Wydarzenie odbędzie się 7 maja 2025 roku o godz. 17.00 w Muzeum im. Marii Konopnickiej w Suwałkach przy ul. T. Kościuszki 31.

Kazimierz Kulwieć (1871–1943) całe swoje życie poświęcił badaniu i popularyzowaniu walorów przyrodniczych północno-wschodniej Polski. Dzięki jego działalności naukowej i licznym publikacjom szerokie grono odbiorców mogło poznać unikatowe piękno jeziora Wigry oraz jego okolic. Był nie tylko niestrudzonym badaczem, lecz także gorącym orędownikiem ochrony przyrody i edukacji ekologicznej.

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz samorządowych, instytucji związanych z ochroną środowiska oraz miłośnicy historii regionu. Obecni byli m.in. Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz, jego zastępca Roman Rynkowski, Przewodniczący Rady Miejskiej Zdzisław Przełomiec, Zastępca Dyrektora Wigierskiego Parku Narodowego Piotr Pieczyński, Kierownik Zespołu Muzeum Wigier Maciej Ambroziewicz oraz Prezes Oddziału PTTK w Suwałkach Anna Renowicka.

– Inicjatywa ustawienia tablicy przy rondzie imienia Kazimierza Kulwiecia to ważny krok w pielęgnowaniu lokalnej tożsamości. To nie tylko plenerowa lekcja historii, ale przede wszystkim wyraz wdzięczności dla człowieka, który uczył kolejne pokolenia, jak kochać i szanować suwalską naturę – podkreślił podczas uroczystości prezydent Czesław Renkiewicz.

Nowa tablica to nie tylko symbol pamięci, lecz także zaproszenie do odkrywania historii regionu i dorobku jednego z jego najwybitniejszych mieszkańców.

Uczestnicy spotkania mieli okazję obejrzeć archiwalne fotografie, które stały się niezwykłym dopełnieniem opowieści. Każde zdjęcie przywoływało kolejne obrazy z przeszłości – chwile radości, wspólnej pracy i zabawy, które mimo upływu lat wciąż pozostają żywe w pamięci bohaterów spotkania.

Wspomnienia ukazały harcerstwo jako ważny element życia, niezależny od realiów politycznych i trudności codzienności w czasach PRL. Była to opowieść o wartościach, które przetrwały próbę czasu i nadal budzą wzruszenie oraz szacunek.

Spotkanie przebiegło w niezwykle serdecznej atmosferze. Słuchacze z zainteresowaniem i wzruszeniem śledzili opowieści, często odnajdując w nich własne doświadczenia i emocje.

Dziękujemy wszystkim prelegentom za podzielenie się swoimi historiami oraz uczestnikom za obecność i wspólne pielęgnowanie pamięci o suwalskim harcerstwie.

Podczas spotkania uczestnicy mieli okazję prześledzić drogę artystyczną malarza – od rodzinnej Żołyni, przez edukację w Krakowie pod kierunkiem Jan Matejko, aż po okres twórczy w Monachium i późniejsze lata spędzone w Stanach Zjednoczonych.

Szczególną wartością wydarzenia była analiza dzieł artysty w kontekście jego biografii. Pozwoliło to dostrzec w Grocholskim postać niejednoznaczną, pełną wewnętrznych napięć i dramatyzmu, co nadaje jego twórczości jeszcze głębszy wymiar.

Spotkanie w suwalskim muzeum było nie tylko okazją do obcowania ze sztuką, ale także do refleksji nad losem artysty i jego miejscem w historii malarstwa.

Zapraszamy na obchody 16. rocznicy Katastrofy Smoleńskiej, które odbędą się w niedzielę, 12 kwietnia 2026 roku w Sejnach 🕯️.

Wydarzenie ma charakter upamiętniający i gromadzi mieszkańców chcących oddać hołd ofiarom tragedii z 2010 roku.

Msza święta w Bazylice

Obchody rozpoczną się o godzinie 11:00 Mszą świętą w Bazylice Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny ⛪.

To właśnie tam uczestnicy wspólnie będą modlić się i oddawać pamięć wszystkim ofiarom Katastrofy Smoleńskiej.

W Tartaku hołd patriotom oddali Zbigniew Mackiewicz, wójt gminy Suwałki, Piotr Tomaszewski, wiceprzewodniczący Rady Gminy, Justyna Korenkiewicz, radna powiatu suwalskiego, Aneta Perkowska, dyrektor Ośrodka Czytelnictwa i Kultury Gminy Suwałki oraz uczniowie Szkoły Podstawowej w Starym Folwarku pod kierownictwem dyrektora Kazimierza Leończuka.

Upamiętnienie Mariana Daniłowicza

Pod pomnikiem zapalono znicze w hołdzie Marianowi Daniłowiczowi, 25-letniemu partyzantowi, który został rozstrzelany 8 kwietnia 1944 roku. Monument przypomina także o 24 innych członkach ruchu oporu, poległych w walkach i zamordowanych w hitlerowskich katowniach.

Tablica poświęcona żołnierzom Armii Krajowej

Osobna tablica upamiętnia żołnierzy AK zamordowanych przez NKWD i UB. Wśród nich jest profesor Alfred Lityński, pseudonim „Leśny”, organizator i kierownik pierwszej polskiej Stacji Hydrobiologicznej nad jeziorem Wigry.

Pamięć, która buduje świadomość

Uroczystość była wyrazem szacunku dla lokalnych bohaterów i okazją do przypomnienia młodemu pokoleniu o historii regionu oraz poświęceniu osób walczących o wolną Polskę.

W symbolicznej uroczystości wzięli udział m.in. posłowie na Sejm RP – Jacek Niedźwiedzki oraz Jarosław Zieliński, a także Czesław Renkiewicz, prezydent Suwałki wraz z zastępcami oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy miasta.

Wydarzenie przez wiele lat odbywało się przy Pomnik Straceń przy ulicy Sejneńskiej w Suwałkach. W tym roku, ze względu na trwający remont otoczenia miejsca pamięci, uroczystości przeniesiono do Lasu Szwajcarskiego.

Tragiczne wydarzenia z 1 kwietnia 1944 roku

Pomnik przy ulicy Sejneńskiej upamiętnia dramatyczne wydarzenia z 1 kwietnia 1944 roku. Tego dnia niemieckie władze okupacyjne dokonały publicznej egzekucji 16 mężczyzn.

Wcześniej Niemcy żądali ujawnienia dowódców Armia Krajowa działających w okolicach Suwałk. Domagali się między innymi wydania Kazimierz Ptaszyński ps. „Zaremba”, zastępcy suwalskiego inspektora Armii Krajowej. Pomimo obietnic nagród i zachowania anonimowości, nikt nie zdecydował się na współpracę z okupantem.

Represje niemieckie na Suwalszczyźnie

Na początku 1944 roku, wraz z pogarszającą się sytuacją wojsk niemieckich na froncie wschodnim, wzrosła aktywność oddziałów partyzanckich. W odpowiedzi niemieckie Gestapo rozpoczęło działania mające na celu likwidację polskiego podziemia i zastraszenie ludności.

27 stycznia 1944 roku komendant policji państwowej w Tylży wydał obwieszczenie, w którym wezwał do wskazania miejsca pobytu dowódców suwalskiej Armii Krajowej. Termin upływał 1 kwietnia.

Ponieważ Niemcom nie udało się schwytać poszukiwanych, tego samego dnia dokonano publicznej egzekucji mieszkańców miejscowości:

• Giby
• Białowierśnie
• Muły
• Rygol

Wśród ofiar znaleźli się m.in. Eugeniusz Borowski, Józef Januszkiewicz, Władysław Kasjanowicz, Józef Milewski, bracia Morozowie, Antoni Siemienkiewicz oraz inni mieszkańcy regionu.

Kolejne egzekucje w regionie

Egzekucja z 1 kwietnia 1944 roku nie była jedyną. W kolejnych tygodniach okupanci przeprowadzili następne zbrodnie m.in. w:

• Krzywe koło Suwałk
• Bakałarzewo
• Przerośl
• Podnowinka
• Berżniki
• Sejny
• Dzierwany
• Serwy

W wyniku represji życie straciły dziesiątki mieszkańców Suwalszczyzny, w tym całe rodziny.

Pamięć o ofiarach

Coroczne uroczystości mają na celu przypomnienie tragicznych wydarzeń z okresu okupacji oraz oddanie hołdu mieszkańcom regionu, którzy zginęli za działalność konspiracyjną i pomoc ruchowi oporu.

1. rocznica zbrodni hitlerowskiej w Suwałkach była kolejnym świadectwem pamięci o ofiarach i historii regionu. 🕯️

Pierwsze spotkanie z cyklu „Biografie Suwalszczyzny” poświęcone było Witoldowi Urbanowiczowi – wybitnemu pilotowi i generałowi brygady. Gościem specjalnym był dr Krzysztof Skłodowski, który przedstawił mniej znane wątki z życia generała, w tym:

• rodzinę Urbanowicza i działalność ojca Antoniego w ruchu narodowym,
• młodość generała, naukę w Suwałkach oraz opuszczenie Seminarium Nauczycielskiego,
• karierę lotniczą przed 1939 rokiem, udział w kampanii wrześniowej oraz w Bitwie o Anglię,
• powrót do Polski w 1947 roku, aresztowanie i kontakt z wywiadem PRL.

Pamiątki i relacje z muzeum

Uczestnicy mieli okazję obejrzeć pamiątki przekazane przez generała do Muzeum Okręgowego w Suwałkach, w tym mundur letni, zestaw odznaczeń oraz odznakę Dywizjonu 303. Zaprezentowano również film z relacją Urbanowicza, w której opowiadał o służbie w brytyjskim lotnictwie i kulisach przejęcia polskiej ambasady w Waszyngtonie.

Dyskusje i wspomnienia rodzinne

W trakcie spotkania poruszono m.in.:

• kryzys przysięgowy w 1940 roku,
• zbiory muzealne w Suwałkach,
• udział generała w londyńskiej Paradzie Zwycięstwa w 1946 roku.

Na sali obecni byli członkowie rodziny Urbanowicza, którzy dzielili się osobistymi wspomnieniami. Wnuczka siostry generała pokazała pamiątkę otrzymaną od wujka na zakończenie studiów, a uczestnicy dowiedzieli się o wizycie generała w Olszance w 1947 roku oraz rozmowach dotyczących powrotu do kraju.

Wystawy i edukacja historyczna

Dzięki współpracy ze Szkołą Podstawową w Olszance i Szkołą Podstawową im. Powstańców Styczniowych w Nowince uczestnicy mogli obejrzeć fotografie, książki, pocztówki i ulotki z pobytu Urbanowicza w Chinach.

Zaprezentowano także wystawę „Za wolność waszą i naszą. Polscy lotnicy w obronie Wielkiej Brytanii w latach II wojny światowej” autorstwa Roberta Gretzyngiera, przygotowaną dzięki wsparciu Fundacji Historycznej Lotnictwa Polskiego.

Podsumowanie

Spotkanie pokazało, jak ważne jest upamiętnianie lokalnych bohaterów i łączenie historii z praktycznymi eksponatami, które przybliżają życie i osiągnięcia wybitnych postaci Suwalszczyzny.

1 kwietnia 2026 roku mieszkańcy Suwalszczyzny będą mogli uczestniczyć w obchodach 82. rocznicy stracenia 16 mieszkańców regionu. Organizatorami wydarzenia są Prezydent Miasta Suwałk Czesław Renkiewicz oraz Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach.

Program obchodów

• Godz. 9:00 – msza święta w kościele św. Wojciecha Biskupa i Męczennika (ul. Szkolna 9)
• Godz. 10:15 – uroczystości przy zbiorowej mogile zamordowanych Suwalczan w Lesie Szwajcarskim (ul. Reja):
  • odegranie i odśpiewanie hymnu państwowego
  • wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk i zaproszonych gości
  • złożenie kwiatów

Transport zapewniony

Organizatorzy zapewniają transport na miejsce uroczystości w Lesie Szwajcarskim. Autokar będzie podstawiony na parkingu przy kościele św. Wojciecha. 🚌

To ważna chwila pamięci o mieszkańcach Suwalszczyzny, którzy zginęli podczas tragicznych wydarzeń sprzed 82 lat. Uczestnictwo w uroczystościach to wyraz szacunku i pamięci dla ofiar.

Na trasie gry czekało wiele zadań inspirowanych realiami okupowanej Polski. Uczestnicy udzielali pierwszej pomocy rannym, tworzyli hasła propagandowe w duchu Małego Sabotażu, przenosili tajne wiadomości czy zdobywali informacje poprzez „podsłuchiwanie” przeciwnika. Nie zabrakło również elementów rywalizacji i współpracy w grupach, które były kluczowe dla osiągnięcia sukcesu.

Jednym z najbardziej emocjonujących momentów była inscenizacja słynnej Akcji pod Arsenałem – jednej z najważniejszych operacji przeprowadzonych przez Szare Szeregi. Uczestnicy mogli poczuć atmosferę tamtych wydarzeń i zrozumieć odwagę młodych ludzi walczących o wolność.

Gra miejska w Suwałkach ma charakter cykliczny i z roku na rok cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Jej głównym celem jest popularyzowanie historii w atrakcyjny sposób oraz kształtowanie postaw patriotycznych wśród młodzieży. Organizatorzy pokazują, że nauka nie musi ograniczać się do szkolnych ławek – może być angażująca, emocjonująca i pełna przygód.

Wydarzenie udowadnia, że historia może ożyć na ulicach miasta, a uczestnicy – choć na chwilę – mogą stać się częścią opowieści o bohaterstwie, poświęceniu i przyjaźni.

W pierwszej połowie obie drużyny miały swoje momenty. Blisko gola byli przyjezdni – Kacper Noworyta trafił w słupek, a chwilę później Taudul popisał się kolejną skuteczną interwencją. Do przerwy jednak bramki nie padły, choć tempo i intensywność gry mogły się podobać.

Po zmianie stron emocje tylko wzrosły. W 50. minucie Wigry objęły prowadzenie – Bartosz Gużewski sprytnie przerzucił piłkę nad interweniującym bramkarzem i otworzył wynik meczu. Radość gospodarzy nie trwała jednak długo. Już pięć minut później Adrian Dziubiński doprowadził do wyrównania, wykorzystując zamieszanie pod bramką.

W kolejnych fragmentach spotkania gra falowała, a obie drużyny stwarzały sobie okazje. Szczególnie aktywni byli goście, którzy kilkukrotnie byli bardzo blisko objęcia prowadzenia – Owczarek trafił w boczną siatkę, a Noworyta minimalnie przestrzelił.

Decydujący moment nadszedł w 87. minucie. Wigry wyprowadziły szybką kontrę – Bartosz Gużewski dograł do Dawida Zagórskiego, a ten pewnym strzałem przy bliższym słupku pokonał bramkarza i ustalił wynik meczu na 2:1.

Końcówka była nerwowa, nie brakowało fauli i żółtych kartek, jednak wynik nie uległ już zmianie. Wigry dowiozły prowadzenie do ostatniego gwizdka, inkasując cenne trzy punkty.

To był mecz pełen walki, sytuacji i zwrotów akcji. Choć goście mogą żałować niewykorzystanych okazji, to gospodarze wykazali się większą skutecznością i to oni mogli cieszyć się ze zwycięstwa.

Gra rozpocznie się o godzinie 9:00, a jej finał zaplanowano na około 16:30 w parku przy ulicy Brzostowskiego, w pobliżu Przedszkola Terapeutycznego „Koniczynka”.

Na zakończenie uczestnicy oraz widzowie będą mogli zobaczyć inscenizację akcji pod Arsenałem. Widowisko przygotują harcerze wspólnie z aktorami Teatru Hybrydowego, odtwarzając jedno z najbardziej znanych wydarzeń z czasów II wojny światowej.

Organizatorzy zachęcają do udziału wszystkich chętnych, podkreślając, że to doskonała okazja do wspólnego przeżywania historii, integracji oraz refleksji nad wartościami, które pozostają ważne również współcześnie.

Szczególne miejsce zajmuje postać Andrzeja Wajdy – wybitnego reżysera, urodzonego w Suwałkach, którego twórczość na trwałe zapisała się w historii kina. Na ekspozycji nie zabrakło odniesień do jego najważniejszych filmów oraz projektów realizowanych wspólnie z Krystyną Zachwatowicz-Wajdą.

Otwarcie wystawy było ważnym wydarzeniem kulturalnym w regionie, podkreślającym silne związki artysty z Suwałkami oraz jego wpływ na rozwój polskiej i światowej sztuki filmowej.

📅 Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających do 30 czerwca 2026 roku.

Zajęcia miały charakter nie tylko edukacyjny, ale również sensoryczny i aktywizujący. Dzięki bezpośredniemu kontaktowi z rekonstruktorami oraz możliwości oglądania eksponatów z bliska, uczestnicy mogli w pełni zaangażować się w wydarzenie.

Fundacja Hanza aktywnie działa również na terenie Suwałk, popularyzując historię w przystępny i atrakcyjny sposób, docierając do różnych grup odbiorców, w tym także osób ze środowisk wsparcia.

Szczególne miejsce w narracji zajmuje postać Andrzeja Wajdy – jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów filmowych, który urodził się w Suwałkach. Jego twórczość, obejmująca takie dzieła jak „Człowiek z marmuru” czy „Katyń”, na trwałe wpisała się w historię polskiego i światowego kina.

Oficjalne otwarcie wystawy odbędzie się 27 marca 2026 roku o godzinie 18:00 w Muzeum Okręgowym w Suwałkach.

📅 Wystawa dostępna dla zwiedzających: 27.03–30.06.2026

Wystawa stanowi wyjątkową okazję do poznania bliżej życia i dorobku artystycznego Wajdów, a także ich wpływu na kulturę i życie społeczne.

Głównym punktem spotkania był wykład dr. Marcina Markiewicza zatytułowany „Kryzysy społeczno-polityczne Polski ludowej. Marzec 1968”. Historyk przedstawił tło wydarzeń z 1968 roku, ich przebieg oraz konsekwencje polityczne i społeczne, jakie przyniosły dla ówczesnej Polski. W trakcie wystąpienia omówił m.in. protesty studenckie, reakcję władz komunistycznych oraz kampanię antysemicką, która doprowadziła do emigracji tysięcy obywateli.

Po wykładzie odbyła się otwarta dyskusja z uczestnikami spotkania. Zgromadzeni mieli okazję zadawać pytania oraz podzielić się refleksjami na temat znaczenia wydarzeń marcowych dla współczesnego postrzegania historii Polski.

Spotkanie było nie tylko okazją do poszerzenia wiedzy historycznej, ale również do rozmowy o trudnych doświadczeniach społeczeństwa w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i mechanizmach funkcjonowania ówczesnej władzy.

Cykl „Przystanek Historia” od lat przyciąga mieszkańców regionu zainteresowanych historią najnowszą, stwarzając przestrzeń do spotkań z badaczami i popularyzatorami dziejów Polski.

Prelegenci przedstawili także kontekst historyczny funkcjonowania oddziałów niepodległościowych w północno-wschodniej Polsce oraz trudne realia powojennej rzeczywistości, w której wielu żołnierzy kontynuowało walkę o wolność i niepodległość kraju.

Spotkanie zgromadziło mieszkańców Suwałki zainteresowanych historią regionu. Uczestnicy mieli okazję wysłuchać wielu nieznanych wcześniej historii oraz wziąć udział w dyskusji z prelegentami.

Jak podkreślali organizatorzy, wydarzenie było nie tylko okazją do upamiętnienia bohaterów podziemia niepodległościowego, ale także do refleksji nad historią regionu i jej znaczeniem dla współczesnych pokoleń. Spotkanie stało się żywą lekcją historii oraz przestrzenią do rozmowy o pamięci i tożsamości lokalnej społeczności.

Z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych dyrektor Muzeum Okręgowe w Suwałkach zaprasza mieszkańców na wyjątkowe spotkanie historyczne.

Wydarzenie odbędzie się 3 marca 2026 r. o godz. 18.00 w siedzibie muzeum przy ul. T. Kościuszki 81.

Goście spotkania

Gośćmi będą Danuta Kaszlej oraz Zbigniew Kaszlej, którzy opowiedzą o żołnierzach antykomunistycznego podziemia działających na terenie Suwalszczyzny.

To okazja, by poznać lokalny wymiar historii – nie tylko przez pryzmat ogólnopolskich narracji, ale przez konkretne nazwiska, miejsca i wydarzenia związane z naszym regionem.

Pamięć, która zobowiązuje

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych to moment refleksji nad powojenną historią Polski i losem tych, którzy po 1945 roku nie złożyli broni.

Dzisiejsze spotkanie w Suwałkach będzie przestrzenią do rozmowy, zadawania pytań i wspólnego przywołania pamięci o bohaterach podziemia niepodległościowego.

Program uroczystości – 12 czerwca 2026 r.

Obchody rozpoczną się o godz. 9.00 Mszą Świętą w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Suwałkach.

O godz. 10.00, przy tablicy pamiątkowej budynku szkoły, odbędzie się uroczyste upamiętnienie Nauczycieli i Uczniów, którzy polegli w czasie II wojny światowej.

Następnie, o godz. 10.20, zostanie odsłonięta tablica poświęcona wybitnemu Absolwentowi szkoły – Kontradmirałowi Jerzy Tumaniszwili, który ukończył liceum w 1935 roku.

W godzinach 10.40–13.00 w hali sportowej odbędzie się uroczysta gala jubileuszowa – centralny punkt obchodów, podczas którego wspominana będzie historia szkoły, jej osiągnięcia oraz ludzie, którzy ją tworzyli.

Od godziny 13.00 Absolwenci zostaną zaproszeni do zwiedzania szkoły oraz udziału w spotkaniach rocznikowych w salach lekcyjnych. Będzie to czas rozmów, powrotów do wspomnień i odnowienia dawnych relacji.

Zwieńczeniem dnia będzie Bal Absolwenta, który rozpocznie się o godz. 19.00.

Święto pokoleń

Jubileusz 190-lecia I LO im. Marii Konopnickiej w Suwałkach to wyjątkowa okazja do podsumowania dorobku szkoły oraz podkreślenia jej znaczenia w kształtowaniu kolejnych generacji młodych ludzi. To także moment, by ponownie odnaleźć siebie w dawnych znajomościach, przekazać informację koleżankom i kolegom z klasy oraz wspólnie przeżyć ten szczególny dzień.

Organizatorzy zachęcają do śledzenia strony internetowej szkoły, gdzie już wkrótce pojawią się kolejne informacje dotyczące jubileuszu.

Spotkajmy się 12 czerwca 2026 roku – niech to będzie święto całej społeczności „Konopnickiej”.

Obchody rozpoczęły się Mszą Świętą w intencji Niezłomnych. Następnie uczestnicy przemaszerowali pod pomnik 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej, gdzie odbyła się główna część uroczystości.

Nie zabrakło przemówień, wspólnej modlitwy oraz złożenia kwiatów i zapalenia zniczy 🕯️ Delegacje samorządowe, przedstawiciele organizacji patriotycznych, młodzież oraz mieszkańcy miasta oddali hołd bohaterom, podkreślając znaczenie pamięci historycznej i szacunku dla ofiary ich życia.

🎖️ Główna część uroczystości

Pod pomnikiem odbyła się zasadnicza część obchodów. W programie znalazły się: podniesienie flagi państwowej, odegranie hymnu, modlitwa, przemówienia okolicznościowe, Apel Pamięci oraz salwa honorowa.

Delegacje instytucji, organizacji i środowisk patriotycznych złożyły kwiaty oraz zapaliły znicze, oddając hołd bohaterom walki o wolną Polskę. Wojskową oprawę uroczystości zapewnili przedstawiciele 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Wspólnota i tożsamość

Organizatorami wydarzenia byli Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 Roku oraz Społeczny Komitet Organizacji Świąt Państwowych i Rocznic Historycznych.
Uroczystości miały podniosły i refleksyjny charakter. Była to chwila zatrzymania i zadumy nad historią, która wciąż stanowi ważny element tożsamości regionu i całego kraju.

1 marca w Suwałkach ponownie wybrzmiało przesłanie o pamięci, wolności i odpowiedzialności za historię 🤍❤️

Szczególnym dramatem regionu była Obława Augustowska z lipca 1945 roku – jedna z najtragiczniejszych kart powojennej historii północno-wschodniej Polski. Ofiary tej operacji do dziś pozostają symbolem cierpienia i nie do końca wyjaśnionej zbrodni komunistycznego aparatu represji.

Zbrojne podziemie antykomunistyczne trwało aż do 1963 roku. Ostatnim poległym żołnierzem był Józef Franczak, ps. „Lalek”, który zginął po niemal dwóch dekadach walki. Choć opór nie przyniósł bezpośredniego zwycięstwa militarnego, stał się fundamentem późniejszych dążeń wolnościowych i źródłem patriotycznej inspiracji dla kolejnych pokoleń.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” został ustanowiony ustawą z 2011 roku. Inicjatorem upamiętnienia był śp. Lech Kaczyński, a 1 marca stał się symboliczną datą oddania hołdu Niezłomnym. W 2026 roku święto to obchodzimy po raz szesnasty.

Obchody są wyrazem wdzięczności wobec tych, którzy w najtrudniejszych czasach „zachowali się jak trzeba”, dochowując wierności przysiędze i ideałom niepodległej Rzeczypospolitej. To również okazja do wspólnej refleksji nad znaczeniem wolności, suwerenności i odpowiedzialności za przyszłość Ojczyzny.

Chwała Bohaterom. Cześć Ich Pamięci.

W niedzielę, 1 marca 2026 roku, w Suwałkach odbędą się uroczyste obchody Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – Niezłomnych Bohaterów. Do wspólnego upamiętnienia zapraszają mieszkańców Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 Roku oraz Społeczny Komitet Organizacji Świąt Państwowych i Rocznic Historycznych.

Tegoroczne wydarzenie będzie okazją do oddania czci żołnierzom podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej podjęli walkę o suwerenność Polski, sprzeciwiając się narzuconemu systemowi komunistycznemu. Szczególne miejsce w pamięci zajmują ofiary Obławy Augustowskiej – największej zbrodni dokonanej na Polakach po wojnie.

Msza i przemarsz ulicami miasta ⛪

Uroczystości rozpoczną się o godz. 12:00 w Konkatedrze św. Aleksandra w Suwałkach. Odprawiona zostanie Msza Święta w intencji Ojczyzny, poprzedzona słowem historycznym dr. Jarosława Schabieńskiego.

Po nabożeństwie uczestnicy przejdą na Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stamtąd wyruszy kolumna marszowa, która ulicami miasta dotrze pod pomnik 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej.

Główna część uroczystości 🎖️

Pod pomnikiem odbędzie się zasadnicza część obchodów. W programie przewidziano podniesienie flagi państwowej, odegranie hymnu, modlitwę, przemówienia okolicznościowe, Apel Pamięci oraz salwę honorową.

Delegacje instytucji, organizacji i środowisk patriotycznych złożą kwiaty oraz zapalą znicze, oddając hołd bohaterom walki o wolną Polskę. Wojskową oprawę zapewnią przedstawiciele 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Wspólna pamięć i odpowiedzialność 🤝

W organizację wydarzenia zaangażowane są liczne środowiska – m.in. Miasto Suwałki, Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Aleksandra, harcerze oraz organizacje społeczne i patriotyczne.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” to nie tylko rocznicowa uroczystość, ale także element budowania świadomości historycznej i tożsamości narodowej, szczególnie wśród młodego pokolenia. W suwałki wiadomości to jeden z najważniejszych punktów w kalendarzu lokalnych wydarzeń o charakterze państwowym.

Organizatorzy zapraszają wszystkich mieszkańców do wspólnego, godnego uczczenia pamięci Niezłomnych Bohaterów.

Po nabożeństwie uczestnicy obchodów przemaszerowali pod Pomnik Armii Krajowej i Żołnierzy Niezłomnych, gdzie odbyła się główna część ceremonii patriotycznej. Podczas uroczystości:

• podniesiono flagę państwową,
• odśpiewano hymn narodowy,
• przeprowadzono Apel Pamięci,
• oddano salwę honorową,
• złożono kwiaty oraz zapalono znicze.

Obchody zgromadziły przedstawicieli wojska, władz samorządowych, instytucji państwowych, organizacji kombatanckich oraz mieszkańców regionu, którzy wspólnie dali wyraz pamięci i szacunku wobec bohaterów narodowych.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność oraz wspólne pielęgnowanie pamięci o trudnych, ale niezwykle ważnych kartach naszej historii.

Cześć i chwała Bohaterom!

Po projekcji artysta zaprezentował slajdy ze swoimi fotografiami, które stały się punktem wyjścia do opowieści o pracy w temperaturach sięgających kilkudziesięciu stopni poniżej zera, o logistycznych wyzwaniach takich wypraw oraz o specyfice fotografowania w środowisku, gdzie natura narzuca własne tempo i reguły. Piotr Malczewski zwracał uwagę na detale widoczne na zdjęciach — pęknięcia lodu, struktury przypominające szkło, ślady wiatru i światła — które składają się na niepowtarzalny charakter zimowego Bajkału.

W swojej wypowiedzi podkreślał, że choć fotografie koncentrują się na naturalnym pięknie jeziora, przestrzeń Syberii niesie ze sobą również ciężar historycznych skojarzeń. Surowy krajobraz, cisza i ogrom przestrzeni sprzyjają refleksji nad losem zesłańców i pamięcią o deportacjach, których 86. rocznica przypadała właśnie tego dnia.

Pierwszy dzień obchodów w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej stał się okazją do połączenia historii z opowieścią wizualną i osobistym doświadczeniem twórcy. Obchody rocznicowe będą kontynuowane 11 lutego projekcją filmu „Na Syberię” w reżyserii Henryka Szaro, połączoną ze spotkaniem z dr. Maciejem Białousem.

Jacek Kowalski – poeta, historyk sztuki, pieśniarz i popularyzator kultury dawnej – znany jest z autorskich projektów muzycznych inspirowanych historią Rzeczypospolitej, tradycją sarmacką oraz dziedzictwem Europy Środkowo-Wschodniej. Program „Skrzydlato-konna Rzeczpospolita” to muzyczna opowieść o dawnej Polsce, jej mitach, bohaterach i wartościach, oparta na pieśniach historycznych i autorskich interpretacjach.

Wydarzenie odbędzie się w siedzibie Muzeum Okręgowego w Suwałkach przy ul. Tadeusza Kościuszki. Organizatorzy zapraszają wszystkich mieszkańców Suwałk oraz gości zainteresowanych historią i muzyką inspirowaną tradycją dawnej Rzeczypospolitej.

Taka forma nauki wzbudziła ogromne zainteresowanie i entuzjazm wśród uczestników. Dzięki doświadczeniu wszystkimi zmysłami uczniowie nie tylko zdobywali wiedzę, ale również rozwijali wyobraźnię i ciekawość świata. Emocje, zaangażowanie oraz liczne pytania świadczyły o tym, że historia przedstawiona w ten sposób staje się fascynującą przygodą.

Żywa lekcja historii była doskonałym przykładem na to, że nauka może być pasjonująca, inspirująca i bliska uczniom. To właśnie taka historia — namacalna, pełna emocji i autentyczności — pozostaje w pamięci na długo.

– W powszechnej świadomości, utrwalonej przez literaturę wspomnieniową, początek deportacji kojarzy się z nocnym łomotem do drzwi, nagłym wtargnięciem enkawudzistów, rewizją i chaotycznym pakowaniem dobytku w ciągu jednej–dwóch godzin – mówi dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego. – Był to jednak jedynie finał skomplikowanej operacji, przygotowywanej w głębokiej tajemnicy przez wiele tygodni.

Deportacje przeprowadzono w ekstremalnych warunkach pogodowych. W zachodnich obwodach Białoruskiej SRR temperatura spadała nawet do –42 stopni Celsjusza. Silne mrozy, śnieżyce i zaspy utrudniały transport, prowadząc do licznych odmrożeń zarówno wśród deportowanych, jak i sowieckich funkcjonariuszy.

Starannie zaplanowana represja

Masowe wysiedlenia były elementem przemyślanej polityki represji. Już 15 września 1939 roku ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Ławrientij Beria wydał dyrektywę o utworzeniu tzw. grup operacyjno-czekistowskich, wskazując kategorie osób przeznaczonych do aresztowań. Wśród nich znaleźli się m.in. ziemianie, przedstawiciele elit społecznych, funkcjonariusze służb mundurowych, urzędnicy oraz działacze polityczni. Wkrótce listę rozszerzono o osadników cywilnych i wojskowych oraz leśników – grupy, które stały się głównym celem pierwszej deportacji.

Początkowo władze sowieckie ograniczały represje, przygotowując propagandowe „wybory” do zgromadzeń ludowych na terenach nazwanych „Zachodnią Ukrainą” i „Zachodnią Białorusią”. Po zakończeniu tej farsy działania represyjne gwałtownie nasilono. Decyzja o rozpoczęciu deportacji zapadła 26 stycznia 1940 roku, a z powodów organizacyjnych operację przeprowadzono ostatecznie 10 lutego – w środku zimowej nocy, całkowicie zaskakując ofiary.

Najwięcej deportowanych – ponad 41 tysięcy osób – trafiło do obwodu archangielskiego, pozostali zostali rozproszeni po Syberii i północnych rejonach Rosji. Większość skierowano do przymusowej pracy przy wyrębie lasów. Według ustaleń Aleksandra Gurjanowa z moskiewskiego „Memoriału”, w lutym 1940 roku wywieziono 138 616 osób w 98 transportach, a kolejne dwa transporty podniosły tę liczbę do około 143 tysięcy. Dokładna liczba ofiar pozostaje jednak niemożliwa do jednoznacznego ustalenia.

Pamięć i refleksja

W archiwach Instytutu Pileckiego zachowały się liczne świadectwa deportowanych. Część z nich dostępna jest online w ramach projektów „Świadkowie Epoki” oraz „Zapisy Terroru”.

Obchody rocznicowe w Augustowie mają nie tylko charakter wspomnieniowy, lecz także edukacyjny i refleksyjny. We wtorek, 10 lutego o godz. 17.00, odbędą się warsztaty historyczne oraz otwarcie wystawy fotografii Piotra Malczewskiego „Bajkał. Carstwo Lodu. Wędrówki po Bajkale zimowym z saniami”. Artysta od lat dokumentuje surowe piękno Bajkału, ukazując niezwykłe formy tworzone przez wodę i mróz.

Dzień później, 11 lutego o godz. 17.00, zaplanowano projekcję filmu „Na Syberię” w reżyserii Henryka Szaro. Ten klasyk przedwojennego kina, opowiadający o losach zesłańca z czasów rewolucji 1905 roku, zostanie poprzedzony wprowadzeniem dr. Macieja Białousa, badacza pamięci zbiorowej i polityki pamięci w polskiej kinematografii.

Wstęp na wszystkie wydarzenia w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej przy ul. 3 Maja 16 w Augustowie jest bezpłatny.

🎤 Konferencja i wsparcie województwa
O szczegółach 12. edycji wydarzenia mówiono podczas konferencji prasowej w Tykocinie w poniedziałek, 2 lutego. Wziął w niej udział wicemarszałek województwa podlaskiego Marek Malinowski, który podkreślał znaczenie wydarzenia dla regionu i podziękował organizatorom, rekonstruktorom, samorządowi oraz instytucjom kultury za ogrom pracy i pasji.

📜 Historia, która ożywa
– Cieszę się, że Województwo Podlaskie jest partnerem strategicznym tego wydarzenia. Tykocin to miejsce szczególne – miasto o wielowiekowej historii i dawny ośrodek królewski. Szturm Zamku w Tykocinie pokazuje, że historia może być żywym doświadczeniem i przyciąga turystów, czyniąc Tykocin historyczną stolicą regionu – mówił wicemarszałek.

⚔️ Oblężenie jak sprzed wieków
W sobotnie popołudnie, 7 lutego, na dziedzińcu zamkowym zaprezentowane zostaną realistyczne sceny oblężenia. Rekonstruktorzy odegrają bitwę z czasów, gdy zamek w Tykocinie – będący w rękach Radziwiłłów sprzyjających Szwedom – został zdobyty przez wojska hetmana Sapiehy. W wydarzeniu wezmą udział grupy rekonstrukcyjne z Polski i zagranicy.

👨‍👩‍👧 Historia dla całych rodzin
Szturm to nie tylko widowiskowa bitwa, ale także okazja do poznania życia codziennego i obyczajów XVII wieku. Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie jest atrakcyjne zarówno dla dorosłych, jak i dla młodszych miłośników historii.

🤝 Organizatorzy i patronaty
Partnerem strategicznym wydarzenia jest Województwo Podlaskie. Patronat honorowy objął marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym. Organizatorami są: Port Kultury Tykocin, Urząd Miejski w Tykocinie oraz Komputowa Chorągiew Stefana Czarnieckiego. W konferencji udział wzięli również radny wojewódzki Łukasz Nazarko oraz prezes stowarzyszenia Tomasz Pac.

📅 Program wydarzenia
Szczegółowy program Szturmu Zamku w Tykocinie dostępny jest tutaj:
👉 https://kulturatykocin.pl/2026/01/02/szturm-zamku-w-tykocinie-2026/

Partnerem XIV edycji Konkursu, podobnie jak w roku ubiegłym, jest Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Białymstoku, co dodatkowo podkreśla rangę przedsięwzięcia i jego znaczenie edukacyjne.

Organizatorzy konkursu zwracają się również z prośbą o objęcie patronatem medialnym XIV edycji, licząc na wsparcie w dotarciu do szerszego grona odbiorców oraz promocję konkursu w środkach masowego przekazu. W załączeniu znajdują się Regulamin Konkursu oraz Karta zgłoszenia uczestnika.

Wszystkich zainteresowanych udziałem w konkursie zachęcamy do zapoznania się z materiałami i dołączenia do tegorocznej edycji. To wyjątkowa okazja, by poprzez literaturę i badania historyczne oddać hołd ofiarom tragicznych wydarzeń z przeszłości i zadbać o to, by pamięć o nich nie zginęła.

Powstanie tam ścieżka dydaktyczna z elementami kulturowymi, literackimi i przyrodniczymi, inspirowana baśnią Marii Konopnickiej „O krasnoludkach i sierotce Marysi”. Ogród wzbogaci się m.in. o:

• elementy małej architektury,
• instalacje scenograficzne i rzeźbiarskie,
• punkty multimedialne oraz interaktywno-sensoryczne.

Na realizację tego zadania Miasto Suwałki przeznaczyło 292 670 zł brutto.

Jaćwieskie Centrum Archeologiczne w Szwajcarii

Drugim przedsięwzięciem jest projekt „The Mysterious Land of the Yotvingian Tribe” („Tajemnicza kraina plemienia Jaćwingów”), w którym partnerem wiodącym jest Miasto Alytus. Polska część projektu zakłada budowę Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii.

Inwestycja obejmuje:

• budowę czterech budynków, w tym obiektu edukacyjnego, otoczonych palisadą,
• budowę budynku biurowo-informacyjnego z zapleczem sanitarnym,
• montaż monitoringu oraz ogrodzenie terenu.

Wkład własny Miasta Suwałki w realizację tego projektu wynosi 429 503 zł brutto.

Oba projekty mają na celu rozwój oferty muzealnej, wzmocnienie współpracy transgranicznej oraz promocję dziedzictwa kulturowego regionu po obu stronach granicy.

Uroczystość odbyła się pod obeliskiem przy ul. Noniewicza, w miejscu, gdzie przed laty znajdowała się Wielka Synagoga. To właśnie tam mieszkańcy miasta zgromadzili się, by w ciszy i skupieniu oddać hołd pomordowanym Żydom.

W obchodach udział wzięli m.in. Czesław Renkiewicz, Prezydent Suwałk, oraz Zdzisław Przełomiec, Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach. Zebrani złożyli wiązankę kwiatów jako symbol pamięci, szacunku i hołdu.

🗣️ Pamięć i przestroga na przyszłość

– Spotykamy się dziś przy obelisku, który powstał w miejscu, gdzie dawniej mieściła się Wielka Synagoga. Przed laty Żydzi stanowili jedną trzecią wszystkich mieszkańców naszego miasta – mówił Czesław Renkiewicz.
– Jesteśmy tu, aby oddać hołd osobom narodowości żydowskiej, dawnym mieszkańcom Suwałk, którzy w 1939 roku zostali spacyfikowani i wywiezieni do obozów koncentracyjnych. Jesteśmy tu po to, by uświadomić sobie, do czego prowadzą antysemityzm, nacjonalizm i rasizm – dodał Prezydent.

📜 Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został ustanowiony na pamiątkę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 1945 roku. Jest obchodzony na całym świecie od 2005 roku.

W czasie II wojny światowej w niemieckich obozach koncentracyjnych i zagłady zamordowano około miliona Żydów. Dzień ten jest czasem refleksji, pamięci oraz przypomnieniem tragicznych konsekwencji nienawiści i nietolerancji.

Równocześnie na terenie Królestwa Polskiego, Litwy oraz tzw. ziem zabranych coraz intensywniej rozwijał się ruch spiskowy, skupiający przedstawicieli różnych środowisk politycznych i społecznych. W odpowiedzi na narastające zagrożenie wybuchem powstania naczelnik rządu cywilnego Królestwa Polskiego, hrabia Aleksander Wielopolski, zarządził w połowie stycznia 1863 roku przymusowy pobór do armii rosyjskiej – tzw. brankę. Planowano w jej ramach wcielić do wieloletniej służby około 12 tysięcy młodych mężczyzn, głównie podejrzewanych o działalność konspiracyjną.

Decyzja ta przyspieszyła wybuch powstania. Kierujący konspiracją Komitet Centralny Narodowy, wkrótce przekształcony w Tymczasowy Rząd Narodowy, ogłosił rozpoczęcie walk na 22 stycznia 1863 roku. Do Suwałk rozkaz ten dotarł po kilku dniach.

Z raportów urzędowych wynika, że już w styczniu 1863 roku bez zgody władz miasto opuściło 20 osób, a do połowy kwietnia do oddziałów powstańczych zbiegło co najmniej 59 urzędników – w tym aż 25 pracowników rządu gubernialnego i sześciu z magistratu – oraz ponad 60 wyrobników i synów gospodarzy. W połowie kwietnia naczelnik suwalskiej komendy żandarmów pisał:
„Na ulicy w Suwałkach nie spotkasz młodego człowieka, w zarządzie miejskim nie ma kto przepisywać papierów, w gimnazjum nie ma uczniów w czterech wyższych klasach…”

Choć Suwałki leżały na uboczu bezpośrednich działań zbrojnych, miasto stało się jednym z trzech głównych punktów koncentracji wojsk rosyjskich na terenie guberni augustowskiej. To stąd oddziały carskie prowadziły akcje przeciwko partiom powstańczym działającym głównie w Puszczy Augustowskiej i północnej części guberni. Największy rozgłos zdobyły oddziały m.in. Konstantego Ramotowskiego „Wawra”, kpt. Władysława Brandta, Wiktora Hłaski oraz mjr. Pawła Suzina. Najbliższe Suwałkom potyczki miały miejsce pod Olszanką (10 kwietnia 1863 r.), Krasnopolem (26 sierpnia 1863 r.) i Żywą Wodą (9 listopada 1863 r.).

W suwalskim szpitalu i więzieniu przetrzymywano rannych oraz pojmanych powstańców. Miasto było także punktem etapowym dla skazanych na zesłanie w głąb Rosji. Mieszkańcy Suwałk byli świadkami nasilającego się terroru, szczególnie po objęciu Suwalszczyzny zarządem generała Michaiła Murawiewa.

W okresie Powstania Styczniowego w Suwałkach przeprowadzono co najmniej 13 publicznych egzekucji, w których stracono 20 osób. Część wyroków wykonano na Górze Szubienicznej, inne na placu za Nowym Rynkiem – w rejonie dzisiejszego placu Straceń przy ulicy Sejneńskiej.

Po upadku powstania na Górze Szubienicznej ustawiono trzy krzyże, zniszczone później przez władze rosyjskie. Przed I wojną światową miejsce kaźni upamiętniał jeden krzyż, zniszczony w 1914 roku i zastąpiony nowym na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. To właśnie stąd, 15 września 1935 roku, pobrano ziemię na Kopiec Marszałka Józefa Piłsudskiego na krakowskim Sowińcu, traktując Górę Szubieniczną jako miejsce straceń powstańców z 1863 roku.

Za scenariusz i aranżację wystawy odpowiadają Jerzy Siemaszko, Renata Maskowicz-Sikorska oraz Kazimierz Sobecki, a nad całością czuwali komisarze wystawy: Jerzy Siemaszko i Renata Maskowicz-Sikorska. Dzięki pracy zespołu autorów, badaczy i fotografów zwiedzający mogą spojrzeć na historię Jaćwingów z nowej, fascynującej perspektywy.

Wystawa „Jaćwieskie eldorado” to wyjątkowa okazja, by lepiej poznać dzieje Suwalszczyzny i jej dawnych mieszkańców.

Podczas spotkań uczestnicy przeniosą się do świata czarów i niezwykłych historii, a wyjątkowa atmosfera muzeum sprawi, że każdy poczuje się jak bohater prawdziwej baśni. Organizatorzy przygotowali wiele niespodzianek oraz niezapomnianych atrakcji, które pozostaną w pamięci na długo.

📞 Zapisy i informacje: 87 566 41 33

🧚‍♂️ Niech te ferie będą naprawdę magiczne!

Do końca stycznia 2026 roku można zgłaszać się do udziału w projekcie „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”, realizowanym przez Instytut Pileckiego.

Projekt polega na odkrywaniu, badaniu i dokumentowaniu lokalnych miejsc pamięci. Mogą nimi być zarówno:

• obiekty architektoniczne i pomniki,
• ważne wydarzenia historyczne,
• fotografie, dokumenty,
• jak i postacie istotne dla historii danej miejscowości.

Najważniejsze jest ich znaczenie dla lokalnej wspólnoty i tożsamości.

🧭 Wiedza przekazana dalej

Celem inicjatywy jest upowszechnienie wiedzy o lokalnych miejscach pamięci w sposób ciekawy i nieszablonowy, a także stworzenie trwałej dokumentacji. Zebrane materiały mają zostać zdeponowane w bibliotekach, domach kultury lub muzeach, tak aby były dostępne również wtedy, gdy zabraknie bezpośrednich świadków historii.

🗣️ „Uratujmy tę pamięć razem”

– Pracując z lokalnymi społecznościami widzimy, jak wiele niezwykłych historii wciąż żyje w pamięci mieszkańców XX wieku – podkreśla Kamila Sachnowska, kierowniczka Działu Edukacji Instytutu Pileckiego.
– Jednocześnie ta pamięć jest bardzo krucha. Świadkowie historii odchodzą, młodsi wyjeżdżają, a wraz z nimi znika „nośnik” lokalnej tożsamości. Uratujmy tę pamięć razem – apeluje.

🏘️ Każde miejsce ma swoją historię

Instytut przypomina, że nawet najmniejsza miejscowość skrywa własną opowieść. Czasem zapisaną na tablicy czy w murach starego budynku, a czasem istniejącą wyłącznie w ustnych przekazach, rodzinnych wspomnieniach i lokalnych legendach.

Projekt zachęca do utrwalania tych historii i wpisania ich na mentalną mapę wspólnoty, zanim bezpowrotnie znikną.

🗓️ Harmonogram projektu

• Listopad 2025 – start projektu
• Do końca stycznia 2026 – przyjmowanie zgłoszeń
• Luty–maj 2026 – dokumentowanie wybranych miejsc pamięci
• Czerwiec 2026 – finałowy zjazd w Warszawa

W trakcie realizacji uczestnicy mogą liczyć na merytoryczne wsparcie ekspertów Instytutu Pileckiego.

🏛️ Finał w Warszawie

Zespoły, które pomyślnie ukończą projekt i prześlą sprawozdania, zostaną zaproszone na uroczysty finał w siedzibie Instytutu Pileckiego.

– Chcemy oddać głos uczestnikom. Będą mogli zaprezentować swoje prace innym zespołom i ekspertom oraz otrzymać konstruktywną informację zwrotną, która pomoże im rozwijać kolejne projekty – zapowiada Kamila Sachnowska.

📌 Kto może wziąć udział?

Wyzwanie może podjąć każdy, kto:

• stworzy lokalną grupę zaangażowanych osób (w dowolnym wieku),
• wypełni formularz zgłoszeniowy dostępny online.

Szczegółowe informacje, materiały instruktażowe oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronie:
👉 www.instytutupileckiego.pl

Obraz trafił do Suwałk dzięki hojności prywatnego kolekcjonera i przedsiębiorcy, który zdecydował się zachować anonimowość. Przekazanie dzieła stanowi ważne wydarzenie dla muzeum i znacząco podnosi rangę jego kolekcji sztuki polskiej XIX wieku.

Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach Jerzy Brzozowski oraz Dział Sztuki zapraszają na uroczyste przekazanie do zbiorów muzealnych i prezentację obrazu Alfreda Wierusza-Kowalskiego „Wieczorna sanna”, które odbędzie się 15 grudnia 2025 roku o godz. 17.30 w siedzibie muzeum przy ul. T. Kościuszki 81.

Obraz Wieczorna sanna, utrzymany w charakterystycznej dla Wierusza-Kowalskiego nastrojowej tonacji, prezentuje motyw zimowego pejzażu z zaprzęgiem – temat często podejmowany przez artystę i niezwykle ceniony przez kolekcjonerów. Kompozycja wyróżnia się dynamiką, subtelną grą światła oraz umiejętnością tworzenia intensywnego klimatu, z którego słyną dzieła twórcy.

Prezentacja obrazu będzie okazją do poznania jego historii, okoliczności darowizny oraz roli, jaką odegra w dalszym rozwijaniu kolekcji muzeum. Wydarzenie wpisuje się w długotrwałe starania instytucji o systematyczne pozyskiwanie prac artystów związanych z regionem i popularyzację ich twórczości.

Muzeum serdecznie zaprasza wszystkich zainteresowanych sztuką Wierusza-Kowalskiego, historią regionu oraz działalnością kolekcjonerską. Spotkanie odbędzie się w głównej siedzibie muzeum przy ul. Tadeusza Kościuszki 81.

Cel wydarzenia

Spotkanie stanowi ważny element międzynarodowego dialogu naukowego dotyczącego historii Europy Środkowo-Wschodniej.
Celem debaty jest omówienie kluczowych aspektów relacji polsko-litewskich, polsko-białoruskich i polsko-rosyjskich w kontekście powojennej przebudowy geopolitycznej oraz procesów sowietyzacji.

Dyskusja ma pozwolić spojrzeć zarówno na regionalny, jak i globalny wymiar funkcjonowania systemów totalitarnych po II wojnie światowej.

Wydarzenie organizowane jest we współpracy z Wojskowym Biurem Historycznym w Warszawie.

Program wydarzenia

12.00 – 12.15

Rozpoczęcie debaty i powitanie gości przez dyrekcję Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.

12.15 – 14.00

Debata z udziałem zaproszonych gości:

• prof. Grzegorz Motyka – Dyrektor Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie
• dr hab. Damian Markowski – Wicedyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
• dr Arūnas Bubnys – Dyrektor Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy
• prof. Alvydas Nikžentaitis – wykładowca Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego

Dyskusję poprowadzi dr Łukasz Faszcza, pracownik Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.

W trakcie debaty przewidziano możliwość zadawania pytań przez publiczność.

Zakres merytoryczny

Podczas spotkania badacze podejmą temat sowietyzacji Europy Środkowo-Wschodniej oraz konsekwencji jałtańskiego podziału świata, analizując kulisy funkcjonowania systemu komunistycznego w regionie.

Omówione zostaną również złożone relacje polityczne i społeczne między Polską, Litwą, Białorusią i Rosją w pierwszych dekadach powojennych.

Publikacja zdobyła II miejsce w kategorii „Monografie”.

W gali udział wzięli przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego, władze i działacze PTTK, a także autorzy i wydawcy nagrodzonych prac.

To kolejny sukces Muzeum Okręgowego w Suwałkach w tym prestiżowym konkursie.

Gratulujemy!

Według dr. Jarosława Schabieńskiego, historyka i regionalisty, decyzja o powołaniu województwa suwalskiego była przede wszystkim związana z zaawansowanymi planami budowy kopalni rud polimetalicznych. Suwałki miały być zapleczem dla tysięcy przyszłych pracowników. Prognozy zakładały, że liczba mieszkańców miasta w ciągu dekady wzrośnie do 140–160 tys. Na potrzeby rozrastającej się społeczności rozpoczęto budowę m.in. osiedla Północ, przeznaczonego dla górników i ich rodzin.

Choć kopalnia ostatecznie nie powstała, a na jej terenie utworzono Suwalski Park Krajobrazowy, okres wojewódzki – zdaniem Schabieńskiego – został przez miasto dobrze wykorzystany. Władze zainicjowały wiele procesów integrujących Suwalszczyznę i Mazury oraz inwestycji unowocześniających miasto.

Trauma po 1998 roku, ale też dowód siły

Likwidacja województwa suwalskiego w 1998 r. była dla mieszkańców szokiem – wielu straciło pracę, przedsiębiorstwa borykały się z problemami, a Suwałki znalazły się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Mimo tego – jak podkreślał historyk – miasto poradziło sobie lepiej niż niektóre inne ośrodki regionu, m.in. Łomża. Położenie przy granicy i duża odległość od Białegostoku zmusiły mieszkańców do większej samodzielności i przedsiębiorczości.

Z tamtego okresu pozostała również trwała spuścizna – diecezja ełcka, której granice pokrywają się z dawnym województwem suwalskim.

Miasto w budowie – przestrzeń i infrastruktura

O zmianach przestrzennych lat 1975–1998 mówił konserwator zabytków Adam Żywiczyński. Wskazał on na powstawanie nowych układów komunikacyjnych, dynamiczną rozbudowę osiedli (m.in. Północ I–III, Niepodległości, Falka, Kamena) oraz budowę obiektów publicznych: szkół, szpitala, instytucji wojewódzkich, obiektów sportowych i handlowych. Wytyczono także tereny pod rozwój przemysłu, które stały się fundamentem dzisiejszej Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Choć tempo inwestycji często nie nadążało za planami, to właśnie dzięki rezerwom terenów i ówczesnym koncepcjom Suwałki mogą dziś kontynuować rozwój przestrzenny.

„Przedmieścia Kalkuty”. Suwałki w oczach dawnych mieszkańców i prasy

Historyczka Elżbieta Zienda-Żywiczyńska, analizując tygodnik „Krajobrazy” z lat 1980–2001, przedstawiła obraz ówczesnych Suwałk jako miasta zapóźnionego, zaniedbanego i pełnego kontrastów. W prasie zwracano uwagę na zły stan klasycystycznych kamienic, brak nowoczesnego centrum i przeciągające się inwestycje.

Wspomnienia uczestników sesji potwierdzają tamten obraz. Od problemów infrastrukturalnych i braków sprzętowych w urzędach, przez prowizoryczne sposoby organizowania wydarzeń kulturalnych, aż po ciągnące się budowy i obawy o trwałość nowych osiedli – realia były dalekie od ideału.

Współczesne wyzwania: demografia i rozwój przemysłowy

Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz podkreślił, że najważniejszym celem miasta jest utrzymanie tempa rozwoju gospodarczego oraz przeciwdziałanie niekorzystnym trendom demograficznym. Młodzi ludzie po studiach rzadko wracają w rodzinne strony, jednak – jak zaznaczył – w Suwałkach zjawisko to jest słabsze niż w wielu innych miastach regionu.

Przedsiębiorca Henryk Owsiejew życzył Suwałkom „nowoczesności”, dostrzegając zarówno dotychczasowy rozwój, jak i nadchodzące wyzwania.

Książka, wydana przez Wydawnictwo Marginesy w 2024 roku, liczy 819 stron i zachwyca starannym opracowaniem edytorskim, które prowadzi czytelnika przez złożony świat średniowiecznych opowieści. Projekt graficzny przygotowała Kira Pietrek, redaktorką prowadzącą jest Karolina Wąsowska, a redakcją zajął się Jan Jaroszuk.

Spotkanie z Zofią Anuszkiewicz będzie okazją do poznania kulis pracy nad tłumaczeniem, refleksji nad aktualnością „Dekameronu” w dzisiejszych czasach oraz rozmowy o literackiej spuściźnie Boccaccia. To wydarzenie skierowane zarówno do miłośników klasyki literatury, jak i do wszystkich, którzy chcą odkryć uniwersalne historie o ludzkich słabościach, namiętnościach i radościach.

27 listopada o godz. 14:00 w Archiwum Państwowym w Suwałkach odbędzie się sesja popularnonaukowa „Suwałki 50 lat po wojewódzkim awansie”. Wydarzenie organizują:

• Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny,
• Archiwum Państwowe w Suwałkach,
• Miasto Suwałki – które współfinansuje projekt.

Spotkanie będzie okazją do spojrzenia na Suwałki z szerszej, historycznej perspektywy – od decyzji o utworzeniu województwa suwalskiego, po współczesny rozwój miasta.

📚 Program wykładów

Podczas sesji zaplanowano trzy wystąpienia:

1️⃣ Dlaczego Suwałki zostały stolicą województwa?

Analiza przemian społecznych, gospodarczych i kulturowych w latach 1975–1998.

2️⃣ Przekształcenia urbanistyczne Suwałk po awansie administracyjnym

O rozwoju przestrzennym miasta, nowej zabudowie i kierunkach rozwoju urbanistycznego.

3️⃣ Dziennikarski obraz wojewódzkich Suwałk

Na przykładzie tygodnika „Krajobrazy” – gazety, która opisywała całe województwo suwalskie.

🗣️ Dyskusje i wspomnienia

Uczestnicy wysłuchają również rozmów z osobami, które aktywnie uczestniczyły w przemianach Suwałk po 1975 roku. Finalna debata dotyczyć będzie wpływu awansu administracyjnego na dzisiejszy kształt miasta.

📍 Organizacja wydarzenia

📅 27 listopada 2025 r.
🕓 Godz. 14:00
📍 Archiwum Państwowe w Suwałkach, I piętro
🎟️ Wstęp wolny

Organizatorzy serdecznie zapraszają wszystkich zainteresowanych historią i współczesnością miasta.

Każdy z tych fantów to kolejne małe świadectwo bogatej historii lokalnego harcerstwa, które — mimo upływu lat — wciąż kryje się pod warstwą ziemi i czeka na odkrycie.

Członkowie grupy podkreślają, że tego typu wyprawy nie tylko pozwalają „ocalić od zapomnienia” fragmenty przeszłości, ale także integrują pasjonatów historii z regionu. Jak mówią żartobliwie, każde kolejne znalezisko dodaje energii i motywacji na następne wyprawy — a tych z pewnością nie zabraknie.

📚 Opowieści, które poruszały
Autor mówił o ludziach, którzy w najtrudniejszych czasach stawali przed dramatycznymi wyborami – o ich odwadze, człowieczeństwie i życiowych dylematach, które do dziś zasługują na pamięć. Jego słowa wielokrotnie wzbudzały wzruszenie i skłaniały do zadumy nad tym, jak historia potrafi być blisko nas.

„Historia to nie tylko fakty. To ludzie, ich emocje i decyzje, które wciąż potrafią nas inspirować” – podkreślał Bobowicz podczas spotkania.

🎟️ Wydarzenie, które przyciągnęło wielu zainteresowanych
Bezpłatne wejściówki rozeszły się szybko, a kameralna atmosfera sprzyjała rozmowom, pytaniom i wymianie refleksji. Po oficjalnej części uczestnicy mieli okazję nabyć książki autora wraz z osobistą dedykacją i autografem, co cieszyło się dużym zainteresowaniem.

🏛️ Żywa lekcja lokalnej historii
Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie było nie tylko promocją książek, ale przede wszystkim okazją do budowania lokalnej świadomości i pamięci historycznej. Wieczór Autorski z Marcinem Bobowiczem po raz kolejny pokazał, jak wielkie znaczenie mają opowieści o tych, którzy tworzyli historię Suwalszczyzny.

W wydarzeniu udział wzięli także:
🖋️ Marcin Święcicki,polski polityk i ekonomista, w 1989 sekretarz KC PZPR^[1], w latach 1989–1991 minister współpracy gospodarczej z zagranicą w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, w latach 1994–1999 prezydent miasta stołecznego Warszawy, poseł na Sejm X, II, VII i VIII kadencji (1989–1991, 1993–1996, 2011–2019).
🏛️ Roman Kaleta, Prezes Zarządu Fundacji im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego,
🎨 Jerzy Brzozowski, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach.

🖼️ Powrót do świata Alfreda Wierusza-Kowalskiego

Wystawa „Czas powrócony” to artystyczna podróż w czasie, inspirowana twórczością i biografią Alfreda Wierusza-Kowalskiego, wybitnego malarza pochodzącego z Suwałk, przedstawiciela szkoły monachijskiej.
Sylwia Makris w swojej twórczości łączy fotografię artystyczną, malarską wrażliwość i współczesny język sztuki, tworząc prace, które poruszają i skłaniają do refleksji.

Na ekspozycji zaprezentowano cykl zdjęć inspirowanych dziełami i życiem artysty, które w symboliczny sposób przywracają jego obecność w rodzinnych Suwałkach. Każda fotografia to opowieść o pamięci, przemijaniu i duchowym dialogu między przeszłością a teraźniejszością 🌫️📷.

🕰️ Wystawa dostępna dla zwiedzających

Ekspozycję „CZAS POWRÓCONY. Śladami Alfreda Wierusza-Kowalskiego” można oglądać w Muzeum Okręgowym w Suwałkach przy ul. T. Kościuszki 81.
Wystawa potrwa do końca roku – to doskonała okazja, by doświadczyć spotkania ze sztuką, która łączy tradycję i nowoczesność 🌿🖼️.

📍 Organizatorzy:
Fundacja im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego,
Muzeum Okręgowe w Suwałkach,
Miasto Suwałki.

Narodowe Święto Niepodległości zostało ustanowione ustawą z 23 kwietnia 1937 roku, by upamiętnić odzyskanie niepodległości w 1918 roku. Po II wojnie światowej zostało zniesione przez Krajową Radę Narodową (1945), a następnie przywrócone w 1989 roku – w czasie przemian ustrojowych.
Dzień 11 listopada jest dniem wolnym od pracy i symbolem wolności, jedności oraz pamięci o tych, którzy oddali życie za niepodległą Polskę.

🕰 Dlaczego właśnie 11 listopada?

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór daty 11 listopada wiąże się z końcem I wojny światowej – w tym dniu podpisano rozejm w Compiègne, kończący działania zbrojne i przypieczętowujący klęskę Niemiec.
Dzień wcześniej do Warszawy powrócił Józef Piłsudski, który przejął władzę wojskową i polityczną, symbolicznie przywracając Polsce suwerenność.

⚔️ Od pierwszych obchodów do II wojny światowej

Pierwsze obchody Święta Niepodległości miały charakter wojskowy i patriotyczny. W 1920 roku uhonorowano Piłsudskiego buławą marszałkowską, a po przewrocie majowym uroczystości nabrały jeszcze bardziej wojskowego charakteru.
W 1937 roku nadano świętu rangę państwową, łącząc je z zakończeniem wojny i osobą Marszałka.

🕯 Czas okupacji i PRL

Podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) świętowanie 11 listopada było zakazane, lecz Polacy potajemnie wywieszali flagi, malowali patriotyczne hasła i zapalali znicze.
Po wojnie władze komunistyczne zastąpiły 11 listopada nowym świętem – Narodowym Świętem Odrodzenia Polski (22 lipca).
W PRL-u środowiska opozycyjne i niepodległościowe potajemnie organizowały uroczystości 11 listopada, narażając się na represje.

✊ Powrót do tradycji

Dopiero w 1989 roku Sejm PRL przywrócił 11 listopada jako Narodowe Święto Niepodległości. Rok później zniesiono obchodzone dotychczas Święto Odrodzenia Polski, a 11 listopada na trwałe wpisał się do kalendarza narodowych uroczystości.

🎉 Współczesne obchody

Dziś Święto Niepodległości to wydarzenie o ogromnym znaczeniu społecznym i symbolicznym.
Co roku uroczystości centralne odbywają się na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie, gdzie władze państwowe składają hołd przy Grobie Nieznanego Żołnierza.
W całej Polsce organizowane są marsze, koncerty, biegi, rekonstrukcje historyczne i parady.

W Suwałkach obchody łączą pokolenia – mieszkańcy spotykają się na uroczystościach, marszach i koncertach, wspólnie celebrując ducha wolności.

💫 Symbol wolności, który trwa

Narodowe Święto Niepodległości przypomina, że wolność nigdy nie jest dana raz na zawsze. To dzień wdzięczności wobec tych, którzy o nią walczyli, i zobowiązanie, by pielęgnować wartości, które pozwoliły Polsce przetrwać najtrudniejsze czasy.

Wystąpienie spotkało się z dużym zainteresowaniem mieszkańców Suwałk. Aula kościoła wypełniła się po brzegi, a publiczność z uwagą wsłuchiwała się w słowa prelegenta, który nie tylko przekazał bogatą wiedzę historyczną, ale też zachęcał do refleksji nad współczesnym rozumieniem patriotyzmu i wolności. 💬

Prelekcja odbyła się pod patronatem Leszka Lewoca, byłego senatora RP. 🇵🇱 Wydarzenie stanowiło doskonałe wprowadzenie w obchody Narodowego Święta Niepodległości, przypominając, że historia Polski to nie tylko dzieje walki, ale też wiara, determinacja i miłość do ojczyzny. ❤️

Nie zabrakło także ciekawostek z festynów archeologicznych w Biskupinie i Szwajcarii 🏕️, opowieści o biżuterii jaćwieskiej i o tym, jak dawniej rekonstruowano stroje z epoki. Publiczność z zaciekawieniem słuchała historii pełnych humoru, emocji i ciepłych wspomnień.

– „Suwalszczyzna od pierwszego spotkania podbiła moje serce i już na zawsze została moim drugim domem” – mówiła z uśmiechem bohaterka spotkania ❤️.

Wydarzenie odbyło się w ramach cyklu organizowanego przez Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe i Muzeum Okręgowe w Suwałkach, współfinansowanego ze środków Miasta Suwałki.

Spotkanie zakończyły gorące brawa 👏 i podziękowania dla Wiesławy Gawrysiak-Leszczyńskiej, która po raz kolejny udowodniła, że historia może być nie tylko nauką, ale też piękną przygodą pełną pasji i emocji 🌿.

W cyklu „Czas powrócony” Makris przywołuje klimat i emocje obecne w malarstwie Wierusza-Kowalskiego, reinterpretując jego dzieła w języku współczesnej fotografii. Artystka stawia pytania o pamięć, przemijanie i możliwość „odzyskania” przeszłości poprzez sztukę.

Wystawa stanowi nie tylko hołd dla dorobku Alfreda Wierusza-Kowalskiego, ale też próbę spojrzenia na jego twórczość z nowej perspektywy – poprzez medium, które, choć inne, równie silnie potrafi oddziaływać na emocje odbiorcy.

Wernisaż będzie okazją do spotkania z artystką oraz rozmowy o jej inspiracjach i procesie twórczym.

Wystawa „Czas powrócony. Śladami Alfreda Wierusza-Kowalskiego”
📅 13 listopada 2025 r., godz. 18.00
📍 Muzeum Okręgowe w Suwałkach

Jak co roku, w przededniu Narodowego Święta Niepodległości, władze gminy Suwałki odwiedziły groby i miejsca pamięci poświęcone poległym żołnierzom oraz ofiarom wojen.
Samorządowcy złożyli kwiaty i zapalili znicze, oddając symboliczny hołd tym, którzy ponieśli najwyższą ofiarę w obronie Ojczyzny.

W uroczystych odwiedzinach uczestniczyli przedstawiciele samorządu gminy Suwałki, którzy podkreślali, że pamięć o bohaterach to obowiązek kolejnych pokoleń i ważna część lokalnej tożsamości.

⚔️ Miejsca pamięci i ofiary historii

Delegacja odwiedziła m.in.:
🌹 zbiorową mogiłę 16 członków Ruchu Oporu we wsi Krzywe, zamordowanych przez hitlerowców 4 kwietnia 1944 r. w odwecie za zamach na niemieckiego urzędnika Fritza Beninga,
🌹 cmentarz wojenny w Leszczewku – miejsce spoczynku żołnierzy niemieckich i rosyjskich z I wojny światowej (1914–1918),
🌹 cmentarz wojenny w Płocicznie-Osiedlu, gdzie spoczywają żołnierze Armii Radzieckiej i ofiary terroru z II wojny światowej.

W każdym z tych miejsc zapłonęły znicze – symbol pamięci, wdzięczności i refleksji nad tragicznymi losami regionu w czasie obu wojen światowych.

🕯️ Pamięć, która łączy pokolenia

Władze gminy podkreślają, że te coroczne wizyty to nie tylko obowiązek, ale przede wszystkim wyraz szacunku dla przeszłości i bohaterów, którzy walczyli o wolność Polski.

To również ważna lekcja historii i patriotyzmu dla młodszych pokoleń, które dzięki takim gestom poznają losy swojego regionu i ludzi, którzy oddali życie za Ojczyznę.

– Pamięć o bohaterach to fundament naszej tożsamości. Odwiedzając groby, wyrażamy wdzięczność tym, którzy oddali życie za wolność, z której dziś możemy korzystać – podkreślili przedstawiciele gminy Suwałki.

Uroczystość odbyła się we wtorek, 21 października, z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku i Katowicach. Na grobach dwóch suwalskich powstańców – Władysława Kryszpina i Jana Skibickiego – zamontowano szklane znaki pamięci „Tobie Polsko”.

To wyjątkowe wydarzenie było częścią ogólnopolskiej akcji katowickiego IPN „Wszyscy jesteśmy ze Śląska”, której celem jest uhonorowanie powstańców śląskich i przywrócenie pamięci o ich zasługach w walce o wolność Polski.

Znak „Tobie Polsko” – symbol wdzięczności

Na grobach bohaterów umieszczono szklane proporczyki z napisem „Tobie Polsko”, wizerunkiem orła oraz datami powstań 1919–1921. To symboliczny hołd dla tych, którzy walczyli o niepodległość kraju.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele IPN, samorządowcy, służby mundurowe, duchowieństwo, kombatanci oraz młodzież szkolna. Wspólna obecność różnych pokoleń podkreśliła znaczenie pamięci historycznej w budowaniu tożsamości narodowej.

🕯 Bohaterowie z Suwałk

Władysław Kryszpin „Kruk” (1899–1984)

Urodzony w Suwałkach, działał w Polskiej Organizacji Wojskowej i Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Walczył w Powstaniu Sejneńskim, wojnie polsko-bolszewickiej i jako ochotnik w III Powstaniu Śląskim.
Za swoją działalność został odznaczony m.in.:
🏅 Medalem Niepodległości, Krzyżem POW, Krzyżem Legionowym, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

Jan Skibicki „Kłos” (1898–1973)

Również pochodził z Suwałk. W 1918 roku wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej.
Podobnie jak Kryszpin, brał udział w Powstaniu Sejneńskim, wojnie polsko-bolszewickiej i III Powstaniu Śląskim.
Za swoją postawę otrzymał Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921.

💬 Pamięć, która łączy pokolenia

Uhonorowanie grobów suwalskich powstańców to nie tylko gest pamięci, ale też wyraz szacunku wobec ludzi, którzy poświęcili życie dla niepodległej Polski.
Jak podkreślają organizatorzy, tego typu inicjatywy mają przypominać, że wolność nie jest dana raz na zawsze i wymaga troski kolejnych pokoleń.

Dodatkową atrakcją była miniwystawa dawnych fotografii oraz sprzętu wojskowego ⚔️, która cieszyła się dużym zainteresowaniem. Można było również nabyć książkę z autografem autora 📖.

Dziękujemy wszystkim za obecność i wspólnie spędzone, pełne refleksji popołudnie! 🍂

Najważniejszym punktem spotkania było uroczyste przekazanie do depozytu obrazu „Portret Władysława Mickiewicza” autorstwa Czesława Wierusza-Kowalskiego, syna Alfreda. Dzieło z 1908 roku, wykonane techniką olejną na płótnie (91 × 72 cm), zostało udostępnione przez Fundację im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego, której przedstawiciele – Marcin Święcicki (przewodniczący Rady) oraz Roman Kaleta (prezes Zarządu) – wspólnie z Jerzym Brzozowskim, dyrektorem Muzeum Okręgowego, otworzyli uroczystość.

Obraz przedstawia Władysława Mickiewicza, syna Adama Mickiewicza, wybitnego działacza emigracyjnego, redaktora i kustosza spuścizny narodowej. Jego wizerunek, malowany przez Czesława Wierusza-Kowalskiego, ma wymiar nie tylko portretowy, ale i symboliczny – jako spotkanie pamięci wielkich rodów kultury polskiej: Mickiewiczów i Wieruszów-Kowalskich.

Warto podkreślić, że dla suwalskiego muzeum to dzieło ma wyjątkową wartość historyczną i edukacyjną – nie tylko jako uzupełnienie zbiorów malarstwa, lecz także jako pretekst do przybliżenia sylwetki samego Czesława, często pozostającego w cieniu sławy ojca, Alfreda.

🖼️ Dwie opowieści, jeden ród

Podczas wydarzenia uczestnicy mogli wysłuchać opowieści o losach rodziny Wieruszów-Kowalskich, a szczególnie o życiu i twórczości Czesława – utalentowanego, lecz mniej znanego malarza, którego droga artystyczna wiodła przez Paryż, Monachium i Warszawę. Obok niego nie mogło oczywiście zabraknąć refleksji nad spuścizną Alfreda – mistrza scen rodzajowych, konnych zaprzęgów i myśliwych na tle pejzaży Europy Środkowo-Wschodniej, którego prace od lat stanowią perłę suwalskich zbiorów muzealnych.

Przywołano także wspomnienie Władysława Mickiewicza, który pisał w pamiętnikach o spotkaniu z Alfredem w Paryżu:

„W czasie posiedzenia kongresu Kowalski (Alfred Wierusz-Kowalski) oprowadzał moją córkę po salach muzeum Napoleona.”
(Władysław Mickiewicz, „Pamiętniki”, Warszawa 2012)

☕ Sztuka, kawa i rozmowa

Po oficjalnej części spotkania przyszedł czas na bardziej swobodną atmosferę – rozmowy przy kawie i ciasteczkach, wspomnienia, wymianę refleksji o roli sztuki i spuściźnie artystycznej Suwalszczyzny. Wśród gości znaleźli się miłośnicy malarstwa, lokalni historycy, nauczyciele, uczniowie i przedstawiciele środowisk kulturalnych.

🏛️ Dziedzictwo, które wraca do domu

Dzięki zaangażowaniu Fundacji im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego, a także nieustannej pracy zespołu Muzeum Okręgowego w Suwałkach, możliwe było wzbogacenie kolekcji o kolejne cenne dzieło. Depozyt ten będzie dostępny dla zwiedzających w przestrzeni wystawy stałej poświęconej Alfredowi Wieruszowi-Kowalskiemu, gdzie stanie się trwałym elementem opowieści o rodzinie artystów i ich roli w historii polskiej sztuki.

📍 Wydarzenie odbyło się:

15 października 2025, godz. 13.00
Muzeum Okręgowe w Suwałkach, ul. T. Kościuszki 81

Organizatorzy:
Fundacja im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego
Muzeum Okręgowe w Suwałkach

🎨 Alfred Wierusz-Kowalski urodził się 11 października 1849 roku w Suwałkach. Dziś jego dzieła znajdują się w zbiorach muzeów i kolekcji prywatnych na całym świecie. Dzięki inicjatywie Fundacji jego postać i twórczość wciąż inspirują kolejne pokolenia.

📍 Miejsce wydarzenia: Muzeum Okręgowe w Suwałkach
📅 Data: 15.10.2025 
🕒 Godzina: 13.00

To wyjątkowa okazja, by uczcić pamięć wybitnego suwalskiego artysty oraz wspólnie celebrować jego dorobek i wkład w historię polskiego malarstwa.

Serdecznie zapraszamy wszystkich miłośników sztuki, mieszkańców Suwałk i gości!

Spotkanie rozpoczęła Elżbieta Ziendra-Żyżyńska, autorka projektu, która przedstawiła wprowadzenie historyczne „Pozaszkolne instytucje kulturalno-oświatowe w Suwałkach w latach 1945–1975”. Następnie głos zabrali inicjatorzy wspomnień:

🎠 Zdzisław Żyliński, który przypomniał dawne zabawy – „w klasy, w cymbergaja, w palanta i w noża”,

🏡 Maria Piekut, wspominająca popołudnia spędzane „u państwa Szwejkowskich albo na podwórku”,

🔥 Marek Wasilewski, który przywołał pamięć o świetlicy nad strażą i „jordankach” obok basenu przeciwpożarowego.

Spotkanie zakończyła otwarta rozmowa z uczestnikami, podczas której publiczność chętnie dzieliła się swoimi opowieściami i wspomnieniami z dzieciństwa w Suwałkach. Wspólne historie stworzyły niezwykłą, ciepłą mozaikę obrazów z przeszłości miasta. 🕰💬

Organizatorzy – Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny i Archiwum Państwowe w Suwałkach – podkreślili, że cykl „Tak było” cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem i stanowi ważny element zachowania pamięci o lokalnej historii.

Wydarzenie organizuje Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny we współpracy z Archiwum Państwowym w Suwałkach w ramach cyklu „TAK BYŁO. Suwałki drugiej połowy XX wieku zachowane w pamięci zbiorowej mieszkańców”.
Tematem najbliższego spotkania będzie życie uczniów w powiatowych Suwałkach – po lekcjach, na podwórkach, w świetlicach i domach kultury.

📚 Program spotkania

📅 Czwartek, 9 października 2025 r.
🕓 Godzina: 16:30
📍 Miejsce: Archiwum Państwowe w Suwałkach

W programie:

1️⃣ Kilka słów o projekcie
„Pozaszkolne instytucje kulturalno-oświatowe w Suwałkach w latach 1945–1975” – wprowadzenie Elżbiety Żiendy-Żywiczyńskiej (autorki projektu).

2️⃣ „Graliśmy w klasy, w cymbergaja, w palanta, w noża…”
– wspomnienia Zdzisława Żylińskiego (inicjatora tematu).

3️⃣ „Po szkole szłyśmy z Ewą do państwa Szwejkowskich albo na moje podwórko…”
– wspomina Maria Piekut.

4️⃣ „W Straży na I piętrze była świetlica, a obok przeciwpożarowego basenu były jordanki…”
– opowie Marek Wasilewski (współinicjator tematu).

5️⃣ Rozmowa z uczestnikami spotkania – wspólne wspomnienia, wymiana doświadczeń i refleksji o codzienności dawnych Suwałk.

🎧 O czym porozmawiamy?

Uczestnicy przeniosą się w czasy, gdy dzieci spędzały całe popołudnia na świeżym powietrzu, a „podwórko” było miejscem spotkań, zabawy i przyjaźni.
To także okazja do przypomnienia roli, jaką odgrywały świetlice, domy kultury i organizacje młodzieżowe, które po wojnie budowały życie społeczne i edukacyjne Suwałk.

🤝 Wspólna pamięć o dawnych Suwałkach

Spotkanie ma charakter otwarty – może wziąć w nim udział każdy, kto chciałby podzielić się własnymi wspomnieniami lub po prostu posłuchać o dawnych czasach.
To część szerszej inicjatywy, której celem jest utrwalenie pamięci o życiu codziennym mieszkańców Suwałk w drugiej połowie XX wieku.

🏛 Muzeum Okręgowe w Suwałkach

W ramach akcji placówka zaprasza na:
🔹 Darmowe zwiedzanie wszystkich wystaw stałych i czasowych.
To doskonała okazja, by odkryć bogatą historię regionu i zanurzyć się w świecie sztuki i kultury pogranicza.

📍 Adres: ul. T. Kościuszki 81

🖋 Muzeum im. Marii Konopnickiej w Suwałkach

Szczególne wydarzenie odbędzie się w sobotę i niedzielę o godz. 11:00.
W programie:
📖 „Poezja, która nigdy się nie starzeje – Maria Konopnicka o życiu i przemijaniu” – spotkanie poświęcone twórczości i refleksjom pisarki, połączone z
👣 zwiedzaniem wystawy z przewodnikiem.

📍 Adres: ul. T. Kościuszki 31

👵👴 Kultura dostępna i przyjazna seniorom

Weekend Seniora z Kulturą to ogólnopolska akcja mająca na celu zwiększenie uczestnictwa osób starszych w życiu kulturalnym. Wydarzenie od lat cieszy się dużym zainteresowaniem w całym kraju – również w Suwałkach. Dzięki tej inicjatywie seniorzy mogą nie tylko obcować ze sztuką i historią, ale też aktywnie spędzać czas i integrować się z lokalną społecznością.

👉 Zachęcamy do udziału wszystkich seniorów – to świetna okazja, by odwiedzić lokalne muzea, odkryć coś nowego i poczuć się częścią kulturalnej wspólnoty Suwałk!

🧓👵 Wstęp wolny – zapraszamy serdecznie!

📌 Więcej informacji o wydarzeniu i działalności muzeów można znaleźć na stronach:
🔗 www.muzeum.suwalki.pl
🔗 www.mk.suwalki.pl

Nagroda im. Zygmunta Glogera to prestiżowe wyróżnienie przyznawane od 36 lat z inicjatywy Społecznego Stowarzyszenia Prasoznawczego STOPKA w Łomży. Jej celem jest uhonorowanie osób i instytucji, które wnoszą wybitny wkład w rozwój:

• kulturoznawstwa,
• antropologii,
• badań nad kulturami lokalnymi,
• językoznawstwa,
• medioznawstwa,
• muzealnictwa,
• pamiętnikarstwa,
• archeologii,
• historii,
• oraz badań nad dorobkiem Zygmunta Glogera.

🌟 „Obce rzeczy wiedzieć dobrze jest – swoje, obowiązek”

To właśnie słowa Zygmunta Glogera, patrona konkursu, są mottem nagrody – i doskonale oddają kierunek pracy, jaką od lat z pasją realizuje Magdalena Wołowska-Rusińska. Dzięki jej zaangażowaniu Muzeum im. Marii Konopnickiej nie tylko pielęgnuje pamięć o patronce, ale również tworzy nowoczesne, żywe miejsce kultury.

👏 Gratulacje i życzenia dalszych sukcesów

Serdecznie gratulujemy Pani Magdalenie tego zasłużonego wyróżnienia 🎊 i życzymy kolejnych sukcesów w pracy na rzecz kultury, edukacji i dziedzictwa regionu oraz całej Polski 🇵🇱.

🚀 Festyn inny niż wszystkie

Dzięki wsparciu z funduszy Interreg Polska–Litwa w ramach projektu „The Mysterious Land of the Yotvingian Tribe”, tegoroczne wydarzenie było nie tylko spotkaniem z przeszłością, ale też symbolicznym startem budowy Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii. 🏛️

Po raz pierwszy publiczność mogła zobaczyć występ Teatru tańca historycznego „Sarabanda”, który zaprezentował interaktywny spektakl taneczno-kostiumowy „Quisque suae fortunae faber / Jesteś kowalem swojego losu”. 💃🕺 Widowisko zostało wzbogacone o warsztaty tańców z XV wieku – i to dla wszystkich chętnych!

🏹 Turnieje, pokazy i archeologia na żywo

Nie zabrakło oczywiście stałych punktów programu:

• Turnieju Wojów o Skarb Skomanda ⚔️
• Turnieju łuczniczego dla wojów i uczestników 🎯 (nagrody były naprawdę atrakcyjne!)
• warsztatów archeologii eksperymentalnej 🔥
• rekonstrukcji historycznych i etnograficznych 👗🛡️

Każdy mógł poczuć klimat dawnych wieków, spróbować swoich sił w dawnych rzemiosłach i porozmawiać z pasjonatami historii, którzy odtwarzają życie sprzed setek lat.

👉 Jaćwieski Festyn Archeologiczny kolejny raz udowodnił, że historia nie musi być nudna – wręcz przeciwnie, może wciągać, inspirować i bawić całe rodziny. 🏕️

Uroczystości odbyły się pod pomnikiem 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej na skwerze A. Kujałowicz. Hołd bohaterom oddali m.in.:

• Czesław Renkiewicz – Prezydent Suwałk
• Zdzisław Przełomiec – Przewodniczący Rady Miejskiej
• przedstawiciele duchowieństwa
• poczty sztandarowe suwalskich szkół
• służby mundurowe, instytucje, zakłady pracy oraz mieszkańcy.

🕯️ Słowa o fenomenie Państwa Podziemnego

Prezydent Suwałk podkreślił fenomen Polskiego Państwa Podziemnego, które w czasie wojny było wyjątkowe w skali świata.
Historię organizacji przypomniał także Jerzy Brzozowski, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach, który zaznaczył, że struktury podziemnego państwa obejmowały pion cywilny, administracyjny i wojskowy (Armię Krajową).

👉 W ramach konspiracji prowadzono tajne nauczanie – działało ok. 2 tys. szkół, funkcjonowały sądy podziemne, administracja, a także prasa drukowana w ukryciu.

🙏 Zakończenie uroczystości

Obchody zakończyły się wspólną modlitwą i złożeniem kwiatów przez delegacje pod pomnikiem.

17 września 1939 r., łamiąc układ o nieagresji z 1932 r., Armia Czerwona zaatakowała Polskę. Był to efekt tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow, który przesądził o losach II Rzeczpospolitej. Polacy znaleźli się w dramatycznym położeniu – walcząc jednocześnie z Niemcami i Rosją sowiecką.

🕯 Uroczystości w Suwałkach

Obchody rozpoczęły się pod pomnikiem Żołnierzy Września 1939 roku przy ul. Wojska Polskiego. Zgromadzeni oddali hołd bohaterom, którzy zginęli w walce, w obozach koncentracyjnych i syberyjskich łagrach.

Głos zabrał m.in. Roman Rynkowski, zastępca Prezydenta Suwałk:

– We wrześniu 1939 roku Polacy ginęli w walkach zarówno z Niemcami, jak i Rosjanami. Później ginęli w obozach koncentracyjnych, ale też w syberyjskich łagrach. Pamiętamy o naszych rodakach wywiezionych na Syberię – wielu z nich nie powróciło z tej nieludzkiej ziemi. Dzisiejsze społeczeństwo ma moralny obowiązek zachowania pamięci o wszystkich ofiarach agresji sowietów na Polskę. Zwłaszcza gdy widmo wojny, jak nigdy, może powrócić.

🌹 Składanie kwiatów i pamięć o Sybirakach

Delegacje obecne na uroczystości złożyły kwiaty i zapaliły znicze pod pomnikiem Żołnierzy Września. Następnie władze miasta udały się pod pomnik Sybiraków na cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej, aby oddać hołd ofiarom deportacji.

🕊 Pamięć, która zobowiązuje

Obchody 86. rocznicy agresji ZSRR na Polskę były okazją do przypomnienia, że historia września 1939 roku to nie tylko walka na frontach, ale także dramat tysięcy wywiezionych na Syberię. Pamięć o tych wydarzeniach wciąż pozostaje ważnym zobowiązaniem wobec przyszłych pokoleń.

Dokładnie 86 lat temu, 17 września 1939 r., Armia Czerwona rzuciła przeciw Polsce 1,5 mln żołnierzy, 4000 czołgów i 1800 samolotów. Atak nastąpił bez wypowiedzenia wojny i złamał polsko-sowiecki układ o nieagresji.

Agresja była konsekwencją paktu Ribbentrop–Mołotow, podpisanego 23 sierpnia 1939 r. Choć oficjalnie był to układ o nieagresji, tajny protokół zakładał podział stref wpływów w Europie Wschodniej. Polska została w nim przeznaczona do likwidacji, co miało tragiczne skutki na kolejne dekady.

🕯 Obchody w Suwałkach

Uroczystości rocznicowe w Suwałkach rozpoczną się o godzinie 12:00 przy pomniku Żołnierzy Września 1939 roku przy ul. Wojska Polskiego.

W programie:

• apel poległych,
• wystąpienia prezydenta Suwałk i zaproszonych gości.

Następnie uczestnicy przejdą pod pomnik Sybiraków na cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej, gdzie delegacje złożą kwiaty i zapalą znicze ku czci ofiar sowieckiej agresji i deportacji.

🕊 Pamięć o ofiarach

Dzisiejsze obchody to przypomnienie tragicznych wydarzeń sprzed 86 lat i hołd dla ofiar sowieckiego terroru. To również wezwanie do pamięci o historii, która kształtuje naszą tożsamość i przypomina, jak ważna jest wolność.

Obchody rozpoczęły się w Suchowoli – rodzinnych stronach błogosławionego kapłana. Przed pomnikiem ks. Jerzego Popiełuszki złożono kwiaty i zapalono znicze. W uroczystościach wziął udział m.in. Bogdan Dyjuk, Członek Zarządu Województwa Podlaskiego.

Msza święta w rodzinnych Okopach ✝️

Następnie uczestnicy przenieśli się do Okopów – miejscowości, w której urodził się ks. Jerzy. Tam odprawiona została msza święta w intencji błogosławionego i jego dzieła. To właśnie w Okopach planowane jest utworzenie muzeum poświęconego życiu i dziedzictwu ks. Popiełuszki.

„Ku wolności” – koncert rapowy 🎤

Zwieńczeniem obchodów był wyjątkowy koncert rapowy „Ku wolności”. To nowoczesna forma uczczenia pamięci kapelana Solidarności, przypominająca młodszym pokoleniom o wartościach, którym ks. Jerzy był wierny aż do końca: wolności, prawdzie i solidarności.

Dziedzictwo, które trwa 🇵🇱

Choć od jego narodzin minęło 78 lat, przesłanie ks. Jerzego Popiełuszki pozostaje żywe. Jego życie i ofiara wciąż inspirują do budowania wspólnoty opartej na prawdzie, wierze i solidarności.

Muzea są dostępne dla odwiedzających:

• Wtorek–piątek: 8:00–16:00 🕗
• Sobota–niedziela: 9:00–17:00 🕘

🏛️ Dlaczego warto wpaść?

• Poznacie życie i dorobek Marii Konopnickiej 📖
• Zobaczycie unikalne eksponaty 🖌️
• Idealne miejsce na rodzinny wypad 👨‍👩‍👧‍👦
• Doskonała okazja, by połączyć naukę z przyjemnością 🎓🎨

💡 Nie zwlekajcie – muzea czekają na Was!

Prezydent Miasta Suwałki Czesław Renkiewicz oraz Przewodniczący Rady Miejskiej Zdzisław Przełomiec zapraszają mieszkańców na obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego.

📅 Data: 26 września 2025 r.
📍 Miejsce: Suwałki

Program wydarzenia 🕊️

Kościół św. Wojciecha (ul. Szkolna 9):
⏰ 9:00 – Msza święta

Pomnik 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej (skwer A. Kujałowicz, ul. Utraty/Sejneńska):
⏰ 10:00 – Uroczystości pod pomnikiem:

• Hymn państwowy 🎶
• Wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk i zaproszonych gości
• Złożenie kwiatów pod pomnikiem 🌺

Pamięć i hołd dla bohaterów

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego to szczególna okazja, by przypomnieć o bohaterach Armii Krajowej i całego podziemia, którzy z narażeniem życia walczyli o wolność Ojczyzny. Uroczystości w Suwałkach będą wyrazem wdzięczności oraz szacunku dla ich poświęcenia.

Podczas uroczystości głos zabrał Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz, przypominając o dramatycznych wydarzeniach września 1939 roku.

Już 2 września 1939 r. miasto zostało zbombardowane przez Niemców. Bomby spadły m.in. na koszary i stację kolejową, a największe straty dotknęły 41. Suwalski Pułk Piechoty.

Prezydent podkreślił, że choć od tamtych wydarzeń minęło ponad osiem dekad, pamięć o żołnierzach i cywilach, którzy zginęli, musi pozostać żywa. Suwalczanie walczyli na wszystkich frontach, wielu straciło życie w konspiracji i partyzantce.

📖 Lekcja dla kolejnych pokoleń

W swoim wystąpieniu Czesław Renkiewicz nawiązał także do współczesności, podkreślając, że historia wciąż daje o sobie znać:

– Tragedia wojny w Ukrainie przypomina nam, że pokój nigdy nie jest dany raz na zawsze. Wymaga troski, zaangażowania i wspólnej odpowiedzialności – mówił.

🌹 Złożenie kwiatów

Uroczystości zakończyły się symbolicznym złożeniem kwiatów pod pomnikiem Żołnierzy Września 1939 r. Wzięli w nich udział:

• kombatanci,
• lokalni parlamentarzyści i samorządowcy,
• przedstawiciele służb mundurowych,
• delegacje suwalskich szkół.

🕊 Pamięć, która zobowiązuje

86. rocznica wybuchu II wojny światowej była w Suwałkach nie tylko okazją do wspomnień, ale też lekcją dla młodego pokolenia, by pamiętać, że wolność i pokój wymagają codziennej troski.

Niedzielne obchody rozpoczęły się przy pomniku Marszałka Józefa Piłsudskiego. Podczas uroczystości odbyły się wystąpienia okolicznościowe, a delegacje złożyły wieńce ku czci bohaterów 1919 roku.

Prezydent Miasta Suwałk, Czesław Renkiewicz, w swoim przemówieniu przypomniał o znaczeniu tamtych wydarzeń i osobach, które odegrały w nich kluczową rolę:

– Dzisiaj przypominam te fakty po raz kolejny, żeby uzmysłowić jak skomplikowana była nasza historia oraz proces odzyskania niepodległości. Przypominam tę historię po to, żebyśmy pamiętali, że były takie osoby, jak Walery Roman, ks. Stanisław Szczęsnowicz. Dzisiaj jesteśmy im bardzo wdzięczni za ten dar. Swoim wysiłkiem i zaangażowaniem przyczynili się do tego, że byliśmy w granicach II Rzeczypospolitej. Dzisiaj im wszystkim oddajemy hołd, bo gdyby nie ich działanie, historia mogłaby się różnie potoczyć.

📣 Wystąpienia gości

Głos zabrali również:

• Jacek Niedźwiedzki – poseł na Sejm RP,
• Jarosław Zieliński – poseł na Sejm RP,
• Bogdan Dyjuk – członek Zarządu Województwa Podlaskiego.

Każdy z mówców podkreślał znaczenie pamięci o przeszłości i konieczność kultywowania dziedzictwa historycznego dla przyszłych pokoleń.

⚔️ Hołd powstańcom

Uroczystości zakończyły się na cmentarzu komunalnym przy ul. Bakałarzewskiej, gdzie pod Pomnikiem Organizacji Wojskowej oddano hołd 10 poległym powstańcom – uczestnikom Powstania Sejneńskiego.

🌹 Pamięć i dziedzictwo

Obchody 106. rocznicy wyzwolenia Suwałk przypomniały, że wolność i niepodległość są owocem wysiłku wielu pokoleń. Dziś mieszkańcy oddali hołd tym, którzy swoją odwagą i determinacją zapisali Suwałki w historii II Rzeczypospolitej.

W piątek, 22 sierpnia, władze województwa i miasta uczciły pamięć o Bitwie Białostockiej, największej akcji zbrojnej w dziejach miasta. Kwiaty złożono przed pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego.

W imieniu marszałka Łukasza Prokoryma w uroczystości uczestniczyli:

• Karolina Stachnik – dyrektor Gabinetu Marszałka,
• Paweł Dzienis – zastępca dyrektora.

Marszałek Łukasz Prokorym podkreślił, że:

„Bitwa Białostocka to jedno z tych wydarzeń, które na trwałe wpisały się w historię naszego regionu. To tu, w sierpniu 1920 roku, rozegrała się walka, w której zwyciężyły odwaga, poświęcenie i miłość do Ojczyzny”.

Wspomnienie historycznego zwycięstwa ⚔️

Bitwa, stoczona 22 sierpnia 1920 roku, była jednym z ostatnich akordów polskiej kontrofensywy znad Wieprza. Wojska polskie, w tym 1. Pułk Piechoty Legionów, odniosły zwycięstwo nad siłami 16. Armii RFSRR, wyzwalając Białystok.

W walkach poległ m.in. major Józef Marjański, dowódca batalionu, którego żołnierze odegrali decydującą rolę w obronie miasta.

Rekonstrukcja historyczna 🎭

Na zakończenie obchodów przygotowano wyjątkowe wydarzenie dla mieszkańców i turystów.
📅 Niedziela, 24 sierpnia
🕛 godz. 12:00–13:00
📍 Plac NZS w Białymstoku

Odbędzie się rekonstrukcja walk z 1920 roku – z udziałem rekonstruktorów w historycznych mundurach, z użyciem broni, artylerii i pojazdów pancernych. Całość uzupełni komentarz historyczny prof. Andrzeja Olejko.

Dziedzictwo i pamięć

Bitwa Białostocka to symbol odwagi, poświęcenia i niezłomnej walki o wolność. Dzisiejsze uroczystości oraz niedzielna rekonstrukcja mają przypominać, że historia regionu to część naszej wspólnej tożsamości narodowej.

➡ Godz. 9:45 – cmentarz parafialny przy ul. Bakałarzewskiej, pomnik Polskiej Organizacji Wojskowej – złożenie kwiatów.

➡ Godz. 10:00 – plac Marszałka Józefa Piłsudskiego:

• odegranie hymnu państwowego,
• wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk i zaproszonych gości,
• modlitwa w intencji Ojczyzny,
• złożenie kwiatów pod pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Pamięć o bohaterach

Powstanie Sejneńskie (22–28 sierpnia 1919 r.) oraz wyzwolenie Suwałk stanowią symbol odwagi i walki mieszkańców regionu o niepodległość. To dzięki determinacji i poświęceniu lokalnych bohaterów Suwałki i Sejny powróciły w granice odradzającej się Rzeczypospolitej.

Dzisiejsze uroczystości to nie tylko oddanie hołdu poległym, ale także przypomnienie młodszym pokoleniom o historii miasta i jego drodze ku wolności.

Tablica poświęcona pamięci prof. Edwarda Franciszka Szczepanika została odsłonięta dziś, 22 sierpnia, przy rondzie jego imienia u zbiegu ulic Bakałarzewskiej i Grunwaldzkiej.

W uroczystości udział wzięli m.in.:

• Roman Rynkowski – Zastępca Prezydenta Miasta Suwałki,
• Zdzisław Przełomiec – Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach,
• Anna Ruszewska – Radna Rady Miejskiej,
• dr Małgorzata Andryszczyk – Rektor Państwowej Uczelni Zawodowej w Suwałkach,
• dr Agata Osińska – Prorektor PUZ.

Kim był Edward Franciszek Szczepanik?

Edward Szczepanik urodził się 22 sierpnia 1915 roku w Suwałkach. Był wybitnym ekonomistą, profesorem w Wielkiej Brytanii, doradcą międzynarodowych instytucji gospodarczych.
W latach 1986–1990 pełnił funkcję ostatniego premiera Rządu RP na Uchodźstwie, podtrzymując tradycję wolnej Polski aż do momentu demokratycznych przemian w kraju.

Był honorowym obywatelem Suwałk, patronem Państwowej Uczelni Zawodowej w Suwałkach, odznaczonym Medalem „Zasłużony dla Miasta Suwałk”.

Pamięć i dziedzictwo

Edward Szczepanik zapisał się w historii jako człowiek dialogu, patriota i uczony o szerokich horyzontach. Jego życie i działalność to symbol odwagi, konsekwencji i wiernej służby Polsce.
Dzisiejsza uroczystość to nie tylko oddanie hołdu wybitnemu suwalczaninowi, ale też przypomnienie o wartościach, które reprezentował.

📍 Pomnik Żołnierzy Września 1939 roku, ul. Wojska Polskiego
🕛 Godzina 12:00

W programie:

• sygnał syren,
• odśpiewanie hymnu państwowego,
• wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk i zaproszonych gości,
• modlitwa w intencji poległych,
• apel pamięci i salwa honorowa,
• złożenie kwiatów pod pomnikiem.

🎗 Hołd dla bohaterów

Uroczystości będą okazją do wspólnego oddania hołdu ofiarom i bohaterom września 1939 roku oraz wszystkim weteranom, którzy walczyli o niepodległość Polski. Organizatorzy zachęcają mieszkańców Suwałk do licznego udziału w wydarzeniu i wspólnego uczczenia pamięci historycznych wydarzeń.

Równo o 17:00, w 81. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, w Suwałkach rozległy się syreny alarmowe. To symboliczny moment pamięci i jedności – tzw. Godzina „W”, w której Warszawa ruszyła do walki o wolność.

🎖 Hołd pod pomnikiem 41. Pułku Piechoty AK

Uroczystości odbyły się przy Pomniku 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej przy ul. Sejneńskiej. Wzięli w nich udział:

• przedstawiciele Władz Miasta Suwałki
• mieszkańcy Suwałk

Wszyscy zgromadzeni oddali hołd bohaterom, którzy 81 lat temu rozpoczęli heroiczną walkę o wolność stolicy i całego kraju.

🕯 Symbol pamięci i odwagi

Powstanie Warszawskie to jedno z najważniejszych wydarzeń w historii Polski – symbol walki o wolność, poświęcenia i odwagi. Wspólne upamiętnienie to nie tylko gest pamięci, ale też wyraz szacunku dla historii i tych, którzy ją tworzyli.

„Szanowni Państwo, Mieszkańcy Suwałk!” – tymi słowami rozpoczyna się list Prezydenta Suwałk z okazji 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego.

– Nasze myśli i najgłębsze uczucia skierujemy w tym dniu ku bohaterskim i niezłomnym obrońcom naszej stolicy, którzy podjęli heroiczną walkę z hitlerowskim okupantem – napisał Czesław Renkiewicz.

Prezydent przypomina, że Powstanie Warszawskie było jedną z najbardziej dramatycznych, a zarazem najbardziej bohaterskich bitew II wojny światowej – ponad 180 tysięcy ofiar cywilnych, 18 tysięcy zabitych powstańców, zniszczona Warszawa, przymusowe wysiedlenia.

– Proszę wszystkich mieszkańców o wywieszenie flag państwowych i symboliczne zatrzymanie się o godzinie 17.00 – w godzinie "W". Oddajmy wspólnie hołd bohaterom Powstania – apeluje prezydent Suwałk.

🕔 Syreny alarmowe w godzinie „W”

1 sierpnia o godzinie 17:00, na terenie całego województwa podlaskiego, zabrzmią syreny alarmowe – ciągły dźwięk przez 1 minutę. Będzie to zarówno symboliczny hołd dla Powstańców, jak i test systemu ostrzegania.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów, uruchomienie syren jest elementem ćwiczenia służb w zakresie wykrywania i powiadamiania o zagrożeniach.

Nie zapominajmy

Powstańcy walczyli o wolność, o Polskę, o przyszłość kolejnych pokoleń. Dziś naszym obowiązkiem jest pamiętać i okazywać szacunek. Uczyńmy to wspólnie – zatrzymajmy się o 17:00, wywieśmy flagi, pomyślmy o tych, którzy oddali życie za Ojczyznę.

Chwała Bohaterom Powstania Warszawskiego! Wieczna pamięć poległym! – zakończył list prezydent Czesław Renkiewicz.

Obchody rozpoczęły się Mszą Świętą w kościele pw. św. Anny w Gibach. Następnie uczestnicy przeszli na Wzgórze Krzyży – symboliczne miejsce pamięci ofiar. W oficjalnej części głos zabrali m.in. członek zarządu województwa podlaskiego Bogdan Dyjuk oraz przewodniczący sejmiku Cezary Cieślukowski.

Bogdan Dyjuk reprezentował marszałka województwa Łukasza Prokoryma oraz rodziny pomordowanych. Obecny był również były prezydent RP Bronisław Komorowski, który podkreślił znaczenie dążenia do prawdy historycznej:

– Cieszę się, że jest tyle instytucji, tyle osób zaangażowanych w kultywowanie pamięci o ofiarach Obławy Augustowskiej oraz o tych dramatycznych wydarzeniach sprzed 80 lat. Ta pamięć została odbudowana o czym świadczy państwa obecność. To wydarzenie jest okazją, by także oddać wyrazy uznania tym, którzy robili wszystko, aby tą pamięć odgrzebać – zaznaczył.

📜 Nadzieja, która nie umiera

Wójt gminy Giby Robert Bagiński również zwrócił się do zebranych:

– Tak samo zarówno ja, jak i państwo liczymy, że się kiedyś dowiemy, gdzie pochowane są ofiary, a następnie liczę, że szczątki powrócą do ich domów. Ale to jest tylko nadzieja. Nadzieja umiera ostatnia i aż nadzieja – mówił.

Po Apelu Pamięci i ceremonii złożenia wieńców, uczestnicy obejrzeli rekonstrukcję historyczną sowieckiej operacji z lipca 1945 r., przygotowaną przez grupy rekonstrukcyjne i IPN. Dodatkowo na miejscu dostępne były stoiska edukacyjne, a dzień wcześniej odbył się rajd rowerowy.

👥 W uroczystościach udział wzięli m.in.:

• Łukasz Kudlicki – doradca szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego, reprezentujący Prezydenta RP,
• Michał Gąsowski – wicewojewoda podlaski,
• poseł Jacek Niedźwiecki,
• radni wojewódzcy Anna Naszkiewicz i Waldemar Kwaterski,
• Marek Jedynak – dyrektor IPN w Białymstoku,
• rodziny ofiar, mieszkańcy, działacze stowarzyszeń i kombatanckich organizacji patriotycznych.

🕯️ Obława Augustowska – „Mały Katyń”

Obława Augustowska była największą powojenną masową akcją represyjną NKWD wspieraną przez Ludowe Wojsko Polskie. Przeprowadzona w dniach 10–25 lipca 1945 roku objęła tereny Suwalszczyzny i Puszczy Augustowskiej. Jej celem było rozbicie polskiego podziemia niepodległościowego.

👉 Ponad 7 tysięcy osób zostało zatrzymanych. Około 600 z nich zaginęło bez śladu – do dziś nie odnaleziono ich grobów. Dla wielu historyków Obława Augustowska to „Mały Katyń”, symbol brutalnej sowieckiej opresji i bezpowrotnej straty.

To nie była zwykła akcja „utrwalania władzy ludowej” –
to była brutalna czystka, przeprowadzona przez Armię Czerwoną, NKWD i UB, skierowana przeciwko mieszkańcom Suwalszczyzny.

• Ponad 7 tysięcy zatrzymanych
• Blisko 600 osób zaginionych bez śladu
• Żadnych grobów. Żadnych oficjalnych informacji. Tylko pamięć

Obława Augustowska do dziś pozostaje największą powojenną zbrodnią dokonaną na Polakach. Rodziny ofiar przez dziesięciolecia żyły w milczeniu, nie znając prawdy o losie swoich bliskich.

🎭 Widowisko historyczne w Gibach – 20 lipca

📍 Giby
🗓 20 lipca 2025 (niedziela)
🕑 Start: godz. 14:00
🎭 Widowisko historyczne
🎟 Wstęp wolny

Wydarzenie ma na celu przywrócenie pamięci o ofiarach i edukację historyczną. To okazja, by wspólnie – jako społeczność – upomnieć się o prawdę i oddać hołd tym, których życie zostało brutalnie przerwane.

🤝 Kto stoi za organizacją wydarzenia?

Organizatorzy:

• Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku
• Gmina Giby
• Muzeum Okręgowe w Suwałkach
• OSP Giby
• ASTN
• Grupa Rekonstrukcji Historycznej „Garnizon Suwałki”

🕯 Pamiętajmy o tych, których zabrakło

Obława Augustowska to dramat tysięcy rodzin. To wciąż niezabliźniona rana.
Nie pozwólmy tej historii zniknąć. 20 lipca spotkajmy się w Gibach – by pamiętać, zrozumieć i upomnieć się o prawdę.

Uroczystości rocznicowe przyciągnęły wielu mieszkańców regionu, przedstawicieli władz oraz gości z całej Polski. Głównym punktem wydarzenia było uroczyste otwarcie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej – placówki poświęconej ofiarom jednej z najbardziej dramatycznych kart polskiej historii powojennej.

Dom Pamięci to przestrzeń, która ma zachować świadectwa przeszłości, a także pełnić funkcję edukacyjną i symboliczną – przypominając o tych, którzy zginęli bez śladu i bez możliwości pożegnania.

📜 Pamięć przywrócona – nazwiska ofiar na nowo wybrzmiały

Uroczystości rozpoczęły się od publicznego odczytania nazwisk ofiar. Ten symboliczny gest miał na celu przywrócenie imion i twarzy ludziom, którzy zginęli lub zaginęli w czasie sowieckiej operacji przeprowadzonej w lipcu 1945 roku.

Obława Augustowska przez dekady była tematem tabu. Przechowywana w domowych wspomnieniach, zdjęciach i rodzinnych opowieściach – dopiero dziś zyskuje należne miejsce w przestrzeni publicznej.

🇵🇱 Władze, samorząd i mieszkańcy razem w hołdzie ofiarom

W wydarzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele ministerstw, parlamentarzyści, samorządowcy z regionu oraz Prezydent Suwałk – Czesław Renkiewicz. Obecność lokalnej społeczności i młodzieży podkreśliła, jak ważne jest wspólne budowanie tożsamości w oparciu o trudną historię.

🗓️ Tydzień pamięci – program wydarzeń do 19 lipca

Obchody potrwają do piątku, 19 lipca. W programie m.in.:

• 🚶 wycieczka objazdowa po miejscach filtracji z przewodnikiem
• 🖼️ kuratorskie oprowadzanie po Domu Pamięci
• 🧠 debata naukowa i gra terenowa
• 🎶 śpiewanki patriotyczne
• 🎤 koncert finałowy nad jeziorem Necko z udziałem m.in. Eweliny Flinty i Mariki

Na wszystkie wydarzenia wstęp wolny.

📖 Tragedia, która nie może zostać zapomniana

Obława Augustowska to największa zbrodnia dokonana na ludności cywilnej w Europie po II wojnie światowej. Latem 1945 roku, sowieckie służby wspierane przez Ludowe Wojsko Polskie, UB i MO zatrzymały niemal 7 tysięcy osób, z czego setki zaginęły bez śladu. Ich losy do dziś pozostają niewyjaśnione.

Dzisiejszy piątek, 11 lipca, to Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich z OUN i UPA. Nowe święto państwowe zostało ustanowione przez Sejm, by przypominać o dramatycznych wydarzeniach, które rozegrały się na Kresach Wschodnich II RP.

Kulminacją zbrodni był 11 i 12 lipca 1943 r., gdy Ukraińska Powstańcza Armia zaatakowała około 150 miejscowości, głównie w powiatach: włodzimierskim, horochowskim, kowelskim i łuckim. Zginęły dziesiątki tysięcy cywilów, głównie kobiety, dzieci i osoby starsze.

⚫ Nowe święto państwowe – pamięć o ludobójstwie

W ustawie zapisano, że w latach 1939–1946 nacjonaliści z OUN, UPA i innych formacji ukraińskich dokonali ludobójstwa na ludności polskiej, głównie w województwach: wołyńskim, tarnopolskim, stanisławowskim, lwowskim, poleskim, a także na terenach obecnych województw lubelskiego i podkarpackiego.

Szacuje się, że w wyniku tej fali zbrodni życie straciło ok. 100 000 Polaków.

Uroczystości w całym kraju

W całej Polsce odbywają się dziś uroczystości upamiętniające ofiary rzezi wołyńskiej. Centralne obchody zaplanowano w Warszawie, ale lokalne wspomnienia organizowane są także w wielu miejscowościach – tam, gdzie żyją rodziny ofiar lub potomkowie mieszkańców Kresów.

To dzień zadumy, wspólnej pamięci i hołdu dla zamordowanych.

🕯️ „Nie o zemstę, lecz o pamięć wołają ofiary”

Nowe święto ma przypominać o wydarzeniach, które przez dziesięciolecia były przemilczane. Ofiary Zbrodni Wołyńskiej domagają się naszej pamięci – nie zemsty. Dziś oddajemy im hołd i pokazujemy, że historia nie zostanie zapomniana.

Dom Pamięci Obławy Augustowskiej mieści się przy ul. 3 Maja 49 w Augustowie – w budynku znanym jako Dom Turka, gdzie w 1945 r. NKWD i UB przeprowadzały brutalne przesłuchania. Wiele z nich zakończyło się śmiercią zatrzymanych. W 2021 r. Instytut Pileckiego odkupił ten obiekt i od tamtej pory prowadził jego rewitalizację.

🗓️ Oficjalne otwarcie w rocznicę obławy

Zapowiedź otwarcia padła 10 lipca podczas konferencji prasowej, która odbyła się w murach przyszłego muzeum. W wydarzeniu uczestniczyli m.in.:

• Łukasz Prokorym, Marszałek Województwa Podlaskiego
• Bogdan Dyjuk, członek zarządu województwa
• Marcin Skwierawski, Wicemarszałek Województwa Pomorskiego
• oraz prof. Krzysztof Ruchniewicz, dyrektor Instytutu Pileckiego

Wśród obecnych byli również członkowie rodzin ofiar obławy – w tym Ryszard Waszkiewicz, który przytoczył przejmującą historię swojego wuja i ojca.

🎓 Miejsce pamięci, edukacji i refleksji

Nowo powstały Dom Pamięci będzie czymś więcej niż muzeum. To centrum historii, kultury i edukacji, które ma za zadanie dokumentować i upowszechniać wiedzę o zbrodniach z lipca 1945 r. Będzie miejscem spotkań, wykładów, badań oraz przestrzenią do zadumy i refleksji nad losem niewinnych ludzi.

Autorem zdjęć był przedwojenny fotograf cesarza Austro-Węgier, który podczas II wojny światowej pełnił funkcję komendanta niemieckiego obozu jenieckiego Luftwaffe Sonderlager „Ost” Sudauen w Suwałkach. Dokumentował codzienne życie obozu z wyjątkową precyzją i artystycznym wyczuciem. Zdjęcia rzucają nowe światło na realia życia więźniów, ukazując perspektywę oprawcy-artysty.

🎟️ Wystawa dostępna od 15 do 31 lipca

Wystawa „Z albumu dowódcy obozu” będzie dostępna codziennie od 11:00 do 18:00 w kamienicy po dawnym kinie „Bałtyk” przy ul. Kościuszki 24 w Suwałkach.
Wstęp jest bezpłatny – bez konieczności rezerwacji biletów.

🎬 Pokaz filmu dokumentalnego „Stalag IF Sudauen”

Na terenie wystawy codziennie o godzinie 16:00 będzie wyświetlany film dokumentalny, który uzupełnia prezentację zdjęć i przybliża historię obozu.

🎉 Oficjalny wernisaż – 14 lipca

Oficjalne otwarcie wystawy odbędzie się w poniedziałek 14 lipca o godz. 18:00 w formie wernisażu z wykładami i pokazem filmu (wydarzenie biletowane, brak miejsc). Ogromne zainteresowanie pokazuje, jak ważne i poruszające jest to wydarzenie.

Organizatorzy:
Stowarzyszenie „Nasza Suwalszczyzna” wraz z Centrum Rozwoju Tradycji i Przyszłości, a projekt jest współfinansowany przez Miasto Suwałki.

W dniach 12–19 lipca 2025 w Augustowie i okolicach odbędą się uroczystości upamiętniające 80. rocznicę Obławy Augustowskiej – tragicznego wydarzenia, które do dziś pozostaje jedną z największych tajemnic powojennej historii Polski.

To symboliczny i ważny moment, który przypomina o dziesiątkach lat poszukiwań, determinacji rodzin ofiar, pracy badaczy i historyków.

🏛️ Otwarcie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej

Kulminacyjnym punktem obchodów będzie otwarcie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej – nowej placówki Instytutu Pileckiego. To nie tylko uhonorowanie ofiar, ale także nowoczesna wystawa stała, która opowiada o tragedii z perspektywy:

• ofiar,
• świadków,
• sprawców.

Ekspozycja łączy relacje, dokumenty i najnowsze ustalenia historyczne, tworząc poruszającą i edukacyjną narrację.

📅 Program wydarzeń – najważniejsze punkty

12 LIPCA (sobota)

• 11:00 – Publiczne Odczytywanie Nazwisk Ofiar
• 11:45 – Poświęcenie Domu Pamięci
• 12:00 – Msza święta (bp Romuald Kamiński – wnuk jednej z ofiar)
• 13:30 – Uroczyste otwarcie Domu Pamięci
• 15:00 – Zwiedzanie wystawy
• 16:00 – Montaż słowno-muzyczny z Filharmonią Podlaską

13 LIPCA (niedziela)

• 08:00 – Objazd po miejscach filtracji*
• 12:00 – Zwiedzanie kuratorskie*
• 14:00 – Debata naukowa o popularyzacji wiedzy
• 18:00 – Śpiewanki patriotyczne – Zespół Bystry

14 LIPCA (poniedziałek)

• 12:00, 14:00 – Zwiedzanie kuratorskie*
• 16:00 – Debata „Zmienna pamięć”
• 20:00 – Recital Grzegorza Kucharzewskiego
• 21:00 – Światełko Pamięci i lektura „Przerwanych życiorysów”

15 LIPCA (wtorek)

• 14:00, 16:00 – Zwiedzanie kuratorskie*
• 18:00 – Gra terenowa „Śladami Obławy Augustowskiej”*
• 20:00 – Pokaz notacji „Świadków Historii”

19 LIPCA (sobota)

• 20:30 – Widowisko multimedialne „Lipcowi '45” w Amfiteatrze w Augustowie
  🎤 Wystąpią: Żurkowski, Marika, Ewelina Flinta, Maja Krzyżewska

📞 *Wydarzenia oznaczone gwiazdką wymagają rezerwacji: +48 539 393 419

🤝 Organizatorzy i partnerzy wydarzenia

👥 Organizatorzy:
Instytut Pileckiego, Województwo Podlaskie

🤝 Partnerzy:
Miasto Augustów, Powiat Augustowski, Klub Historyczny im. AK w Augustowie, Bazylika NSJ, ZHP Augustów, Związek Sybiraków (Oddział w Augustowie), 1. Batalion Saperów w Augustowie, Augustowskie Placówki Kultury, Wojskowe Biuro Historyczne

📺 Patroni medialni:
TVP Historia, TVP Białystok, Polskie Radio Białystok, Radio 5, Kurier Poranny, Gazeta Współczesna, Nasze Miasto Augustów, Augustów 24, KARTA, Onet

🕊️ Wspólna pamięć, wspólna historia

Rocznica Obławy Augustowskiej to czas wspomnienia, refleksji, ale i edukacji. To moment, gdy społeczność lokalna i cała Polska oddaje hołd zamordowanym i przypomina, że prawda historyczna nie może zostać zapomniana.

W 80. rocznicę Obławy Augustowskiej w Płaskiej odsłonięto tablicę pamiątkową, upamiętniającą 81 mieszkańców gminy, którzy padli ofiarą sowieckiej operacji „Smiersz” w lipcu 1945 roku. Tablica została umieszczona na ścianie Gminnego Ośrodka Kultury.

W uroczystości wzięli udział m.in.:
✔️ Marszałek województwa Łukasz Prokorym
✔️ Wiceminister rolnictwa Stefan Krajewski
✔️ Posłowie Barbara Okuła i Jacek Niedźwiedzki
✔️ Radny wojewódzki Paweł Wnukowski
✔️ Wicestarosta augustowski Wojciech Szczudło
✔️ Dyrektor IPN w Białymstoku Marek Jedynak

📍 Ofiary z wielu miejscowości

Na tablicy widnieją nazwiska mieszkańców z Płaskiej, Małego Borku, Kudrynek, Przewięzi, Serw, Suchej Rzeczki, Rygolu, Rudawki, Czarnego Brodu, Guszek, Księżego Mostka, Dalnego Lasu i Macharców.

Wójt Michał Skubis przypomniał, że Obława Augustowska to nadal otwarta rana dla lokalnej społeczności:

🏃‍♂️ Pamięć w ruchu – Bieg Pro Memoria

Rocznicę uczczono także na sportowo. W Mikaszówce odbył się III Bieg Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej.
Uczestnicy wystartowali w dwóch dystansach:
📏 1945 m – symboliczny Bieg Pro Memoria
📏 23 km – główny bieg przez Puszczę Augustowską

Obok wydarzenia sportowego można było obejrzeć wystawę IPN „Obława Augustowska. Lipiec 1945”, przypominającą o największej zbrodni sowieckiej w powojennej Polsce.

🎨 W programie m.in.:
🔹 warsztaty artystyczne
🔹 spotkania z historią i kulturą regionu
🔹 gry i zabawy muzealne
🔹 zwiedzanie wystaw z przewodnikiem

Zajęcia odbywają się w przyjaznej atmosferze i są dostosowane do wieku uczestników. To doskonała okazja, aby połączyć zabawę z nauką i odkryć muzeum na nowo!

📍 Miejsce: Muzeum Okręgowe w Suwałkach
📅 Terminy i szczegóły zapisów dostępne są na stronie: [tu wstaw link do oferty]

📞 Liczba miejsc ograniczona – zachęcamy do szybkich zapisów!

Dziedzictwo podróżnika i humanisty

Thor Heyerdahl zasłynął dzięki takim wyprawom jak Kon-Tiki (1947), Ra I i II (1969–1970) czy Tigris (1977). Jego ekspedycje, często realizowane na tradycyjnych tratwach lub łodziach z materiałów naturalnych, miały na celu udowodnienie, że już w starożytności możliwe były transoceaniczne kontakty między odległymi cywilizacjami.

Wystawa prezentuje m.in. archiwalne fotografie, repliki łodzi, fragmenty dzienników podróży, filmy dokumentalne oraz pamiątki z wypraw. Nie brakuje także elementów edukacyjnych – informacje o badaniach genetycznych, archeologicznych i etnograficznych, które potwierdzają niektóre z hipotez Heyerdahla.

Most między kulturami

Tytuł wystawy – „Nasze wspólne dziedzictwo” – nawiązuje do idei, którą norweski podróżnik propagował przez całe życie: przekonania, że ludzie na całym świecie łączy więcej, niż dzieli. Dzięki jego pracy naukowej i popularyzatorskiej miliony ludzi na całym świecie zyskały nowe spojrzenie na historię migracji, wymiany kulturowej i wzajemnych wpływów między cywilizacjami.

Ekspozycja została przygotowana we współpracy z Oddziałem Polskim The Explorers Club oraz Uniwersytetem Warszawskim, a także instytucjami partnerskimi z Norwegii. Jej celem jest nie tylko przypomnienie sylwetki podróżnika, ale również inspiracja do poznawania świata – zarówno w sensie geograficznym, jak i kulturowym.

🕒 Wystawa będzie czynna do końca sierpnia 2025 r.

Zapraszamy do zwiedzania w godzinach otwarcia Muzeum Okręgowego w Suwałkach, przy ul. T. Kościuszki 81. To niepowtarzalna okazja, by zobaczyć z bliska dziedzictwo jednego z największych podróżników XX wieku i odkryć, jak bardzo współczesność może inspirować się przeszłością.

O bogatej historii miasteczka przypominają też pozostałości cmentarzy: mariawickiego, ewangelickiego i żydowskiego 🪦 – ciche świadectwa wielokulturowości tego regionu.

🌳 Raj dla miłośników przyrody

Gmina Filipów, położona w malowniczej Dolinie Rospudy 🌿, to prawdziwa gratka dla fanów natury:

• 🐟 13 jezior – m.in. Kamienne, Garbas, Długie, Rospuda Filipowska,
• 🌲 ponad 1 000 ha wód i 1 500 ha lasów,
• 🛶 spływy kajakowe na rzece Rospuda – 8,5 km niesamowitych widoków,
• 🍄 Cisza, zieleń i idealne warunki dla wędkarzy i grzybiarzy.

Miejscowości takie jak Rospuda, Jemieliste, Wólka czy Filipów przyciągają czystym powietrzem 🌬️, spokojem i lokalną gościnnością 🤗.

🚜 Silna społeczność i dynamiczny rozwój

W gminie mieszka ponad 4 400 mieszkańców 👨‍👩‍👧‍👦, którzy tworzą 26 sołectw i 27 miejscowości. Filipów to miejsce z rolniczym sercem – 11 261 ha gruntów ornych, hodowla bydła i trzody chlewnej 🐄🐖.

👉 Od kwietnia 2025 trwają konsultacje społeczne w sprawie przywrócenia statusu miasta 🏙️ – mieszkańcy biorą udział w spotkaniach i ankietach.

💡 Inwestycje i nowoczesność

Gmina stawia na rozwój i jakość życia:

• 🚶 nowe chodniki i place przy szkole oraz ośrodku zdrowia,
• ☀️ instalacje OZE (energia odnawialna),
• 💻 program „Cyfrowa gmina” i bezpłatne Wi‑Fi dla mieszkańców.

Pomnik Straceń i tragiczne wydarzenia z 1 kwietnia 1944 roku

Uczestnicy uroczystości przypomnieli wydarzenia sprzed ponad 80 lat. 1 kwietnia 1944 roku Niemcy dokonali publicznej egzekucji szesnastu Polaków, powieszonych w odwecie za brak współpracy miejscowej ludności z okupantem. Domagano się wówczas ujawnienia nazwisk dowódców Armii Krajowej działających w rejonie Suwałk – przede wszystkim poszukiwano rotmistrza Kazimierza Ptaszyńskiego „Zaremby”, zastępcy suwalskiego inspektora AK.

Pomimo gróźb oraz oferowanych nagród, nikt z mieszkańców nie zdradził niemieckim władzom okupacyjnym żadnych informacji. Był to wyraz odwagi, lojalności i niezłomności ducha konspiracyjnego w regionie.

Słowa pamięci i złożenie wieńców

Podczas piątkowej uroczystości głos zabrali m.in.:
– Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz
– Radny Rady Miejskiej Jarosław Schabieński
– dr Krzysztof Snarski z Muzeum Okręgowego w Suwałkach, który przedstawił kontekst historyczny obchodów.

W trakcie spotkania złożono wieńce i kwiaty pod pomnikiem, oddając hołd zamordowanym.

Dlaczego 14 czerwca?

14 czerwca 1940 roku do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz trafił pierwszy masowy transport 728 polskich więźniów politycznych, przetransportowanych z więzienia w Tarnowie. Dzień ten uznawany jest za początek funkcjonowania obozu Auschwitz jako miejsca kaźni.

W 2006 roku Sejm RP ustanowił 14 czerwca Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych. W dokumencie podkreślono, że "łączymy się w uczuciach ze słowami papieża Benedykta XVI o nauce, która dla przyszłości ludzkości płynie z miejsca, gdzie nienawiść do ludzi doszła do swych najdalszych granic".

W 2015 roku, w imię prawdy historycznej, Sejm przyjął nową nazwę tego dnia pamięci:
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. W uchwale znalazło się również wezwanie skierowane do władz publicznych – krajowych i lokalnych – do podejmowania inicjatyw, które przypominają o tragedii II wojny światowej i polskim wkładzie w walkę z niemieckim narodowym socjalizmem.

🏆 Nagrodę główną w kategorii „Wydarzenie” otrzymała kustosz Eliza Ptaszyńska za cykl wydarzeń „Rok Alfreda Wierusza-Kowalskiego w Suwałkach”. Wyróżnione przedsięwzięcie uświetniło pamięć wybitnego malarza związanego z Suwalszczyzną. Nagrodę odebrał dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach, Jerzy Brzozowski.

🎖️ Dwa specjalne wyróżnienia trafiły do kustosza dyplomowanego dr. Krzysztofa Snarskiego:

• w kategorii „Wydawnictwo” – za redakcję publikacji zbiorowej „Ludowe tradycje Suwalszczyzny. Źródła i inspiracje”,
• w kategorii „Wystawa” – za ekspozycję „Sztuka ludowa Suwalszczyzny”.

Ekspozycja składa się z 12 dwustronnych plansz, które w formie alfabetycznego przewodnika przedstawiają kluczowe pojęcia, postacie, miejsca i wydarzenia związane z Obławą Augustowską – operacją przeprowadzoną w lipcu 1945 r., podczas której aresztowano ponad 7 tysięcy osób, głównie członków polskiego podziemia niepodległościowego. Ponad 600 z nich nigdy nie wróciło do domu – ich los do dziś pozostaje nieznany.

🎯 Cel wystawy

Celem tej wyjątkowej ekspozycji jest:

• 📚 upowszechnienie wiedzy historycznej o wydarzeniach, które przez dekady były przemilczane,
• 🕯️ oddanie hołdu ofiarom sowieckiej represji,
• 🧠 edukowanie młodszych pokoleń o lokalnej i narodowej historii.

📍 Zapraszamy mieszkańców Suwałk

Zachęcamy mieszkańców do odwiedzenia wystawy, która będzie dostępna na Placu Marii Konopnickiej przez najbliższe tygodnie. To nie tylko lekcja historii, ale także ważny element budowania pamięci zbiorowej i tożsamości lokalnej.

Następnie, na placu konkursowym, rozpoczęły się zawody sprawności kawaleryjskiej. Publiczność miała okazję zobaczyć rywalizację w konkursie władania szablą, a tuż po nim – widowiskowy pokaz husarski w wykonaniu Podlaskiej Chorągwi Husarskiej, który wzbudził ogromne emocje i aplauz.

W dalszej części dnia rozegrano konkurs władania lancą, gdzie jeźdźcy zaprezentowali precyzję, szybkość i opanowanie konia. Swoje umiejętności zaprezentowali także żołnierze 12 Batalionu Obrony Pogranicza 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej, prezentując pokaz sprawności fizycznej i taktycznej.

Kulminacją było wręczenie nagród zwycięzcom Konkursu Sprawności Kawaleryjskiej, a zaraz po tym – pokazy i konkursy w skokach przez przeszkody w klasach LL i L. Elegancja jeźdźców i piękno koni przyciągnęły uwagę widzów do ostatnich minut wydarzenia.

🎠 Atrakcje towarzyszące:

Przez cały dzień uczestnicy mogli:

• oglądać wojskowy sprzęt z bliska,
• przejechać się bryczką lub kucykiem,
• zapoznać się z wydawnictwami historycznymi,
• odwiedzać stoiska sponsorów i partnerów wydarzenia.

🏆 Dziękujemy za obecność!

Organizator – Muzeum Okręgowe w Suwałkach – serdecznie dziękuje wszystkim uczestnikom, rekonstruktorom, jeźdźcom, służbom mundurowym i publiczności za obecność oraz stworzenie niepowtarzalnej atmosfery.

Do zobaczenia za rok na jubileuszowym XXV Pikniku Kawaleryjskim!

Kulminacją popołudnia był przemarsz historycznych oddziałów ulicami Suwałk 🚶‍♂️🚶‍♀️, który odbywał się od 15:00 do 17:00, tworząc niezapomniane widowisko pełne barw i patriotycznego ducha.

Pierwszy dzień pokazał, że tradycje suwalskiego garnizonu są żywe i wciąż inspirują kolejne pokolenia. To wydarzenie łączy pasję do historii z radością wspólnego świętowania.

Już nie możemy się doczekać, co przyniesie drugi dzień!

W środę 8 maja 2025 r. przy pomniku Żołnierzy Września 1939 r. odbyły się uroczystości z okazji Narodowego Dnia Zwycięstwa, upamiętniające 80. rocznicę zakończenia II wojny światowej w Europie.

W obchodach uczestniczyli:

• samorządowcy,
• żołnierze 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego,
• przedstawiciele służb mundurowych,
• harcerze,
• młodzież szkolna,
• delegacje miejskich instytucji.

🎖️ Hołd i refleksja

Uroczystości rozpoczęły się w samo południe sygnałem syren alarmowych i wspólnym odśpiewaniem hymnu państwowego. Odmówiono również modlitwę oraz odczytano apel poległych, oddając hołd tym, którzy walczyli o wolność Polski i Europy.

Z okolicznościowym przemówieniem wystąpił Roman Rynkowski, zastępca Prezydenta Suwałk. Podkreślił znaczenie pamięci o ofiarach wojny, ale również o wydarzeniach, które nastąpiły po jej formalnym zakończeniu.

🕯️ Pamięć o Obławie Augustowskiej

8 maja 1945 roku nie oznaczał końca cierpienia mieszkańców Suwalszczyzny. Już dwa miesiące później doszło do Obławy Augustowskiej – największej zbrodni po II wojnie światowej na ziemiach polskich. W lipcu 1945 r. zginęło około 600 mieszkańców powiatów augustowskiego, suwalskiego, sejneńskiego i sokólskiego, a wiele rodzin do dziś nie zna losu swoich bliskich.

🌺 Kwiaty pod pomnikiem

Na zakończenie obchodów delegacje złożyły symboliczne wiązanki kwiatów przy pomniku, oddając cześć wszystkim ofiarom wojny oraz tym, którzy zginęli w walce o wolność i niepodległość.

W czwartek, 10 kwietnia 2025 roku, władze samorządowe Suwałk w symboliczny sposób wspomniały dwie wielkie tragedie, które na zawsze zapisały się w historii Polski – Zbrodnię Katyńską oraz katastrofę smoleńską.

Kwiaty pod pomnikiem na Bakałarzewskiej

Pod pomnikiem na cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej złożono wiązanki kwiatów, oddając hołd poległym. W uroczystości uczestniczyli m.in. przedstawiciele samorządu, instytucji miejskich oraz mieszkańcy Suwałk.

– W tym dniu, my Suwalczanie oraz cały nasz kraj, powinniśmy pamiętać o tym, co wydarzyło się w Katyniu oraz w Smoleńsku. To jedne z najtragiczniejszych wydarzeń w historii narodu polskiego – powiedział Czesław Renkiewicz, prezydent Suwałk, wspominając swoją wizytę w Smoleńsku w 2010 roku, tuż po katastrofie prezydenckiego samolotu.

15 lat od katastrofy smoleńskiej ✈️

W tym roku przypada 15. rocznica katastrofy smoleńskiej, w której tragicznie zginęło 96 osób, w tym Prezydent RP Lech Kaczyński z małżonką. Delegacja leciała wówczas do Katynia, by wziąć udział w obchodach 70. rocznicy Zbrodni Katyńskiej.

Zbrodnia Katyńska – jedna z najboleśniejszych ran historii

Zbrodnia katyńska, dokonana przez NKWD wiosną 1940 roku, to masowe rozstrzelanie co najmniej 21 768 obywateli Polski, w tym ponad 10 tysięcy oficerów Wojska Polskiego i Policji Państwowej. To jedno z najokrutniejszych ludobójstw w historii naszego narodu.

🕯 Suwałki nie zapominają. To ważne, byśmy pamiętali, przekazywali historię dalej i wspólnie czcili pamięć tych, którzy oddali życie za Polskę.

8 kwietnia 2025 roku, przy pomniku w miejscowości Tartak, odbyła się wzruszająca uroczystość upamiętniająca bohaterów poległych za wolność Ojczyzny.

Znicze i wyrazy pamięci złożyli:

• Krzysztof Andrzej Gwaj, zastępca wójta gminy Suwałki,
• Piotr Tomaszewski, wiceprzewodniczący Rady Gminy,
• Aneta Perkowska, dyrektor Ośrodka Czytelnictwa i Kultury Gminy Suwałki,
• oraz uczniowie Szkoły Podstawowej w Starym Folwarku wraz z dyrektorem Kazimierzem Leończukiem.

Pamięć o lokalnych bohaterach 🕯️

Pomnik w Tartaku upamiętnia dramatyczne wydarzenia z 8 kwietnia 1944 roku, kiedy to niemieccy żołnierze rozstrzelali 25-letniego partyzanta Mariana Daniłowicza. Obelisk przypomina także o 24 innych członkach ruchu oporu, którzy zginęli w walce lub zostali zamordowani w hitlerowskich więzieniach.

Na miejscu znajduje się również tablica poświęcona żołnierzom Armii Krajowej, ofiarom represji NKWD i UB. Wśród nich widnieje nazwisko prof. Alfreda Lityńskiego, pseudonim „Leśny” – wybitnego naukowca i twórcy pierwszej polskiej Stacji Hydrobiologicznej nad jeziorem Wigry.

Wspólna pamięć i edukacja młodego pokolenia 🇵🇱

Uroczystość była nie tylko wyrazem szacunku dla przeszłości, ale także lekcją historii i patriotyzmu dla młodego pokolenia. Dzięki takim wydarzeniom pamięć o bohaterach ziemi suwalskiej trwa i ma szansę być przekazywana dalej.

To wydarzenie skierowane do wszystkich miłośników literatury i poezji, którzy cenią sobie niepowtarzalny klimat spotkań autorskich.

Wstęp wolny.

Jan Paweł II, a właściwie Karol Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach. W 1978 roku został wybrany na papieża i pełnił swoją posługę przez ponad 26 lat. Był nie tylko głową Kościoła katolickiego, ale także symbolem walki o wolność, pokój i prawa człowieka.

Jego pontyfikat na zawsze zapisał się w historii świata – to właśnie on przyczynił się do upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej, a jego słowa „Nie lękajcie się!” wciąż inspirują kolejne pokolenia.

🕊️ Papież odszedł 2 kwietnia 2005 roku o 21:37.

Dziś, po 20 latach, pamięć o nim nadal trwa – w modlitwach, pomnikach, szkołach i sercach ludzi. W Suwałkach również nie brakuje śladów jego obecności i dziedzictwa.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność i zapraszamy na kolejne spotkania! 🤝📚

📅 Śledźcie nasze wydarzenia, by nie przegapić następnych inspirujących prelekcji! 🔔✨

We wtorek (18 marca) świątynię odwiedzili Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków, oraz Czesław Renkiewicz, Prezydent Suwałk.

🎭 Malowidła zostały wykonane bezpośrednio na tynku, co sugeruje, że mogą pochodzić z najwcześniejszego etapu dekorowania wnętrza. Zastosowanie różnych odcieni błękitu 🔵, nakładanych warstwowo, nadaje im wyjątkową głębię i kunszt. Niestety, czas odcisnął na nich swoje piętno ⏳ – widoczne są liczne ubytki i pęknięcia.

🗣️ – To wyjątkowe odkrycie, które pozwala lepiej poznać historię zarówno świątyni, jak i całych Suwałk. Motywy roślinne zachwycają precyzją i pięknem, jednak wymagają natychmiastowych prac konserwatorskich, aby ochronić je przed dalszym zniszczeniem – podkreślił Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

🏛️ Prezydent Suwałk, Czesław Renkiewicz, zwrócił uwagę na ogromne znaczenie tej świątyni dla historii miasta oraz na trwające prace renowacyjne:

💬 – Kościół Świętej Trójcy to część naszej historii. Cieszę się, że ksiądz proboszcz Dawid Banach konsekwentnie dąży do tego, by przywrócić mu dawną świetność. Obecnie trwa tu szeroko zakrojony remont, który jest możliwy dzięki pozyskanym środkom z funduszu Polski Ład w wysokości 1 915 000 zł.

🏗️ Kościół Świętej Trójcy w Suwałkach powstał w latach 1839–1841 i jest siedzibą Parafii Ewangelicko-Augsburskiej, należącej do diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.

🔍 Odkrycie historycznych polichromii pokazuje, jak wiele tajemnic skrywają zabytkowe wnętrza, które czekają na ponowne odkrycie i ochronę dla przyszłych pokoleń. 🏰💫