekazywane do funduszu.
2. Czy po śmierci każdej osoby posiadającej subkonto można odziedziczyć pieniądze?
Nie. Samo posiadanie subkonta nie oznacza, że po śmierci ubezpieczonego zgromadzone na nim środki zawsze będą podlegały dziedziczeniu.
Jeśli zmarły ukończył 65 lat i miał już przyznaną emeryturę docelową, środki z subkonta zostały uwzględnione przy obliczaniu wysokości świadczenia. W takiej sytuacji co do zasady nie podlegają już dziedziczeniu. Istnieje jednak wyjątek: jeśli emeryt zmarł przed upływem trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę docelową, osoby uprawnione mogą otrzymać tzw. wypłatę gwarantowaną.
Inaczej wygląda sytuacja osób, które zmarły przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Wówczas środki zgromadzone na subkoncie podlegają podziałowi między osoby uprawnione lub spadkobierców.
Środków nie można również odziedziczyć po osobie, która skorzystała z wcześniejszej emerytury, jeśli warunkiem jej przyznania było przekazanie pieniędzy z OFE i subkonta do budżetu państwa.
3. Kto może otrzymać pieniądze z subkonta? Czy tylko najbliższa rodzina?
Nie tylko członkowie rodziny. Ubezpieczony może jeszcze za życia wskazać jedną lub kilka osób, które po jego śmierci otrzymają zgromadzone środki. Mogą to być zarówno bliscy, na przykład małżonek lub dziecko, jak i osoby niespokrewnione, choćby przyjaciel.
Jeżeli zmarły nie wskazał nikogo uprawnionego, środki wchodzą w skład spadku i są dzielone zgodnie z zasadami dziedziczenia.
Szczególne zasady dotyczą małżonków pozostających we wspólności majątkowej. Po śmierci jednego z nich połowa środków zgromadzonych na subkoncie w czasie trwania wspólności przypada żyjącemu małżonkowi. Nie jest ona jednak wypłacana w gotówce. ZUS przekazuje ją na subkonto emerytalne współmałżonka, a odpowiednia część środków z OFE trafia na jego rachunek w funduszu.
Pozostała część jest przekazywana osobom wskazanym przez zmarłego albo – jeśli nie było takiej dyspozycji – wchodzi w skład spadku.
4. Co, jeśli małżonkowie mieli rozdzielność majątkową?
Jeżeli przez cały okres gromadzenia środków małżonków łączyła rozdzielność majątkowa, żyjący współmałżonek nie otrzymuje automatycznie połowy pieniędzy zgromadzonych na subkoncie.
Może jednak otrzymać środki, jeśli zmarły wskazał go jako osobę uprawnioną. Jeżeli takiej dyspozycji nie było, pieniądze mogą wejść w skład spadku, a małżonek może uzyskać do nich prawo na zasadach dziedziczenia.
5. Czy osoba, która odrzuciła spadek, może otrzymać pieniądze z subkonta?
Tak, ale pod pewnym warunkiem. Jeżeli zmarły wskazał daną osobę za życia jako uprawnioną do otrzymania środków, może ona je otrzymać niezależnie od tego, czy przyjęła spadek. Prawo do pieniędzy wynika wówczas z dyspozycji ubezpieczonego, a nie z dziedziczenia.
Jeśli jednak zmarły nikogo nie wskazał, a środki weszły w skład spadku, osoba, która spadek odrzuciła, nie otrzyma ich na podstawie dziedziczenia.
6. Co, jeśli po pieniądze zgłoszą się żona i syn z pierwszego małżeństwa? Kto je otrzyma?
To zależy od ustroju majątkowego małżonków i dyspozycji zmarłego. Jeśli między małżonkami istniała wspólność majątkowa, żonie przysługuje połowa środków zgromadzonych na subkoncie w czasie jej trwania. Pieniądze te nie są wypłacane w gotówce, lecz przekazywane na jej subkonto w ZUS, a odpowiednie środki z OFE – na rachunek w funduszu.
Pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego. Jeśli syn z pierwszego małżeństwa został wymieniony w dyspozycji jako osoba uprawniona, może otrzymać przypadającą mu część pieniędzy. Jeśli zmarły nikogo nie wskazał, środki wchodzą w skład spadku i są dzielone zgodnie z zasadami dziedziczenia.
7. Od śmierci małżonka minęło 10 lat. Czy pieniądze z subkonta przepadły?
Nie. Nie ma określonego terminu, po którego upływie automatycznie traci się możliwość ubiegania się o środki z subkonta. Nawet jeśli od śmierci bliskiej osoby minęło kilka lub kilkanaście lat, nadal można złożyć wniosek.
Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku pieniądze zostaną wypłacone. ZUS musi ustalić, czy zmarły miał subkonto, czy przysługiwało mu prawo do podziału zgromadzonych środków oraz kto jest osobą uprawnioną. Znaczenie ma również to, czy zmarły przeszedł już na emeryturę docelową i jak długo ją pobierał.
8. Gdzie należy złożyć wniosek o wypłatę pieniędzy?
To zależy od tego, czy zmarły był członkiem OFE.
Jeśli należał do otwartego funduszu emerytalnego, formalności należy rozpocząć właśnie w tym funduszu. Po dokonaniu podziału środków OFE ma 14 dni na przekazanie do ZUS informacji o osobach uprawnionych i przysługujących im udziałach. Następnie ZUS ma trzy miesiące od otrzymania tej informacji na realizację wypłaty środków z subkonta. Nie trzeba składać w Zakładzie drugiego wniosku.
Jeśli zmarły miał wyłącznie subkonto w ZUS, wniosek należy złożyć bezpośrednio w Zakładzie na formularzu USS. Dotyczy to również osób, których środki z OFE zostały wcześniej przeniesione do ZUS w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa, a członkostwo w funduszu ustało.
9. Co zrobić, jeśli nie wiemy, do którego OFE należał zmarły?
Informację o funduszu można uzyskać w placówce ZUS. Trzeba jednak wykazać interes prawny, przedstawiając prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Nie ma specjalnego formularza, który trzeba wypełnić. Wystarczy własnoręcznie sporządzony wniosek lub zgłoszenie ustne do protokołu w placówce ZUS. Na tej podstawie Zakład może udzielić informacji o funduszu, do którego należał zmarły.
10. Ile pieniędzy można odziedziczyć z subkonta w ZUS?
Nie ma jednej, stałej kwoty. Wysokość środków zależy od tego, ile pieniędzy zgromadził zmarły na subkoncie oraz jaki udział przysługuje konkretnej osobie. Znaczenie ma również podział środków między małżonka, osoby wskazane przez ubezpieczonego i ewentualnych spadkobierców.
Dlatego kwota, którą można otrzymać, jest ustalana indywidualnie w każdej sprawie.
11. Jak wskazać osoby, które otrzymają pieniądze z subkonta?
Osoby posiadające wyłącznie subkonto w ZUS mogą wskazać uprawnionych na formularzu UWU. Można wymienić jedną lub kilka osób i określić, jaka część środków ma przypaść każdej z nich. Jeśli ubezpieczony wskaże kilka osób, ale nie określi ich udziałów, przyjmuje się, że otrzymają równe części.
Dyspozycję można w dowolnym momencie zmienić. Członkowie OFE wskazują osoby uprawnione w swoim funduszu i tam zgłaszają wszelkie zmiany, również wtedy, gdy nie przekazują już do niego nowych składek.
12. Czym jest wypłata gwarantowana i kto może ją otrzymać?
Wypłata gwarantowana to jednorazowe świadczenie pieniężne przysługujące osobom uprawnionym po śmierci emeryta, który osiągnął wiek 65 lat, miał przyznaną emeryturę docelową i zmarł przed upływem trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono mu to świadczenie.
Pieniądze otrzymują osoby wskazane przez emeryta – w całości lub w częściach określonych w jego dyspozycji. Jeśli nikogo nie wskazał, wypłata gwarantowana przysługuje małżonkowi, pod warunkiem że w chwili śmierci pozostawali we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach środki wchodzą w skład spadku.
Emeryt może w każdej chwili zmienić dyspozycję i wskazać inne osoby uprawnione. Jeżeli chce wskazać osobę spoza kręgu najbliższej rodziny określonego w przepisach, na przykład przyjaciela, musi uzyskać pisemną zgodę współmałżonka.
13. Czy trzeba korzystać z usług firmy, aby otrzymać pieniądze z subkonta?
Nie. Do uzyskania środków nie jest potrzebny płatny pośrednik. Wniosek można złożyć samodzielnie, a w razie wątpliwości pracownicy ZUS mogą pomóc w ustaleniu, jakie formalności należy spełnić i jakie dokumenty przygotować.
Warto więc sprawdzić, czy po zmarłym bliskim pozostały środki na subkoncie w ZUS lub rachunku w OFE. Nawet jeśli od śmierci ubezpieczonego minęło wiele lat, nadal może istnieć możliwość ubiegania się o należne pieniądze.
Napisz komentarz
Komentarze