17 września 1939 roku Związek Radziecki rozpoczął zbrojną agresję na terytorium Polski. Do ataku doszło zaledwie kilkanaście dni po rozpoczęciu II wojny światowej i po niemieckiej napaści na Polskę 1 września.

Sowieckie wojska przekroczyły wschodnią granicę II Rzeczypospolitej, zajmując kolejne tereny kraju. Polska znalazła się wówczas pod presją dwóch agresorów – III Rzeszy oraz Związku Radzieckiego.

W historiografii wydarzenia związane z podziałem ziem polskich między Niemcy i ZSRR bywają określane mianem IV rozbioru Polski. Podstawą porozumienia pomiędzy oboma państwami był pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku wraz z jego tajnym protokołem dodatkowym, w którym określono strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.

Tragiczny los mieszkańców Kresów

Sowiecka okupacja oznaczała dla wielu mieszkańców wschodnich terenów II RP represje, aresztowania i deportacje. Tysiące polskich rodzin zostało przymusowo przesiedlonych w głąb Związku Radzieckiego, między innymi na Syberię i do Kazachstanu.

Wśród deportowanych znajdowali się przedstawiciele różnych grup społecznych – całe rodziny, dzieci, osoby starsze, urzędnicy, nauczyciele czy wojskowi. Wielu z nich musiało opuścić swoje domy i pozostawić dorobek całego życia.

Dla osób zesłanych rozpoczął się niezwykle trudny okres. Życie na obczyźnie wiązało się z ciężkimi warunkami, rozłąką z bliskimi oraz niepewnością co do przyszłości.

17 września – pamięć o Sybirakach

17 września jest również obchodzony jako Światowy Dzień Sybiraka. To dzień poświęcony pamięci osób, które zostały zesłane na Syberię i do innych odległych części Związku Radzieckiego.

Wspominając wydarzenia sprzed 87 lat, pamiętamy zarówno o ofiarach sowieckiej agresji, jak i o tych, którzy przeżyli deportacje i zesłanie. Ich historie są częścią pamięci o losach Polaków podczas II wojny światowej.

17 września pozostaje datą przypominającą o ofiarach wojny, represji i deportacji. To także dzień pamięci o Sybirakach oraz mieszkańcach Kresów Wschodnich, których życie na zawsze zmieniły wydarzenia 1939 roku.

W ramach tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa zorganizowano wydarzenie „Szlakiem zapomnianego dziedzictwa – spacer ścieżką edukacyjną „U źródeł Szeszupy””.

Spacer odbył się 14 września. Wzięła w nim udział klasa 7 Szkoły Podstawowej im. Danuty Siedzikówny „Inki” w Jeleniewie. Uczniowie wspólnie wyruszyli na trasę ścieżki edukacyjnej „U źródeł Szeszupy”.

Wydarzenie było okazją do połączenia edukacji z aktywnością na świeżym powietrzu. Zamiast tradycyjnej nauki w szkolnej ławce uczestnicy mogli poznawać dziedzictwo regionu podczas wspólnego spaceru.

Edukacja poza szkolną ławką

Jednym z tematów wydarzenia była wielokulturowa przeszłość regionu. Spacer ścieżką „U źródeł Szeszupy” stał się okazją do poznawania tej części lokalnego dziedzictwa w bezpośrednim otoczeniu.

Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie pozwoliło przenieść naukę poza szkolne mury i połączyć ją z poznawaniem regionu. Taka forma spotkania była również okazją do wspólnego spędzenia czasu przez uczniów.

Hasło „Szlakiem zapomnianego dziedzictwa” nawiązywało do poznawania mniej obecnych w codziennej pamięci elementów przeszłości regionu. Podczas spaceru uczestnicy mogli połączyć edukację dotyczącą dziedzictwa z pobytem na świeżym powietrzu.

Wspólny spacer i integracja klasy

Udział w wydarzeniu był nie tylko formą edukacji, ale również okazją do integracji klasy. Wspólne przejście ścieżką edukacyjną pozwoliło uczniom spędzić czas razem poza szkołą.

Połączenie spaceru z tematyką lokalnego dziedzictwa stworzyło przestrzeń do wspólnego poznawania regionu i spędzenia czasu na świeżym powietrzu.

Finał nad jeziorem Kamenduł

Spacer zakończył się na plaży gminnej nad jeziorem Kamenduł. Tam na uczestników czekało wspólne ognisko, które było zakończeniem wydarzenia.

Po części poświęconej spacerowi i poznawaniu dziedzictwa regionu uczestnicy mogli spędzić jeszcze czas razem w plenerze.

Europejskie Dni Dziedzictwa 2026

Wydarzenie „Szlakiem zapomnianego dziedzictwa – spacer ścieżką edukacyjną „U źródeł Szeszupy”” było częścią Europejskich Dni Dziedzictwa 2026.

Tegoroczne spotkanie połączyło poznawanie wielokulturowej przeszłości regionu, edukację poza szkolną ławką oraz wspólny czas na świeżym powietrzu. W spacerze uczestniczyli uczniowie klasy 7 Szkoły Podstawowej im. Danuty Siedzikówny „Inki” w Jeleniewie.

Organizatorzy podziękowali wszystkim uczestnikom za udział w wydarzeniu i już teraz zaprosili na kolejną edycję za rok.

Właśnie w jego rodzinnej miejscowości – Okopach na Podlasiu – powstaje muzeum, które ma zachować pamięć o życiu i przesłaniu błogosławionego księdza Jerzego.

Muzeum powstaje w rodzinnej miejscowości kapelana „Solidarności”

Inwestycję realizuje Muzeum Podlaskie w Białymstoku. Projekt nosi nazwę „Budowa Muzeum Bł. Ks. Jerzego Popiełuszki w Okopach” i jest realizowany w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS).

Projekt ma numer FENX.07.01-IP.04-0005/24.

Po zakończeniu inwestycji muzeum stanie się oddziałem Muzeum Podlaskiego. Jego zadaniem będzie nie tylko upamiętnienie jednej z najważniejszych postaci polskiego Kościoła i historii „Solidarności”, ale również stworzenie miejsca, w którym kolejne pokolenia będą mogły poznawać historię Polski i wartości, którym wierny pozostał ks. Popiełuszko.

Od idei do realnej inwestycji

Budowa muzeum jest już widoczna w Okopach. Po roku od rozpoczęcia prac można obserwować postępy inwestycji, która w przyszłości ma przyciągać do rodzinnej miejscowości bł. ks. Jerzego zarówno mieszkańców regionu, jak i turystów z całej Polski.

Placówka ma wzbogacić ofertę kulturalną województwa podlaskiego i stać się ważnym punktem na mapie miejsc związanych z najnowszą historią Polski.

To szczególnie istotne w czasach, gdy coraz większą wagę przywiązuje się do nowoczesnych sposobów opowiadania o historii. Muzeum w Okopach ma łączyć pamięć o przeszłości z edukacją i refleksją nad wartościami, które pozostają aktualne także dziś.

Krótki spot ma przybliżyć historię powstającego muzeum

Z okazji 79. rocznicy urodzin bł. ks. Jerzego Popiełuszki przygotowany został 30-sekundowy spot informujący o powstawaniu muzeum. Materiał jest gotowy do emisji i został wyprodukowany w parametrach spełniających wymogi telewizyjne.

Spot pokazuje również aktualny stan prac budowlanych w Okopach – po roku od rozpoczęcia inwestycji.

Organizatorzy zwracają się z prośbą o bezpłatną emisję materiału przez media, licząc na to, że właśnie w rocznicę urodzin bł. ks. Jerzego informacja o powstającym muzeum dotrze do jak największej liczby osób.

Otwarcie w październiku 2027 roku

Zakończenie budowy i otwarcie Muzeum Bł. Ks. Jerzego Popiełuszki w Okopach planowane jest na październik 2027 roku.

Będzie to miejsce szczególne – powstające w rodzinnej miejscowości człowieka, którego życie i śmierć na trwałe zapisały się w historii Polski.

Muzeum ma przypominać nie tylko o jego biografii, ale przede wszystkim o przesłaniu, które pozostawił kolejnym pokoleniom. Okopy mają stać się miejscem spotkania z historią, pamięcią i dziedzictwem bł. ks. Jerzego Popiełuszki.

Wystawa prowadzi zwiedzających przez najważniejsze wydarzenia z historii 1. Pułku Ułanów Krechowieckich – od jego powstania w realiach I wojny światowej, przez walki o niepodległość i granice odrodzonej Polski, udział w wojnie polsko-bolszewickiej i służbę w II Rzeczypospolitej, aż po dramatyczne losy krechowieckich żołnierzy podczas II wojny światowej.

Ekspozycja pokazuje również związki pułku z Augustowem i regionem.

– Wystawa jest swoistą osią pamięci. Rozpoczyna się w okresie I wojny światowej, kiedy polskie formacje walczyły jeszcze w ramach armii rosyjskiej. Później idziemy w kierunku Augustowa, gdzie trafił 1. Pułk Ułanów Krechowieckich – mówił dr Łukasz Faszcza, starszy specjalista ds. badawczych w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.

Jak wskazywał, kolejne części ekspozycji prowadzą przez wydarzenia z września 1939 roku, późniejsze losy ułanów przez Rosję, Iran, Afrykę Północną i Włochy, aż do współczesności i tradycji kultywowanych przez jednostki związane z pamięcią o krechowiakach.

Oryginalne pamiątki i dokumenty

Na wystawie znalazły się liczne oryginalne pamiątki związane z 1. Pułkiem Ułanów Krechowieckich. Zwiedzający mogą zobaczyć fotografie, dokumenty oraz przedmioty związane z codzienną służbą żołnierzy.

Część eksponatów udało się pozyskać dzięki wieloletniej współpracy Instytutu z lokalnymi środowiskami oraz rodzinami osób związanych z historią pułku.

– Mamy szereg fotografii, bardzo ciekawych obiektów, które mogą zainteresować nie tylko miłośników historii, ale także pasjonatów militariów i jazdy konnej – podkreślał dr Łukasz Faszcza.

Debata o bezpieczeństwie regionu i Polski

Otwarcie wystawy rozpoczęło się od debaty „O bezpieczeństwie regionu i Polski. Historia oraz współczesność”. Spotkanie prowadził dr Łukasz Faszcza.

W debacie uczestniczyli historyk Jarosław Szlaszyński, dowódca 1 Batalionu Czołgów z Orzysza płk Piotr Grygoruk oraz dyrektor Biura Bezpieczeństwa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego Andrzej Zarzecki.

W wydarzeniu uczestniczyli również uczniowie klas mundurowej i humanistycznej II Liceum Ogólnokształcącego w Augustowie im. Polonii i Polaków na Świecie.

– Cieszy nas bardzo obecność młodzieży. Wasze zainteresowanie historią jest miodem na nasze serce i motywuje nas do organizacji tego typu wydarzeń – mówiła Aleksandra Czerobska, kierownik Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.

Historia połączona ze współczesnością

Otwarciu wystawy towarzyszyło także kuratorskie zwiedzanie ekspozycji. Uczestnicy mogli zobaczyć współczesny sprzęt wojskowy i indywidualne wyposażenie żołnierza, a także spotkać rekonstruktorów historycznych w umundurowaniu ułańskim.

Dla uczniów była to okazja do połączenia wiedzy historycznej ze współczesnymi realiami obronności. Młodzież mogła również porozmawiać z przedstawicielami Wojskowego Centrum Rekrutacji o możliwościach związanych z przyszłą służbą wojskową.

Wystawa dostępna do września 2027 roku

Ekspozycję „Krechowiacy z Augustowa” można zwiedzać od 11 września w godzinach pracy muzeum, obecnie od 9:00 do 17:00.

Zwiedzanie wystawy czasowej jest możliwe w cenie biletu na wystawę stałą.

Ekspozycja będzie prezentowana w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej w Augustowie do września 2027 roku.

Wystawa „Krechowiacy z Augustowa” zostanie otwarta 11 września w augustowskim oddziale Instytutu Pileckiego – Domu Pamięci Obławy Augustowskiej przy ul. 3 Maja 16.

Ekspozycja poświęcona jest historii 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jednostek, które przejęły jego tradycje. Opowieść rozpoczyna się w realiach I wojny światowej, a kończy na współczesnych żołnierzach wojsk pancernych i zmechanizowanych.

Jak podkreśla dr Łukasz Mieszkowski, wicedyrektor Instytutu Pileckiego ds. historii w przestrzeni publicznej, wystawa ma pokazać nie tylko popularny obraz „ułańskiej legendy”, ale również mniej znane elementy historii – rodzinne wspomnienia, pamiątki, tradycje i codzienne życie.

Augustów był ich domem

Szczególne miejsce w ekspozycji zajmuje Augustów. To właśnie tutaj od 1921 roku stacjonowali krechowiacy.

Koszary były dla żołnierzy nie tylko miejscem służby. To tutaj mieszkali, pracowali, uczyli się, uprawiali sport oraz uczestniczyli w życiu kulturalnym i towarzyskim miasta.

– Stacjonujący tu w okresie dwudziestolecia międzywojennego polscy żołnierze wpisali się na stałe w tradycję i obraz tego miejsca – mówi dr Łukasz Faszcza, historyk z augustowskiego oddziału Instytutu Pileckiego.

Pamiątką po tamtym okresie jest między innymi dzisiejsza dzielnica „Koszary”, gdzie zachowały się dawne obiekty związane z jednostką.

Oryginalne mundury, dokumenty i wojskowe pamiątki

Jedną z największych atrakcji wystawy są autentyczne pamiątki związane z „krechowiakami”. Zwiedzający zobaczą między innymi mundury – zarówno oryginalne, jak i repliki – wyposażenie wojskowe, fotografie oraz dokumenty.

Część eksponatów udało się pozyskać dzięki współpracy Instytutu Pileckiego z lokalnymi środowiskami oraz rodzinami osób związanych z historią pułku.

Wystawa nie ogranicza się jednak do prezentacji przedmiotów. Poszczególne sale tworzą kolejne rozdziały historii, pokazując losy żołnierzy, oficerów, dowódców i ich rodzin.

Konie, szable i rogatywki zamienili na czołgi

Historia krechowiaków pokazuje również, jak w XX wieku zmieniała się polska armia.

Po kampanii wrześniowej historia pułku nie dobiegła końca. Jednostkę odtworzono w ramach Armii Andersa. Po ewakuacji na Bliski Wschód żołnierze przeszli transformację – zamiast koni i szabel otrzymali czołgi i wyposażenie wojsk pancernych.

W 1944 roku wzięli udział w kampanii włoskiej jako żołnierze wojsk pancernych 2. Korpusu Polskiego.

W ten sposób historia 1 Pułku Ułanów Krechowieckich stała się częścią większej opowieści o przemianie polskiej wojskowości – od kawalerii konnej do formacji zmechanizowanych i pancernych.

Ułańska legenda to także część polskiej kultury

Ekspozycja przygląda się również temu, jak przez kolejne dekady zmieniał się sposób postrzegania ułanów.

Krechowiacy funkcjonują nie tylko w podręcznikach historii. Ich wizerunek obecny jest w literaturze, filmie, kulturze popularnej i rodzinnych wspomnieniach.

Na wystawie znalazły się więc także przedmioty pokazujące, jak kolejne pokolenia budowały obraz „ułańskiej legendy”. Wśród nich są między innymi plakaty filmowe oraz zabawki związane z tematyką wojskową.

Tradycja pułku żyje do dziś

„Krechowiacy z Augustowa” to również opowieść o ciągłości wojskowych tradycji.

Tradycje 1 Pułku Ułanów Krechowieckich przejęła 15 Giżycka Brygada Zmechanizowana. Szczególne miejsce zajmuje w niej batalion czołgów stacjonujący w Orzyszu.

Współcześni żołnierze nawiązują do barw i symboliki swoich poprzedników. Tym samym historia rozpoczęta ponad sto lat temu nadal jest obecna w polskich siłach zbrojnych.

Wernisaż i debata o bezpieczeństwie

Uroczyste otwarcie wystawy odbędzie się w piątek, 11 września 2026 roku.

O godz. 11:00 rozpocznie się debata „O bezpieczeństwie regionu i Polski. Historia oraz współczesność”. W spotkaniu udział wezmą historyk Jarosław Szlaszyński, płk Piotr Grygoruk – dowódca 1 Batalionu Czołgów z Orzysza oraz Andrzej Zarzecki – dyrektor Biura Bezpieczeństwa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.

O godz. 12:00 rozpocznie się wernisaż wystawy „Krechowiacy z Augustowa”. Zaplanowano również prezentację wyposażenia indywidualnego żołnierza.

Wstęp na wydarzenie jest wolny.

Wystawę będzie można oglądać od 11 września w godzinach pracy muzeum. Zwiedzanie ekspozycji czasowej odbywa się w cenie biletu na wystawę stałą.

Krechowiacy z Augustowa – najważniejsze informacje

📅 11 września 2026 r.
📍 Instytut Pileckiego – Dom Pamięci Obławy Augustowskiej, ul. 3 Maja 16, Augustów
🎟️ Wstęp na otwarcie: wolny
🕚 11:00 – debata „O bezpieczeństwie regionu i Polski. Historia oraz współczesność”
🕛 12:00 – wernisaż wystawy i prezentacja wyposażenia indywidualnego żołnierza

Organizatorem wystawy jest Instytut Pileckiego. Partnerami są Dowództwo 15 Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej, Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Augustowie oraz Towarzystwo Krzewienia Edukacji Historycznej im. 1 Pułku Ułanów Krechowieckich.

1 września 1939 roku Polska została zaatakowana. W rocznicę tych wydarzeń 14. Pułk Przeciwpancerny zaprasza do wysłuchania utworu, który przypomina o ludziach stojących w obliczu wojny i walczących o wolną Ojczyznę.

Ten utwór jest hołdem dla tych, którzy bronili swojej ziemi, języka, rodziny, wiary i prawa do życia w wolnej Ojczyźnie. Dla żołnierzy, cywilów, matek i ojców — dla całego pokolenia, które zapłaciło ogromną cenę za to, aby biało-czerwona flaga mogła kiedyś ponownie powiewać nad wolną Polską.

Pamięć, tożsamość i odpowiedzialność

Utwór jest również opowieścią o pamięci, tożsamości i odpowiedzialności za to, co otrzymaliśmy od poprzednich pokoleń.

Bo historia nie jest tylko datą w podręczniku.
Jest pamięcią ludzi.
Jest blizną pokoleń.
Jest zobowiązaniem wobec tych, którzy byli przed nami.

To przesłanie szczególnie wybrzmiewa 1 września – w dniu, który przypomina o początku wojny i dramatycznych losach milionów Polaków.

Utwór pod patronatem 14. Pułku i 16. Dywizji

Utwór został objęty patronatem 14. Pułku Przeciwpancernego oraz 16. Dywizji Zmechanizowanej.

1. Pułk Przeciwpancerny zachęca do wysłuchania utworu i wspólnego uczczenia pamięci tych, którzy walczyli i ginęli za wolną Polskę.

🎵 Posłuchaj utworu „1 września — pamiętamy”:

Odtwórz utwór na YouTube

Nie daj Boże, by znów miało grzmieć u nas tysiąc armat.

1 września — pamiętamy. 

Cześć i chwała Bohaterom.

Obchody rocznicy odbyły się m.in. przy Pomniku Obrońców Białegostoku na Wysokim Stoczku. W uroczystościach uczestniczyła wicemarszałek województwa podlaskiego Wiesława Burnos.

Hołd ofiarom wojny oddano również w Dolinie Pamięci przy Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Kwiaty i znicze złożył tam członek zarządu województwa Jacek Piorunek.

1 września 1939 roku – początek wojny

1 września 1939 roku około godz. 4 Niemcy rozpoczęły atak na Polskę. Jednymi z pierwszych zaatakowanych miejsc były Wieluń i Westerplatte.

Kilka tygodni później Polska została zaatakowana również od wschodu. 17 września 1939 roku Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Polski, realizując ustalenia zawarte w pakcie Ribbentrop–Mołotow.

Polska znalazła się wówczas pod okupacją dwóch agresorów.

Miliony ofiar i ogromne zniszczenia

II wojna światowa trwała do 1945 roku i stała się największym konfliktem zbrojnym w dziejach. Wojna pochłonęła życie milionów ludzi, przyniosła zniszczenie miast i miejscowości oraz lata okupacji, terroru i cierpienia.

Polska poniosła szczególnie dotkliwe straty zarówno ludzkie, jak i materialne.

Pamięć pozostaje obowiązkiem

Rocznicowe uroczystości są okazją do przypomnienia o tych, którzy walczyli w obronie kraju, oraz o cywilach, którzy stali się ofiarami wojny.

Złożone kwiaty i zapalone znicze symbolizują pamięć o wszystkich, których życie zostało na zawsze naznaczone wydarzeniami rozpoczętymi 1 września 1939 roku.

Festyn odbędzie się w rezerwacie „Cmentarzysko Jaćwingów” w Szwajcarii, około 7 km od centrum Suwałk.

W piątek, 4 września, wydarzenie rozpocznie się o godz. 9.30 i potrwa do 17.00. W sobotę, 5 września, pierwsze pokazy rozpoczną się o godz. 10.30, a zakończenie zaplanowano na 18.00.

Organizatorzy przygotowali bogaty program oparty na archeologii eksperymentalnej. Uczestnicy będą mogli zobaczyć, jak w dawnych czasach wykonywano przedmioty codziennego użytku, przygotowywano żywność czy obrabiano drewno, skórę i metal.

Dawne rzemiosła na żywo

Podczas festynu zaprezentowane zostaną m.in. warsztaty garncarskie, tkackie, skórnicze i bursztyniarskie. Nie zabraknie także produkcji paciorków szklanych, wyrobów z kory brzozowej i lipowej, farbiarstwa, metalurgii czy odlewnictwa.

Będzie można również poznać tajniki wytwarzania dziegciu i smoły, zobaczyć wypał ceramiki w piecu ziemnym oraz dowiedzieć się więcej o kuchni pradziejowej i wczesnośredniowiecznej.

Co ważne, część pokazów będzie miała charakter interaktywny. Publiczność będzie mogła samodzielnie spróbować dawnych technik pod okiem specjalistów.

Wojowie wracają na cmentarzysko

Jednym z najbardziej widowiskowych elementów festynu będą pokazy walk wojów. W tym roku organizatorzy zrezygnowali jednak z tradycyjnego Turnieju Wojów.

Zamiast niego odbędzie się turniej sprawnościowy „Sprawny jak Jaćwing”. Na uczestników czekają konkurencje nawiązujące do życia i sprawności dawnych mieszkańców tych ziem.

Zaplanowano również turnieje łucznicze dla publiczności – osobno dla dzieci do 14. roku życia oraz młodzieży i dorosłych.

„Mały Jaćwing” dla najmłodszych

W piątkowym programie znalazł się także turniej sprawnościowy dla dzieci „Mały Jaćwing”. Uczestnicy zmierzą się m.in. z torem przeszkód oraz konkurencją określoną jako polowanie na dzika.

To propozycja, która ma połączyć aktywną zabawę z poznawaniem historii regionu.

Ważny moment dla Suwałk. Ruszy budowa centrum archeologicznego

Tegoroczny festyn będzie miał również wymiar symboliczny. W sobotę o godz. 12.00 odbędzie się inauguracja budowy Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii.

Wydarzenie zatytułowane „Nie od razu Jaćwieskie Centrum Archeologiczne zbudowano” obejmie symboliczne „wbicie pierwszej łopaty” oraz zaciosanie pierwszej belki.

Centrum powstanie dzięki dofinansowaniu z Unii Europejskiej w ramach programu Interreg, projektu „The Mysterious Land of the Yotvingian Tribe”, oraz przy wsparciu Miasta Suwałki.

Na zakończenie pieczony dzik

Sobotni festyn zakończy się o godz. 17.45 poczęstunkiem dzikiem pieczonym na rożnie. O godz. 18.00 zaplanowano oficjalne zakończenie imprezy.

W programie znalazły się również wycieczki na cmentarzysko kurhanowe w Szwajcarii, prowadzone przez archeologa i połączone z pogadanką.

Wstęp wolny i bezpłatne autobusy

Udział w festynie oraz wszystkich przygotowanych atrakcjach jest bezpłatny. Wyjątkiem są zakupy pamiątek i gastronomia.

Na miejsce można dotrzeć samochodem, rowerem, pieszo oraz komunikacją miejską. Dodatkowo uruchomione zostaną specjalne bezpłatne linie autobusowe oznakowane „Festyn Archeologiczny”.

Organizatorzy przypominają, że rezerwat znajduje się przy ruchliwej trasie międzynarodowej, dlatego szczególną uwagę należy zwrócić na bezpieczeństwo dzieci.

📅 4 września 2026 r. | 9.30–17.00
📅 5 września 2026 r. | 10.30–18.00
📍 Szwajcaria, rezerwat „Cmentarzysko Jaćwingów”
🎟️ Wstęp wolny

W hołdzie uczestnikom walk

Bezpośrednio po nabożeństwie poczty sztandarowe, delegacje i mieszkańcy przemaszerowali ulicą 1 Maja pod Pomnik Powstania Sejneńskiego i Czynu Niepodległościowego Ziemi Sejneńskiej. Po oficjalnym powitaniu zgromadzonych gości przez Starostę Sejneńskiego, Macieja Tomasza Plesiewicza, u stóp pomnika złożono kwiaty i zapalono znicze.

„Grób Weterana” – pamięć o konkretnych ludziach

Kolejna część rocznicowych obchodów przeniosła się do miejscowego Ośrodka Kultury, gdzie uczestników powitał Burmistrz Miasta Sejny, Dorian Grzegorz Krause. Organizatorzy zadbali o niezwykle wartościowy program edukacyjny i historyczny, w którym znalazły się:

• Prelekcja Marka Kawczyńskiego z białostockiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, poświęcona upamiętnianiu bohaterów walk o niepodległość.
• Uroczyste wręczenie rodzinom weteranów pamiątkowych tabliczek „GRÓB WETERANA” oraz zaświadczeń o wpisie mogił do ewidencji prowadzonej przez Prezesa IPN.
• Wzruszający koncert pieśni patriotycznych w wykonaniu Chóru Ziemi Sejneńskiej, który wystąpił pod dyrekcją Emilii Melon.

Przekazanie tabliczek nadało tegorocznym obchodom bardzo osobisty wymiar. Pozwoliło połączyć wielką historię sprzed 107 lat z pamięcią o konkretnych ludziach spoczywających na lokalnych cmentarzach.

Zwycięski zryw, z którego region jest dumny

Wybuch Powstania Sejneńskiego (w nocy z 22 na 23 sierpnia 1919 r.) był odpowiedzią na polsko-litewski spór o przynależność tych ziem. Mimo wyznaczenia przez Ententę tzw. linii Focha, wojska litewskie nie chciały opuścić miasta. Zbrojna interwencja Polskiej Organizacji Wojskowej i bohaterska walka powstańców – okupiona m.in. śmiercią dowódcy, ppor. Wacława Zawadzkiego – przesądziły o utrwaleniu przynależności Sejn i tej części Suwalszczyzny do odradzającej się Rzeczypospolitej.

Za organizację tegorocznego wydarzenia odpowiadało Stowarzyszenie Rodzin Weteranów walk o niepodległość Polski w latach 1863–1920, przy wsparciu m.in. władz samorządowych, IPN w Białymstoku oraz lokalnych instytucji kultury.

🕯️ Wieczór poświęcony pamięci Ofiar

Wydarzenie odbędzie się 4 września 2026 roku w Pokamedulskim Klasztorze w Wigrach i potrwa od godz. 17:00 do 22:30.

Spotkanie będzie poświęcone pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej oraz ich rodzinom, które przez dziesięciolecia żyły z bólem, pytaniami i nadzieją na poznanie prawdy o losie swoich bliskich.

⛪ Msza Święta w intencji Ofiar

Pierwszym ważnym punktem wieczoru będzie Msza Święta w intencji Ofiar Obławy Augustowskiej.

Nabożeństwo zaplanowano w godzinach 18:30–19:30.

Po Mszy Świętej, o godz. 19:40, uczestnicy przejdą do Ogrodów Klasztornych, gdzie odbędzie się główna część wydarzenia.

📖 Historia, muzyka i poezja

Od godz. 20:00 do 21:30 zaplanowano główną część wieczoru.

W programie znalazł się wykład poświęcony Obławie Augustowskiej, a także część wokalno-poetycka. Uczestnicy będą mogli wysłuchać pieśni patriotycznych i refleksyjnych oraz poezji poświęconej pamięci Ofiar.

Jak zapowiadają organizatorzy, muzyka, słowo i cisza mają stworzyć przestrzeń do zadumy nad losem Ofiar oraz cierpieniem ich rodzin.

🔥 Spotkanie przy ognisku

Ostatnią część wydarzenia zaplanowano w godzinach 21:30–22:30.

Będzie to spotkanie i dyskusja przy ognisku, które pozwoli uczestnikom na wspólne rozmowy i refleksję po zakończeniu głównej części wieczoru.

🚌 Bezpłatny transport z Suwałk i Augustowa

Organizatorzy zapewniają bezpłatny transport z Augustowa i Suwałk.

Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc obowiązują wcześniejsze zapisy pod numerem:

+48 539 393 419

📅 Najważniejsze informacje

Data: 4 września 2026 roku, piątek
Miejsce: Pokamedulski Klasztor w Wigrach
Godziny: 17:00–22:30
Transport: bezpłatny z Augustowa i Suwałk
Zapisy: +48 539 393 419
Liczba miejsc: ograniczona

Organizatorzy zapraszają wszystkich, którym bliska jest pamięć o Ofiarach Obławy Augustowskiej, aby wspólnie spędzić ten wieczór w atmosferze modlitwy, refleksji i pamięci.

Msza Święta rozpocznie uroczystości

O godz. 11:00 w Bazylice pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Sejnach odprawiona zostanie Msza Święta w intencji poległych i weteranów walk o wolność, niepodległość i granice Polski.

Po nabożeństwie uczestnicy wyruszą w przemarszu z Bazyliki pod Pomnik Powstania Sejneńskiego.

Hołd pod Pomnikiem Powstania Sejneńskiego

O godz. 12:15 uroczystości przeniosą się pod Pomnik Powstania Sejneńskiego i Czynu Niepodległościowego Ziemi Sejneńskiej przy ul. 1 Maja 1.

W tym miejscu zaplanowano powitanie gości przez Starostę Sejneńskiego Macieja Tomasza Plesiewicza, a następnie złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.

Po zakończeniu tej części uczestnicy przejdą do Ośrodka Kultury w Sejnach.

Spotkanie w Ośrodku Kultury

O godz. 12:45 rozpocznie się dalsza część obchodów w Ośrodku Kultury w Sejnach przy ul. 1 Maja 17.

Uczestników powita Burmistrz Miasta Sejny Dorian Grzegorz Krause. Następnie zaplanowano prelekcję Marka Kawczyńskiego, pracownika Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku.

 Szczególne wyróżnienie dla rodzin weteranów

Jednym z najważniejszych punktów tegorocznych obchodów będzie wręczenie rodzinom weteranów tabliczek „GRÓB WETERANA” oraz zaświadczeń o wpisie mogił do ewidencji prowadzonej od 2019 roku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

To szczególny element tegorocznych uroczystości, ponieważ upamiętnienie Powstania Sejneńskiego będzie połączone z przypomnieniem konkretnych osób, które uczestniczyły w walkach, oraz historii ich rodzin.

Obchody zakończy koncert patriotyczny

Zwieńczeniem uroczystości będzie koncert pieśni patriotycznych w wykonaniu Chóru Ziemi Sejneńskiej pod dyrekcją Emilii Melon.

Muzyczna część wydarzenia zakończy tegoroczne obchody 107. rocznicy wybuchu Powstania Sejneńskiego.

📅 Program obchodów 23 sierpnia

11:00 – Msza Święta w Bazylice pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Sejnach
12:15 – uroczystości przy Pomniku Powstania Sejneńskiego i Czynu Niepodległościowego Ziemi Sejneńskiej, ul. 1 Maja 1
12:45 – dalsza część obchodów w Ośrodku Kultury w Sejnach, ul. 1 Maja 17
12:45 – prelekcja Marka Kawczyńskiego z IPN
12:45 – wręczenie rodzinom weteranów tabliczek „GRÓB WETERANA” i zaświadczeń
po części oficjalnej – koncert pieśni patriotycznych Chóru Ziemi Sejneńskiej pod dyrekcją Emilii Melon

Głównym organizatorem obchodów jest Stowarzyszenie Rodzin Weteranów walk o niepodległość Polski w latach 1863–1920.

Uroczystości upamiętniające 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej oraz Dzień Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej odbędą się we wtorek, 1 września 2026 roku.

Organizatorami wydarzenia są Prezydent Miasta Suwałk oraz Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach.

Główna część uroczystości rozpocznie się o godzinie 12:00 przy pomniku Żołnierzy Września 1939 roku przy ul. Wojska Polskiego.

🔔 Uroczystość rozpocznie sygnał syren

Program rozpocznie się od sygnału syren, który przypomni o wydarzeniach sprzed 87 lat. Następnie uczestnicy odśpiewają hymn państwowy.

Po hymnie zaplanowano wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk oraz zaproszonych gości. Będzie również czas na modlitwę w intencji ofiar wojny.

🎖️ Apel Pamięci i salwa honorowa

Jednym z najważniejszych punktów uroczystości będzie Apel Pamięci oraz salwa honorowa. W ten sposób uczestnicy oddadzą hołd żołnierzom i cywilnym ofiarom wojny oraz wszystkim, którzy walczyli o wolność Polski.

Uroczystości zakończy złożenie kwiatów przy pomniku Żołnierzy Września 1939 roku.

🕯️ 1 września – dzień pamięci

1 września pozostaje jedną z najważniejszych dat w polskim kalendarzu historycznym. Tego dnia 1939 roku niemieckie wojska zaatakowały Polskę, rozpoczynając konflikt, który w ciągu kolejnych lat pochłonął miliony istnień.

Suwałki również doświadczyły okupacji i wojennych represji. Wrześniowa rocznica jest więc nie tylko wydarzeniem historycznym, ale również okazją do przypomnienia losów mieszkańców regionu.

Tegoroczne obchody odbędą się 1 września o godz. 12:00 przy pomniku Żołnierzy Września 1939 roku przy ul. Wojska Polskiego w Suwałkach. Organizatorzy zapraszają mieszkańców do wspólnego uczczenia pamięci ofiar II wojny światowej oraz weteranów walk o niepodległość.

Obchody 82. rocznicy tragicznych wydarzeń rozpoczęły się na cmentarzu w Rutce-Tartak. Przy zbiorowej mogile ofiar złożono kwiaty, oddając hołd mieszkańcom, którzy zostali zamordowani podczas wojennych wydarzeń.

W uroczystościach uczestniczyli mieszkańcy gminy, funkcjonariusze Placówki Straży Granicznej w Rutce-Tartak oraz zaproszeni goście.

Sztafeta historyczna śladami tragicznych wydarzeń

Po uroczystości przy mogile uczestnicy wyruszyli w sztafetę historyczną. Jej trasa prowadziła przez miejsca związane z tragiczną historią mieszkańców gminy Rutka-Tartak.

Była to okazja do przypomnienia wydarzeń z sierpnia 1944 roku oraz historii osób, które straciły wówczas życie.

Wykład historyka IPN i koncert pieśni patriotycznych

W programie obchodów znalazł się również wykład historyka z Instytutu Pamięci Narodowej poświęcony wydarzeniom wojennym na terenie regionu.

Uczestnicy mogli także wysłuchać koncertu pieśni patriotycznych. Muzyczna część uroczystości była kolejnym elementem obchodów poświęconych pamięci ofiar.

Obchody zakończył Piknik Historyczny

Zwieńczeniem wydarzenia był Piknik Historyczny, w którym udział wzięli również funkcjonariusze Straży Granicznej.

Obchody 82. rocznicy zbrodni były okazją do wspólnego upamiętnienia 31 mieszkańców Wierzbiszek i Baranowa oraz przypomnienia tragicznych wydarzeń, które rozegrały się 6 i 7 sierpnia 1944 roku.

Pamięć o ofiarach pozostaje ważnym elementem historii lokalnej społeczności i regionu.

Konserwacja zbiorów kartograficznych, szczególnie wielkoformatowych, jest procesem wymagającym odpowiedniego przygotowania i przeprowadzenia kilku etapów prac. W przypadku map Aleksandrowa i Budy Zawidugierskiej stan zachowania był na tyle zły, że obiekty określono jako znajdujące się w stanie destruktu.

Przywrócenie map do stanu pozwalającego na ich bezpieczne użytkowanie wymagało zastosowania odpowiednich metod konserwatorskich. Prace miały na celu przede wszystkim zabezpieczenie historycznych materiałów oraz umożliwienie ich dalszego przechowywania i udostępniania.

Dublaż na papier japoński i prasowanie

Jednym z zastosowanych zabiegów był dublaż na papier japoński, czyli wzmocnienie osłabionego materiału przy wykorzystaniu specjalistycznego papieru stosowanego w konserwacji zabytkowych obiektów papierowych.

Kolejnym etapem było prasowanie przez kontrolowane naprężenie. Zabieg ten pozwala na odpowiednie ustabilizowanie materiału i ograniczenie jego deformacji.

Przeprowadzone prace konserwatorskie pozwoliły zabezpieczyć mapy Aleksandrowa i Budy Zawidugierskiej, będące cennymi źródłami dokumentującymi obraz regionu z drugiej połowy XIX wieku. Dzięki specjalistycznym zabiegom obiekty mogą być ponownie bezpiecznie wykorzystywane i przechowywane.

W Muzeum Okręgowym w Suwałkach podpisano umowę dotyczącą budowy Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii.

Wykonawcę inwestycji wyłoniono w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Została nim firma MÓJ DOM Z DREWNA Tomasz Waszkiewicz z Jaziewa koło Sztabina.

Podpisanie umowy było możliwe po wcześniejszym zwiększeniu środków przeznaczonych na realizację inwestycji. 29 lipca Rada Miejska w Suwałkach jednogłośnie zdecydowała o zwiększeniu finansowania budowy centrum.

Prace mają rozpocząć się w najbliższym czasie. Zgodnie z planem inwestycja powinna zostać zakończona do końca maja 2027 roku.

Wczesnośredniowieczna zagroda jaćwieska

Najważniejszą częścią przyszłego centrum będzie rekonstrukcja wczesnośredniowiecznej jednodworczej zagrody jaćwieskiej.

Kompleks ma składać się z czterech drewnianych budynków, które zostaną otoczone drewnianą palisadą o wysokości około dwóch metrów.

W projekcie przewidziano również główną bramę z wieżyczką nad wejściem oraz dwie bramy boczne. Całość ma nawiązywać do charakteru osady z okresu wczesnego średniowiecza i pozwolić odwiedzającym lepiej poznać dziedzictwo Jaćwingów.

Powstanie także budynek recepcyjny

Inwestycja obejmie nie tylko rekonstrukcję zagrody. Projekt zakłada również budowę nowego budynku recepcyjnego, w którym znajdzie się centrum informacji oraz zaplecze sanitarne przeznaczone dla zwiedzających i personelu.

Budynek ma swoim wyglądem zewnętrznym nawiązywać do rekonstruowanej zagrody jaćwieskiej, dzięki czemu poszczególne elementy kompleksu mają tworzyć spójną całość.

Infrastruktura dla zwiedzających

W ramach inwestycji zaplanowano również niezbędną infrastrukturę techniczną.

Teren centrum zostanie ogrodzony panelowym ogrodzeniem. Powstanie także studnia głębinowa, która zapewni zaopatrzenie obiektu w wodę, a także szczelne szambo.

Bezpieczeństwo obiektu ma zwiększyć zewnętrzny system monitoringu.

W dolnej części terenu zaplanowano natomiast miejsca parkingowe dla odwiedzających.

Nowa atrakcja związana z historią Jaćwingów

Jaćwieskie Centrum Archeologiczne ma być miejscem, w którym historia regionu zostanie przedstawiona w bardziej bezpośredni i atrakcyjny sposób.

Centralnym elementem kompleksu będzie rekonstrukcja zagrody, uzupełniona o budynek recepcyjny oraz infrastrukturę niezbędną do funkcjonowania obiektu.

Jeżeli prace będą przebiegały zgodnie z przyjętym harmonogramem, centrum powinno być gotowe pod koniec maja 2027 roku.

Uroczystość odbyła się pod pomnikiem 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej przy ul. Sejneńskiej, gdzie złożono kwiaty.

 Symbol pamięci i wdzięczności

W imieniu władz miasta kwiaty złożyli:

• Roman Rynkowski - Zastępca Prezydenta Suwałk,
• Zdzisław Przełomiec - Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach,
• Mariusz Klimczyk - Sekretarz Miasta.

Gest ten był wyrazem szacunku dla uczestników Powstania Warszawskiego oraz wszystkich, którzy walczyli o wolność Polski.

🕔 Godzina „W” na zawsze zapisała się w historii

1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00, nazywanej Godziną „W”, żołnierze Armii Krajowej i mieszkańcy Warszawy rozpoczęli walkę przeciwko niemieckiemu okupantowi.

Powstanie Warszawskie trwało 63 dni i do dziś pozostaje symbolem odwagi, poświęcenia oraz dążenia do niepodległości.

🌹 Pamięć trwa również w Suwałkach

Choć walki toczyły się w stolicy, pamięć o Powstaniu Warszawskim jest pielęgnowana w całym kraju. Coroczne uroczystości organizowane w Suwałkach przypominają o wartościach, które przyświecały powstańcom - wolności, solidarności, odwadze i patriotyzmie.

Prezydent Miasta Ełku Tomasz Andrukiewicz oraz Dyrektor Muzeum Historycznego w Ełku dr Rafał Żytyniec zapraszają mieszkańców do udziału w uroczystościach upamiętniających 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego.

Obchody odbędą się 1 sierpnia 2026 roku. Wydarzenie będzie okazją do wspólnego oddania hołdu bohaterom powstania oraz przypomnienia znaczenia tego tragicznego i jednocześnie symbolicznego wydarzenia w historii Polski.

Powstanie Warszawskie - symbol walki o wolność

Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00, określanej jako „Godzina W”. Było największą akcją zbrojną podziemia w okupowanej przez Niemców Europie i najważniejszym wystąpieniem zbrojnym Armii Krajowej podczas II wojny światowej.

Do walki stanęli żołnierze Armii Krajowej oraz mieszkańcy Warszawy, którzy przez 63 dni prowadzili nierówną walkę z niemieckimi wojskami okupacyjnymi. Powstańcy dysponowali ograniczonym uzbrojeniem i nie mieli dostępu do ciężkiego sprzętu wojskowego, lotnictwa czy artylerii, co znacząco wpływało na przebieg działań.

Decyzja o rozpoczęciu powstania była związana przede wszystkim z sytuacją polityczną i próbą odzyskania kontroli nad stolicą przed wkroczeniem wojsk sowieckich. Mimo ogromnego poświęcenia powstańców, cele militarne i polityczne zrywu nie zostały osiągnięte.

Pamięć o bohaterach pozostaje jednak ważnym elementem polskiej historii. Powstanie Warszawskie dla wielu pokoleń stało się symbolem odwagi, determinacji oraz walki o niepodległość.

Godzina „W” także w Ełku

Elementem tegorocznych obchodów będzie również uruchomienie syren alarmowych. 1 sierpnia 2026 roku o godzinie 17:00, w ramach treningu Wojewódzkiego Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania, zostanie wyemitowany akustyczny sygnał alarmowy trwający jedną minutę.

Dźwięk syren będzie jednocześnie symbolicznym upamiętnieniem godziny rozpoczęcia Powstania Warszawskiego i chwilą refleksji nad losem osób, które 82 lata temu stanęły do walki o wolną Polskę.

Organizatorzy zachęcają mieszkańców Ełku do udziału w obchodach oraz wspólnego uczczenia pamięci powstańców warszawskich.

W Małym Parku w Sejnach rozpoczął się kolejny sezon badań archeologicznych sejneńskich Sukiennic. Prace prowadzi zespół pod kierownictwem archeolog Anetty Ejdulis, kontynuując badania pozostałości jednego z najbardziej charakterystycznych budynków XIX - wiecznych Sejn.

Badacze mają nadzieję, że również w tym roku uda się odkryć kolejne elementy, które pozwolą lepiej poznać historię miasta i jego dawnego centrum handlowego.

Historia sejneńskich Sukiennic

Sejneńskie Sukiennice powstały w latach 1828 - 1833. Tworzyło je 21 kramnic targowych, które przez wiele lat stanowiły ważny punkt handlowy miasta.

Obiekt był wzorowany na krakowskich Sukiennicach i świadczył o znaczeniu Sejn jako istotnego ośrodka handlowego na pograniczu oraz o ambicjach ówczesnych władz i gospodarzy miasta.

Choć budynek nie przetrwał II wojny światowej, znajdujące się pod ziemią fundamenty oraz pozostałości konstrukcji nadal dostarczają cennych informacji o przeszłości Sejn.

Piąty sezon wykopalisk

Tegoroczne prace są już piątym sezonem badań archeologicznych prowadzonych w tym miejscu. Ich realizacja była możliwa dzięki dotacji przyznanej przez Zarząd Powiatu Sejneńskiego.

Organizatorzy zapowiadają, że będą na bieżąco informować o postępach prac oraz najciekawszych odkryciach dokonywanych podczas tegorocznych wykopalisk.

Przez dwa dni uczestnicy mogli podziwiać widowiskowe rekonstrukcje, poznać dawne rzemiosło oraz poczuć wyjątkowy klimat historycznej osady.

⚔️ Turnieje wojów i dawne rzemiosło

Jednym z największych punktów programu były emocjonujące turnieje wojów, podczas których rekonstruktorzy prezentowali swoje umiejętności i dawne techniki walki.

Na odwiedzających czekały również kolorowe kramy, pokazy tradycyjnego rzemiosła oraz możliwość bliższego poznania życia mieszkańców tych ziem sprzed wielu wieków.

🎶 Muzyka i wyjątkowa atmosfera

Nie zabrakło także koncertów muzyki dawnej, które stworzyły niepowtarzalny klimat wydarzenia i doskonale uzupełniły historyczne widowiska.

Organizatorzy podziękowali wszystkim uczestnikom za obecność i wspólne tworzenie wyjątkowej atmosfery, zapraszając jednocześnie na kolejną edycję festiwalu w przyszłym roku.

Uroczystości rozpoczęły się Mszą Świętą w Bazylice Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Sejnach. Nabożeństwo odprawiono w intencji Ojczyzny, żołnierzy 24. Baonu Korpusu Ochrony Pogranicza „Sejny” oraz funkcjonariuszy Straży Granicznej.

Po zakończeniu mszy uczestnicy, w asyście pocztów sztandarowych oraz kompanii honorowej Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej, przemaszerowali do Alei Pamięci.

Pamiątkowa tablica w Alei Pamięci

Jednym z najważniejszych punktów obchodów było odsłonięcie pamiątkowej tablicy upamiętniającej 100-lecie powstania 24. Baonu KOP „Sejny”.

Ceremonia była wyrazem szacunku dla żołnierzy, którzy przed stu laty pełnili służbę na wschodnich granicach II Rzeczypospolitej, chroniąc bezpieczeństwo państwa.

Komendant Straży Granicznej o wartościach służby

W uroczystości uczestniczył Komendant Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej gen. bryg. SG Sławomir Klekotka, który w swoim wystąpieniu podkreślił ciągłość tradycji pomiędzy Korpusem Ochrony Pogranicza a współczesną Strażą Graniczną.

– Wartości, które przyświecały żołnierzom Korpusu Ochrony Pogranicza, takie jak honor, odpowiedzialność, służba, patriotyzm i profesjonalizm, pozostają niezmienne i są obecne w codziennej służbie funkcjonariuszy Straży Granicznej – zaznaczył komendant.

Dodał również, że współcześni strażnicy polskich granic są bezpośrednimi spadkobiercami tradycji Korpusu Ochrony Pogranicza.

Podziękowania dla rekonstruktorów

Szczególne słowa uznania gen. bryg. SG Sławomir Klekotka skierował do Grupy Rekonstrukcyjnej 24. Baonu KOP „Sejny”.

– To dzięki Państwa zaangażowaniu wspomnienia o bohaterach sprzed wieku przetrwają, pozostając w pamięci młodego pokolenia – podkreślił.

Działalność rekonstruktorów od lat pomaga przypominać historię formacji, która odegrała ważną rolę w ochronie granic II Rzeczypospolitej.

Przedstawiciele władz i służb obecni na uroczystości

W obchodach uczestniczyli także:

• Wicewojewoda Podlaski Paweł Krutul,
• Członek Zarządu Województwa Podlaskiego Bogdan Dyjuk,
• przedstawiciele władz samorządowych,
• reprezentanci służb mundurowych,
• zaproszeni goście oraz mieszkańcy regionu.

Jubileusz stał się okazją nie tylko do przypomnienia historii 24. Baonu KOP „Sejny”, ale również do podkreślenia znaczenia współczesnej Straży Granicznej, która od 35 lat stoi na straży bezpieczeństwa polskich granic.

🚶 Historia opowiedziana z pasją

Szczególnym momentem spotkania było przedstawienie tekstów autorstwa Ireny, których interpretacji podjął się Wojciech Batura. Wrażliwość autorki oraz sposób, w jaki zostały zaprezentowane jej wspomnienia i refleksje, stworzyły wyjątkową atmosferę i spotkały się z ciepłym przyjęciem uczestników.

📖 Cykl wróci po wakacjach

Organizatorzy podziękowali wszystkim uczestnikom za obecność oraz wspólnie spędzony czas. Jednocześnie zapowiedzieli, że kolejne spotkania z cyklu „Działo się w Suwałkach…” odbędą się po wakacyjnej przerwie.

Miłośnicy historii miasta będą więc musieli uzbroić się w cierpliwość, by jesienią ponownie spotkać się i odkrywać kolejne opowieści związane z Suwałkami.

Dziś w dworku mieści się Muzeum Marii Konopnickiej, które od ponad sześćdziesięciu lat pielęgnuje pamięć o poetce. Zwiedzający mogą zobaczyć autentyczne wnętrza, wyposażenie domu, rękopisy, listy, fotografie oraz liczne pamiątki związane z życiem i twórczością pisarki. Muzeum posiada około 30 tysięcy eksponatów, co czyni je największą w Polsce placówką o charakterze biograficzno-literackim poświęconą Marii Konopnickiej.

Maria Konopnicka otrzymała adres suwalski – wyjątkowy dar od mieszkańców Suwałk z okazji swojego jubileuszu. Choć suwalczanie nie mogli osobiście przyjechać do Krakowa na uroczystości jubileuszowe, przesłali poetce ozdobny adres, będący wyrazem szacunku i uznania. Widniały na nim przedstawienia miejsc związanych z Suwałkami, między innymi ulicy, przy której znajdował się dom Marii Konopnickiej, kościoła Kamedułów na Wigrach, kaplicy cmentarnej oraz fragmentu miejskiego parku. Poetka bardzo serdecznie podziękowała mieszkańcom za ten piękny i wzruszający dar. O znaczeniu tego niezwykłego upominku opowiadała kustosz Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu, Barbara Bukowska.

Na uwagę zasługuje również zabytkowy park otaczający dworek, który zachował swój historyczny charakter. Spacer jego alejkami pozwala poczuć atmosferę miejsca, w którym Konopnicka odpoczywała i tworzyła swoje dzieła. Oprócz stałej ekspozycji muzeum organizuje także wystawy czasowe, lekcje muzealne, warsztaty, koncerty i spotkania literackie. 

Dla mieszkańców Suwałk Muzeum w Żarnowcu jest miejscem szczególnym. Łączy ono dwa ważne punkty na mapie życia Marii Konopnickiej – Suwałki, gdzie przyszła na świat, oraz Żarnowiec, który stał się jej ukochanym domem. Odwiedzając oba miejsca, można lepiej zrozumieć drogę życiową i twórczość jednej z najwybitniejszych postaci polskiej literatury.

To propozycja nie tylko dla miłośników historii i literatury, ale także dla rodzin, uczniów i wszystkich, którzy chcą odkrywać polskie dziedzictwo kulturowe. Wizyta w Żarnowcu to doskonałe uzupełnienie poznawania miejsc związanych z Marią Konopnicką, której pamięć jest w Suwałkach wciąż żywa.

Gdy w lipcu 1945 roku Europa powoli budziła się z koszmaru II wojny światowej, na Suwalszczyźnie i Augustowszczyźnie rozpoczął się kolejny dramat. Oddziały sowieckiego NKWD i Armii Czerwonej, wspierane przez polski Urząd Bezpieczeństwa, przeprowadziły szeroko zakrojoną pacyfikację. Cel był jasny: rozbicie podziemia niepodległościowego i zastraszenie lokalnej ludności.

Zatrzymano ponad siedem tysięcy osób. Część z nich po brutalnych przesłuchaniach wróciła do domów, jednak los około 600 (a według niektórych historyków nawet do 2000) Polaków do dziś pozostaje nieznany. Zostali wywiezieni w nieznanym kierunku i zamordowani. Obława Augustowska, często nazywana „Małym Katyniem” lub „Katyniem Północy”, pozostaje jedyną tak wielką zbrodnią na Polakach, której miejsca ukrycia zwłok wciąż nie udało się jednoznacznie odnaleźć.

Wzgórze Krzyży woła o prawdę

Dzisiejsze uroczystości w Gibach tradycyjnie skupiły się wokół symbolicznego cmentarza na Wzgórzu Krzyży. To tutaj w 1991 roku odsłonięto pomnik autorstwa prof. Andrzeja Strumiłły, który stał się centralnym miejscem pamięci o Zaginionych.

Tegoroczne obchody rozpoczęły się od uroczystej Mszy Świętej, w której słowach wybrzmiewała modlitwa o spokój dusz pomordowanych, ale także o to, by prawda wreszcie ujrzała światło dzienne. Wśród dymu kadzideł i cichego szumu starych drzew odczytano Apel Pamięci. Każde wywołane nazwisko, przerywane echem salwy honorowej, przypominało, że za wielką historią kryją się osobiste tragedie konkretnych rodzin. Złożono wieńce i zapalono znicze, które rozświetliły kamienny krzyż i setki mniejszych, brzozowych i dębowych krzyży rozrzuconych na wzgórzu.

„Nie możemy zamknąć tego rozdziału historii, dopóki szczątki naszych ojców, dziadków i braci nie spoczną w poświęconej ziemi, a my nie będziemy mogli zapalić znicza na ich prawdziwym grobie” – to zdanie, powtarzane przez rodziny ofiar niczym echo, od lat pozostaje niemym wyrzutem sumienia dla tych, którzy wciąż ukrywają prawdę w rosyjskich i białoruskich archiwach.

Testament dla pokoleń

Obecność w Gibach wielu młodych ludzi – harcerzy, strzelców, uczniów lokalnych szkół – daje nadzieję, że pamięć o Obławie Augustowskiej nie odejdzie wraz z ostatnimi świadkami tamtych dni. To oni przejmują teraz pałeczkę pamięci.

Dzisiejsze uroczystości przypomniały nam wszystkim, że zbrodnia z lipca 1945 roku to nie tylko zamknięta karta w podręczniku do historii. To otwarta rana, która wymaga prawdy, i zobowiązanie dla nas – żyjących w wolnej Polsce – aby nigdy nie ustawać w poszukiwaniach naszych Zaginionych.

Zbrodnia, która wymaga przypominania
Historycy z augustowskiego oddziału Instytutu Pileckiego podkreślają, że tragedia z lipca 1945 roku to wciąż otwarta rana, o której prawda powoli przebija się do świadomości ogólnopolskiej i międzynarodowej.

– W ogólnym przekazie historycznym często zapominamy, że za cierpienia Polaków w II wojnie światowej, czy też tuż po niej, nie odpowiadają wyłącznie Niemcy, ale również żołnierze Armii Czerwonej. Dużo wiemy o Katyniu, natomiast inne zbrodnie często pozostają w cieniu – zauważa dr Łukasz Faszcza. Historyk przypomina, że wciąż trwają badania nad historiami rodzin ofiar, które przez dekady mierzyły się z traumą, biedą i wykluczeniem.

Dyrektor Instytutu Pileckiego, Karol Madaj, zwraca z kolei uwagę na potrzebę uniwersalizacji tego doświadczenia: – Żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego. Zarówno pamięć, jak i osądzenie zbrodniarzy w takich sytuacjach powinny mieć wymiar powszechny.

Tydzień obchodów w Augustowie
Tegoroczne obchody, organizowane pod szyldem Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, potrwają od 6 do 12 lipca i obfitują w wydarzenia skierowane do różnych grup odbiorców. W programie znalazły się debaty historyczne z udziałem międzynarodowych gości, spacery z przewodnikiem, a także koncerty.

Szczególnym zainteresowaniem z pewnością będzie cieszył się zaplanowany na 11 lipca koncert LIPCOWI’45, który odbędzie się w augustowskim Amfiteatrze. Na scenie, pod kierownictwem muzycznym Roberta Cichego, wystąpią m.in. Ania Dąbrowska, Ewelina Flinta, Tatiana Okupnik czy Dawid Tyszkowski. Artyści poprzez muzykę i archiwalne głosy świadków opowiedzą o grozie tamtych dni.

Kulminacją obchodów będzie 12 lipca – Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej. Tego dnia pod Domem Pamięci odbędzie się m.in. publiczne odczytywanie nazwisk pomordowanych.

Najważniejsze punkty programu (wstęp na wydarzenia jest wolny):
7 lipca (niedziela):

09:00 – Spacer historyczny z przewodnikiem dr. Łukaszem Faszczą (zbiórka: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej).

20:00 – Światełko Pamięci – wieczór poświęcony biografiom Ofiar (plac Domu Pamięci).

11 lipca (czwartek):

10:00 - 13:00 – Piknik edukacyjny m.in. z udziałem grup rekonstrukcyjnych i warsztatami dla najmłodszych.

20:30 – Koncert widowiskowy LIPCOWI’45 | V EDYCJA (Amfiteatr, ul. Zarzecze 30). Liczba miejsc ograniczona.

12 lipca (piątek) – Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej:

10:00 – Msza Święta (Bazylika NSJ).

11:20 – X Publiczne Odczytywanie Nazwisk Ofiar Obławy Augustowskiej „Przywróćmy im twarze i imiona” (Dom Pamięci).

12:30 – Oficjalne uroczystości (Dom Pamięci).

We wtorek, 16 czerwca, w Muzeum Okręgowym w Suwałkach odbyło się sympozjum „Obława Augustowska – wciąż trudna droga do prawdy i godnej pamięci”. Wydarzenie zgromadziło osoby zaangażowane w pielęgnowanie pamięci o ofiarach największej zbrodni dokonanej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej.

Konferencję otworzył Piotr Rydzewski, Prezes Związku Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 Roku. W swoim wystąpieniu odniósł się do działań związanych z upamiętnianiem ofiar oraz znaczenia zachowania pamięci historycznej dla kolejnych pokoleń.

📚 Poszukiwania miejsc pochówku ofiar

Jednym z głównych punktów programu było wystąpienie Pawła Niziołka z Oddziałowego Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku. Prelegent przedstawił informacje dotyczące rejonu leśniczówki Giedź, który wskazywany jest jako potencjalne miejsce ukrycia szczątków ofiar Obławy Augustowskiej.

Temat ten od lat pozostaje przedmiotem badań historyków oraz instytucji zajmujących się wyjaśnianiem okoliczności wydarzeń z lipca 1945 roku.

🏛️ Dom Pamięci Obławy Augustowskiej

Podczas sympozjum głos zabrał również prof. dr hab. Piotr Gliński, były Wiceprezes Rady Ministrów i Minister Kultury oraz Dziedzictwa Narodowego. Wystąpienie dotyczyło budowy Domu Pamięci Obławy Augustowskiej w Augustowie realizowanej przez Instytut Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.

Przedstawiono znaczenie tej inwestycji dla zachowania pamięci o ofiarach oraz jej rolę w dokumentowaniu historii regionu.

Wciąż trudna droga do prawdy

Podsumowania konferencji dokonał Jarosław Zieliński, Poseł na Sejm RP i jeden z organizatorów wydarzenia. Tematem wystąpienia były trudności związane z docieraniem do prawdy o Obławie Augustowskiej oraz działania podejmowane na rzecz godnego upamiętnienia ofiar.

Organizatorzy podkreślali, że mimo upływu ponad 80 lat od tych wydarzeń wiele pytań nadal pozostaje bez odpowiedzi, a odkrywanie pełnej prawdy historycznej wciąż stanowi jedno z najważniejszych wyzwań dla badaczy.

Po części historycznej przyszedł czas na muzykę. Publiczność wysłuchała koncertu „Szkocko-suwalskie na dudach granie”, podczas którego wystąpił dudziarz Paweł Pawlukiewicz. Artysta zaprezentował tradycyjne brzmienia szkockich dud, przypominając jednocześnie o związkach Suwalszczyzny ze szkockimi osadnikami, którzy przed laty osiedlali się na tych terenach i współtworzyli miejscową społeczność ewangelicką.

Drugą część koncertu wypełnił występ Piotra Fiedorowicza z projektem Fie.Dronowicz. Muzyk przedstawił autorskie interpretacje inspirowane kulturą pogranicza, łącząc tradycyjne motywy muzyczne z nowoczesnymi brzmieniami elektronicznymi. Koncert spotkał się z dużym zainteresowaniem i uznaniem publiczności.

Zwieńczeniem spotkania był słodki poczęstunek przygotowany przez Agroturystykę u Oli, parafian oraz przyjaciół parafii. Na stołach pojawiły się wypieki i przysmaki inspirowane tradycjami kulinarnymi Mazur, Szkocji, Szwajcarii oraz Suwalszczyzny – miejsc, z których wywodzili się dawni parafianie.

Organizatorzy dziękują wszystkim uczestnikom, artystom, osobom zaangażowanym w przygotowanie wydarzenia oraz partnerom projektu. Spotkanie było nie tylko okazją do poznania lokalnej historii, ale także do wspólnego przeżywania dziedzictwa kulturowego, które od pokoleń współtworzy tożsamość Suwałk.

Jednym z głównych punktów programu będą pokazy konne przygotowane przez Szwadron Kawalerii im. 10. Pułku Ułanów Litewskich. Uczestnicy będą mogli również odwiedzić stoiska edukacyjne poświęcone historii 1. Pułku Ułanów Krechowieckich oraz działalności pułku na terenie Augustowa w okresie międzywojennym.

Na odwiedzających czekać będą także:

• ognisko i stół biesiadny,
• wspólne śpiewanie pieśni ułańskich przy akompaniamencie akordeonu,
• stanowiska służb militarnych,
• pokazy przygotowane przez WOPR Augustów, OSP Lipowiec oraz Augustowiankę.

W wydarzeniu udział weźmie również augustowska drużyna harcerska Sagittarius, która przygotuje m.in. harcerską strzelnicę polową oraz animacje dla najmłodszych uczestników.

Organizatorzy podkreślają, że pikniki edukacyjno-historyczne są ważnym elementem budowania świadomości historycznej, pielęgnowania lokalnych tradycji oraz integracji społecznej. To również okazja do aktywnego spędzenia czasu i poznawania dziedzictwa regionu.

Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.

Jak podkreślono podczas wydarzenia, wsparcie ma znaczenie nie tylko praktyczne, ale również symboliczne. Dzięki niemu możliwe będzie kontynuowanie działań na rzecz ochrony jednego z najcenniejszych zabytków związanych z historią staroobrzędowców w regionie.

Molenna w Wodziłkach należy do nielicznych czynnych świątyń staroobrzędowych w województwie podlaskim. Drewniany obiekt wyróżnia się charakterystyczną architekturą oraz zachowanym historycznym układem przestrzennym.

Świątynia została wzniesiona około 1885 roku, a w 1928 roku dobudowano do niej dzwonnicę. Obiekt był remontowany w 1936 oraz 1997 roku. Dzięki nowemu wsparciu możliwe będą kolejne prace, które pomogą zachować jego autentyczny charakter.

Historia Wodziłek sięga końca XVIII wieku, kiedy wieś została założona w 1788 roku przez Antoniego Eysmonta. Wkrótce później osiedlili się tu staroobrzędowcy, którzy przybyli na Suwalszczyznę z terenów Rosji. Z czasem społeczność ta ukształtowała lokalny charakter miejscowości, a w 1921 roku utworzono samodzielną parafię.

W ramach wydarzenia otwarto także wystawę archiwalną pt. „Andrzej Wajda. Działalność polityczna i kulturalna na Suwalszczyźnie w latach 1977–1991 w źródłach archiwalnych”, prezentującą dokumenty i materiały związane z aktywnością reżysera w regionie.

Konferencję zakończył panel dyskusyjny z udziałem świadków historii i działaczy Komitetu Obywatelskiego z 1989 roku, którzy wspominali współpracę z Andrzejem Wajdą oraz przemiany demokratyczne tamtego okresu.

Organizatorami wydarzenia były Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe oraz Archiwum Państwowe w Suwałkach, przy wsparciu finansowym Miasta Suwałki i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Podczas wydarzenia zwiedzający mogą odwiedzić pomieszczenia, które na co dzień nie są udostępniane publicznie. Organizatorzy przygotowali również prezentację historii jednostki oraz ekspozycję pamiątek związanych z działalnością Suwalskiego Garnizonu i służbą żołnierzy. 🪖

Noc Muzeów w Klubie 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego co roku cieszy się dużym zainteresowaniem i jest okazją do bliższego poznania wojskowej tradycji oraz historii regionu.

Śladami Andrzeja Wajdy i świata sztuki

Muzeum Okręgowe w Suwałkach zaprasza na wystawy stałe i czasowe, a także warsztaty aktorskie przygotowane w oparciu o ekspozycję „To wszystko da się zrealizować: Krystyna Zachwatowicz-Wajda / Andrzej Wajda”. Wydarzenie wpisuje się w obchody Roku Andrzej Wajda.

Miłośnicy poezji i klimatycznych opowieści powinni odwiedzić Muzeum im. Marii Konopnickiej w Suwałkach. Organizatorzy przygotowali zwiedzanie w towarzystwie muz poezji, które opowiedzą o tęsknocie, przyrodzie i miłości.

Na fanów sztuki współczesnej czekają wystawy w Galeria Sztuki Współczesnej Chłodna 20 oraz Galeria Sztuki Stara Łaźnia. Dodatkową atrakcją będzie quiz wiedzy poświęcony twórczości Andrzej Strumiłło.

Historia, wojsko i klasyczna motoryzacja

Jednym z najbardziej widowiskowych punktów programu będą Suwalskie Klasyki Nocą — zlot miłośników zabytkowej motoryzacji połączony z uroczystą paradą pojazdów ulicami miasta.

Niecodzienne atrakcje przygotował również 14 Suwalski Pułk Przeciwpancerny. W Klubie Garnizonowym będzie można zwiedzać udostępnione przestrzenie i poczuć atmosferę wojskowej tradycji. Kulminacyjnym momentem wieczoru ma być wystrzał armatni zaplanowany na godzinę 19:30.

Przyroda i archiwalne ciekawostki

Ciekawie zapowiada się także program przygotowany przez Muzeum Wigier działające przy Wigierski Park Narodowy. Uczestnicy wysłuchają wykładów poświęconych owadom i ptakom oraz zobaczą nową wystawę „Różnorodność biologiczna – świat podniebny”.

Swoje drzwi otworzy również Archiwum Państwowe w Suwałkach, gdzie będzie można zobaczyć wystawy poświęcone Andrzejowi Wajdzie oraz prezentację archiwalnych multimediów i nośników danych.

Tegoroczna Noc Muzeów w Suwałkach zapowiada się jako wyjątkowa okazja do odkrywania lokalnej historii, sztuki i kultury w niecodziennej atmosferze. Organizatorzy podkreślają, że większość atrakcji dostępna będzie bezpłatnie, dlatego warto zaplanować ten wieczór wcześniej i odwiedzić jak najwięcej miejsc.

W sobotę 16 maja 2026 roku o godzinie 11:00 w Gibach rozpoczną się uroczystości związane z 4. rocznicą odsłonięcia i poświęcenia Pomnika Tymczasowego Obozu Ofiar Obławy Augustowskiej w Puszczy Augustowskiej.

W imieniu Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Jarosława Zielińskiego oraz Prezesa Związku Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945, Piotra Rydzewskiego, organizatorzy zapraszają do udziału w obchodach.

Msza święta w Gibach ✝️

Program rozpocznie się o godzinie 11:00 w kościele pw. Świętej Anny w Gibach, gdzie odprawiona zostanie msza święta w intencji Ofiar oraz ich rodzin.

Po jej zakończeniu uczestnicy udadzą się w przejazd na miejsce pomnika w Puszczy Augustowskiej.

Uroczystości w Puszczy Augustowskiej 🌲

O godzinie 12:30 w Puszczy Augustowskiej, w miejscu tymczasowego obozu Ofiar Obławy Augustowskiej przed ich egzekucją, odbędzie się dalsza część uroczystości.

W programie przewidziano:

• podniesienie flagi państwowej,
• odśpiewanie hymnu państwowego,
• modlitwę,
• okolicznościowe przemówienia,
• apel pamięci,
• salwę honorową,
• ceremonię złożenia kwiatów i zapalenia zniczy.

Wspólne oddanie hołdu 

Uroczystości w Gibach i Puszczy Augustowskiej mają na celu upamiętnienie Ofiar Obławy Augustowskiej oraz oddanie im należnego hołdu. Wydarzenie gromadzi przedstawicieli instytucji, organizacji społecznych oraz mieszkańców regionu.

Wydarzenie odbędzie się 7 maja 2025 roku o godz. 17.00 w Muzeum im. Marii Konopnickiej w Suwałkach przy ul. T. Kościuszki 31.

Kazimierz Kulwieć (1871–1943) całe swoje życie poświęcił badaniu i popularyzowaniu walorów przyrodniczych północno-wschodniej Polski. Dzięki jego działalności naukowej i licznym publikacjom szerokie grono odbiorców mogło poznać unikatowe piękno jeziora Wigry oraz jego okolic. Był nie tylko niestrudzonym badaczem, lecz także gorącym orędownikiem ochrony przyrody i edukacji ekologicznej.

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz samorządowych, instytucji związanych z ochroną środowiska oraz miłośnicy historii regionu. Obecni byli m.in. Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz, jego zastępca Roman Rynkowski, Przewodniczący Rady Miejskiej Zdzisław Przełomiec, Zastępca Dyrektora Wigierskiego Parku Narodowego Piotr Pieczyński, Kierownik Zespołu Muzeum Wigier Maciej Ambroziewicz oraz Prezes Oddziału PTTK w Suwałkach Anna Renowicka.

– Inicjatywa ustawienia tablicy przy rondzie imienia Kazimierza Kulwiecia to ważny krok w pielęgnowaniu lokalnej tożsamości. To nie tylko plenerowa lekcja historii, ale przede wszystkim wyraz wdzięczności dla człowieka, który uczył kolejne pokolenia, jak kochać i szanować suwalską naturę – podkreślił podczas uroczystości prezydent Czesław Renkiewicz.

Nowa tablica to nie tylko symbol pamięci, lecz także zaproszenie do odkrywania historii regionu i dorobku jednego z jego najwybitniejszych mieszkańców.

Uczestnicy spotkania mieli okazję obejrzeć archiwalne fotografie, które stały się niezwykłym dopełnieniem opowieści. Każde zdjęcie przywoływało kolejne obrazy z przeszłości – chwile radości, wspólnej pracy i zabawy, które mimo upływu lat wciąż pozostają żywe w pamięci bohaterów spotkania.

Wspomnienia ukazały harcerstwo jako ważny element życia, niezależny od realiów politycznych i trudności codzienności w czasach PRL. Była to opowieść o wartościach, które przetrwały próbę czasu i nadal budzą wzruszenie oraz szacunek.

Spotkanie przebiegło w niezwykle serdecznej atmosferze. Słuchacze z zainteresowaniem i wzruszeniem śledzili opowieści, często odnajdując w nich własne doświadczenia i emocje.

Dziękujemy wszystkim prelegentom za podzielenie się swoimi historiami oraz uczestnikom za obecność i wspólne pielęgnowanie pamięci o suwalskim harcerstwie.

Podczas spotkania uczestnicy mieli okazję prześledzić drogę artystyczną malarza – od rodzinnej Żołyni, przez edukację w Krakowie pod kierunkiem Jan Matejko, aż po okres twórczy w Monachium i późniejsze lata spędzone w Stanach Zjednoczonych.

Szczególną wartością wydarzenia była analiza dzieł artysty w kontekście jego biografii. Pozwoliło to dostrzec w Grocholskim postać niejednoznaczną, pełną wewnętrznych napięć i dramatyzmu, co nadaje jego twórczości jeszcze głębszy wymiar.

Spotkanie w suwalskim muzeum było nie tylko okazją do obcowania ze sztuką, ale także do refleksji nad losem artysty i jego miejscem w historii malarstwa.

Zapraszamy na obchody 16. rocznicy Katastrofy Smoleńskiej, które odbędą się w niedzielę, 12 kwietnia 2026 roku w Sejnach 🕯️.

Wydarzenie ma charakter upamiętniający i gromadzi mieszkańców chcących oddać hołd ofiarom tragedii z 2010 roku.

Msza święta w Bazylice

Obchody rozpoczną się o godzinie 11:00 Mszą świętą w Bazylice Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny ⛪.

To właśnie tam uczestnicy wspólnie będą modlić się i oddawać pamięć wszystkim ofiarom Katastrofy Smoleńskiej.

W Tartaku hołd patriotom oddali Zbigniew Mackiewicz, wójt gminy Suwałki, Piotr Tomaszewski, wiceprzewodniczący Rady Gminy, Justyna Korenkiewicz, radna powiatu suwalskiego, Aneta Perkowska, dyrektor Ośrodka Czytelnictwa i Kultury Gminy Suwałki oraz uczniowie Szkoły Podstawowej w Starym Folwarku pod kierownictwem dyrektora Kazimierza Leończuka.

Upamiętnienie Mariana Daniłowicza

Pod pomnikiem zapalono znicze w hołdzie Marianowi Daniłowiczowi, 25-letniemu partyzantowi, który został rozstrzelany 8 kwietnia 1944 roku. Monument przypomina także o 24 innych członkach ruchu oporu, poległych w walkach i zamordowanych w hitlerowskich katowniach.

Tablica poświęcona żołnierzom Armii Krajowej

Osobna tablica upamiętnia żołnierzy AK zamordowanych przez NKWD i UB. Wśród nich jest profesor Alfred Lityński, pseudonim „Leśny”, organizator i kierownik pierwszej polskiej Stacji Hydrobiologicznej nad jeziorem Wigry.

Pamięć, która buduje świadomość

Uroczystość była wyrazem szacunku dla lokalnych bohaterów i okazją do przypomnienia młodemu pokoleniu o historii regionu oraz poświęceniu osób walczących o wolną Polskę.

W symbolicznej uroczystości wzięli udział m.in. posłowie na Sejm RP – Jacek Niedźwiedzki oraz Jarosław Zieliński, a także Czesław Renkiewicz, prezydent Suwałki wraz z zastępcami oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy miasta.

Wydarzenie przez wiele lat odbywało się przy Pomnik Straceń przy ulicy Sejneńskiej w Suwałkach. W tym roku, ze względu na trwający remont otoczenia miejsca pamięci, uroczystości przeniesiono do Lasu Szwajcarskiego.

Tragiczne wydarzenia z 1 kwietnia 1944 roku

Pomnik przy ulicy Sejneńskiej upamiętnia dramatyczne wydarzenia z 1 kwietnia 1944 roku. Tego dnia niemieckie władze okupacyjne dokonały publicznej egzekucji 16 mężczyzn.

Wcześniej Niemcy żądali ujawnienia dowódców Armia Krajowa działających w okolicach Suwałk. Domagali się między innymi wydania Kazimierz Ptaszyński ps. „Zaremba”, zastępcy suwalskiego inspektora Armii Krajowej. Pomimo obietnic nagród i zachowania anonimowości, nikt nie zdecydował się na współpracę z okupantem.

Represje niemieckie na Suwalszczyźnie

Na początku 1944 roku, wraz z pogarszającą się sytuacją wojsk niemieckich na froncie wschodnim, wzrosła aktywność oddziałów partyzanckich. W odpowiedzi niemieckie Gestapo rozpoczęło działania mające na celu likwidację polskiego podziemia i zastraszenie ludności.

27 stycznia 1944 roku komendant policji państwowej w Tylży wydał obwieszczenie, w którym wezwał do wskazania miejsca pobytu dowódców suwalskiej Armii Krajowej. Termin upływał 1 kwietnia.

Ponieważ Niemcom nie udało się schwytać poszukiwanych, tego samego dnia dokonano publicznej egzekucji mieszkańców miejscowości:

• Giby
• Białowierśnie
• Muły
• Rygol

Wśród ofiar znaleźli się m.in. Eugeniusz Borowski, Józef Januszkiewicz, Władysław Kasjanowicz, Józef Milewski, bracia Morozowie, Antoni Siemienkiewicz oraz inni mieszkańcy regionu.

Kolejne egzekucje w regionie

Egzekucja z 1 kwietnia 1944 roku nie była jedyną. W kolejnych tygodniach okupanci przeprowadzili następne zbrodnie m.in. w:

• Krzywe koło Suwałk
• Bakałarzewo
• Przerośl
• Podnowinka
• Berżniki
• Sejny
• Dzierwany
• Serwy

W wyniku represji życie straciły dziesiątki mieszkańców Suwalszczyzny, w tym całe rodziny.

Pamięć o ofiarach

Coroczne uroczystości mają na celu przypomnienie tragicznych wydarzeń z okresu okupacji oraz oddanie hołdu mieszkańcom regionu, którzy zginęli za działalność konspiracyjną i pomoc ruchowi oporu.

1. rocznica zbrodni hitlerowskiej w Suwałkach była kolejnym świadectwem pamięci o ofiarach i historii regionu. 🕯️

Pierwsze spotkanie z cyklu „Biografie Suwalszczyzny” poświęcone było Witoldowi Urbanowiczowi – wybitnemu pilotowi i generałowi brygady. Gościem specjalnym był dr Krzysztof Skłodowski, który przedstawił mniej znane wątki z życia generała, w tym:

• rodzinę Urbanowicza i działalność ojca Antoniego w ruchu narodowym,
• młodość generała, naukę w Suwałkach oraz opuszczenie Seminarium Nauczycielskiego,
• karierę lotniczą przed 1939 rokiem, udział w kampanii wrześniowej oraz w Bitwie o Anglię,
• powrót do Polski w 1947 roku, aresztowanie i kontakt z wywiadem PRL.

Pamiątki i relacje z muzeum

Uczestnicy mieli okazję obejrzeć pamiątki przekazane przez generała do Muzeum Okręgowego w Suwałkach, w tym mundur letni, zestaw odznaczeń oraz odznakę Dywizjonu 303. Zaprezentowano również film z relacją Urbanowicza, w której opowiadał o służbie w brytyjskim lotnictwie i kulisach przejęcia polskiej ambasady w Waszyngtonie.

Dyskusje i wspomnienia rodzinne

W trakcie spotkania poruszono m.in.:

• kryzys przysięgowy w 1940 roku,
• zbiory muzealne w Suwałkach,
• udział generała w londyńskiej Paradzie Zwycięstwa w 1946 roku.

Na sali obecni byli członkowie rodziny Urbanowicza, którzy dzielili się osobistymi wspomnieniami. Wnuczka siostry generała pokazała pamiątkę otrzymaną od wujka na zakończenie studiów, a uczestnicy dowiedzieli się o wizycie generała w Olszance w 1947 roku oraz rozmowach dotyczących powrotu do kraju.

Wystawy i edukacja historyczna

Dzięki współpracy ze Szkołą Podstawową w Olszance i Szkołą Podstawową im. Powstańców Styczniowych w Nowince uczestnicy mogli obejrzeć fotografie, książki, pocztówki i ulotki z pobytu Urbanowicza w Chinach.

Zaprezentowano także wystawę „Za wolność waszą i naszą. Polscy lotnicy w obronie Wielkiej Brytanii w latach II wojny światowej” autorstwa Roberta Gretzyngiera, przygotowaną dzięki wsparciu Fundacji Historycznej Lotnictwa Polskiego.

Podsumowanie

Spotkanie pokazało, jak ważne jest upamiętnianie lokalnych bohaterów i łączenie historii z praktycznymi eksponatami, które przybliżają życie i osiągnięcia wybitnych postaci Suwalszczyzny.

1 kwietnia 2026 roku mieszkańcy Suwalszczyzny będą mogli uczestniczyć w obchodach 82. rocznicy stracenia 16 mieszkańców regionu. Organizatorami wydarzenia są Prezydent Miasta Suwałk Czesław Renkiewicz oraz Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach.

Program obchodów

• Godz. 9:00 – msza święta w kościele św. Wojciecha Biskupa i Męczennika (ul. Szkolna 9)
• Godz. 10:15 – uroczystości przy zbiorowej mogile zamordowanych Suwalczan w Lesie Szwajcarskim (ul. Reja):
  • odegranie i odśpiewanie hymnu państwowego
  • wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk i zaproszonych gości
  • złożenie kwiatów

Transport zapewniony

Organizatorzy zapewniają transport na miejsce uroczystości w Lesie Szwajcarskim. Autokar będzie podstawiony na parkingu przy kościele św. Wojciecha. 🚌

To ważna chwila pamięci o mieszkańcach Suwalszczyzny, którzy zginęli podczas tragicznych wydarzeń sprzed 82 lat. Uczestnictwo w uroczystościach to wyraz szacunku i pamięci dla ofiar.

Na trasie gry czekało wiele zadań inspirowanych realiami okupowanej Polski. Uczestnicy udzielali pierwszej pomocy rannym, tworzyli hasła propagandowe w duchu Małego Sabotażu, przenosili tajne wiadomości czy zdobywali informacje poprzez „podsłuchiwanie” przeciwnika. Nie zabrakło również elementów rywalizacji i współpracy w grupach, które były kluczowe dla osiągnięcia sukcesu.

Jednym z najbardziej emocjonujących momentów była inscenizacja słynnej Akcji pod Arsenałem – jednej z najważniejszych operacji przeprowadzonych przez Szare Szeregi. Uczestnicy mogli poczuć atmosferę tamtych wydarzeń i zrozumieć odwagę młodych ludzi walczących o wolność.

Gra miejska w Suwałkach ma charakter cykliczny i z roku na rok cieszy się coraz większym zainteresowaniem. Jej głównym celem jest popularyzowanie historii w atrakcyjny sposób oraz kształtowanie postaw patriotycznych wśród młodzieży. Organizatorzy pokazują, że nauka nie musi ograniczać się do szkolnych ławek – może być angażująca, emocjonująca i pełna przygód.

Wydarzenie udowadnia, że historia może ożyć na ulicach miasta, a uczestnicy – choć na chwilę – mogą stać się częścią opowieści o bohaterstwie, poświęceniu i przyjaźni.

W pierwszej połowie obie drużyny miały swoje momenty. Blisko gola byli przyjezdni – Kacper Noworyta trafił w słupek, a chwilę później Taudul popisał się kolejną skuteczną interwencją. Do przerwy jednak bramki nie padły, choć tempo i intensywność gry mogły się podobać.

Po zmianie stron emocje tylko wzrosły. W 50. minucie Wigry objęły prowadzenie – Bartosz Gużewski sprytnie przerzucił piłkę nad interweniującym bramkarzem i otworzył wynik meczu. Radość gospodarzy nie trwała jednak długo. Już pięć minut później Adrian Dziubiński doprowadził do wyrównania, wykorzystując zamieszanie pod bramką.

W kolejnych fragmentach spotkania gra falowała, a obie drużyny stwarzały sobie okazje. Szczególnie aktywni byli goście, którzy kilkukrotnie byli bardzo blisko objęcia prowadzenia – Owczarek trafił w boczną siatkę, a Noworyta minimalnie przestrzelił.

Decydujący moment nadszedł w 87. minucie. Wigry wyprowadziły szybką kontrę – Bartosz Gużewski dograł do Dawida Zagórskiego, a ten pewnym strzałem przy bliższym słupku pokonał bramkarza i ustalił wynik meczu na 2:1.

Końcówka była nerwowa, nie brakowało fauli i żółtych kartek, jednak wynik nie uległ już zmianie. Wigry dowiozły prowadzenie do ostatniego gwizdka, inkasując cenne trzy punkty.

To był mecz pełen walki, sytuacji i zwrotów akcji. Choć goście mogą żałować niewykorzystanych okazji, to gospodarze wykazali się większą skutecznością i to oni mogli cieszyć się ze zwycięstwa.

Gra rozpocznie się o godzinie 9:00, a jej finał zaplanowano na około 16:30 w parku przy ulicy Brzostowskiego, w pobliżu Przedszkola Terapeutycznego „Koniczynka”.

Na zakończenie uczestnicy oraz widzowie będą mogli zobaczyć inscenizację akcji pod Arsenałem. Widowisko przygotują harcerze wspólnie z aktorami Teatru Hybrydowego, odtwarzając jedno z najbardziej znanych wydarzeń z czasów II wojny światowej.

Organizatorzy zachęcają do udziału wszystkich chętnych, podkreślając, że to doskonała okazja do wspólnego przeżywania historii, integracji oraz refleksji nad wartościami, które pozostają ważne również współcześnie.

Szczególne miejsce zajmuje postać Andrzeja Wajdy – wybitnego reżysera, urodzonego w Suwałkach, którego twórczość na trwałe zapisała się w historii kina. Na ekspozycji nie zabrakło odniesień do jego najważniejszych filmów oraz projektów realizowanych wspólnie z Krystyną Zachwatowicz-Wajdą.

Otwarcie wystawy było ważnym wydarzeniem kulturalnym w regionie, podkreślającym silne związki artysty z Suwałkami oraz jego wpływ na rozwój polskiej i światowej sztuki filmowej.

📅 Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających do 30 czerwca 2026 roku.

Zajęcia miały charakter nie tylko edukacyjny, ale również sensoryczny i aktywizujący. Dzięki bezpośredniemu kontaktowi z rekonstruktorami oraz możliwości oglądania eksponatów z bliska, uczestnicy mogli w pełni zaangażować się w wydarzenie.

Fundacja Hanza aktywnie działa również na terenie Suwałk, popularyzując historię w przystępny i atrakcyjny sposób, docierając do różnych grup odbiorców, w tym także osób ze środowisk wsparcia.

Szczególne miejsce w narracji zajmuje postać Andrzeja Wajdy – jednego z najwybitniejszych polskich reżyserów filmowych, który urodził się w Suwałkach. Jego twórczość, obejmująca takie dzieła jak „Człowiek z marmuru” czy „Katyń”, na trwałe wpisała się w historię polskiego i światowego kina.

Oficjalne otwarcie wystawy odbędzie się 27 marca 2026 roku o godzinie 18:00 w Muzeum Okręgowym w Suwałkach.

📅 Wystawa dostępna dla zwiedzających: 27.03–30.06.2026

Wystawa stanowi wyjątkową okazję do poznania bliżej życia i dorobku artystycznego Wajdów, a także ich wpływu na kulturę i życie społeczne.

Głównym punktem spotkania był wykład dr. Marcina Markiewicza zatytułowany „Kryzysy społeczno-polityczne Polski ludowej. Marzec 1968”. Historyk przedstawił tło wydarzeń z 1968 roku, ich przebieg oraz konsekwencje polityczne i społeczne, jakie przyniosły dla ówczesnej Polski. W trakcie wystąpienia omówił m.in. protesty studenckie, reakcję władz komunistycznych oraz kampanię antysemicką, która doprowadziła do emigracji tysięcy obywateli.

Po wykładzie odbyła się otwarta dyskusja z uczestnikami spotkania. Zgromadzeni mieli okazję zadawać pytania oraz podzielić się refleksjami na temat znaczenia wydarzeń marcowych dla współczesnego postrzegania historii Polski.

Spotkanie było nie tylko okazją do poszerzenia wiedzy historycznej, ale również do rozmowy o trudnych doświadczeniach społeczeństwa w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i mechanizmach funkcjonowania ówczesnej władzy.

Cykl „Przystanek Historia” od lat przyciąga mieszkańców regionu zainteresowanych historią najnowszą, stwarzając przestrzeń do spotkań z badaczami i popularyzatorami dziejów Polski.

Prelegenci przedstawili także kontekst historyczny funkcjonowania oddziałów niepodległościowych w północno-wschodniej Polsce oraz trudne realia powojennej rzeczywistości, w której wielu żołnierzy kontynuowało walkę o wolność i niepodległość kraju.

Spotkanie zgromadziło mieszkańców Suwałki zainteresowanych historią regionu. Uczestnicy mieli okazję wysłuchać wielu nieznanych wcześniej historii oraz wziąć udział w dyskusji z prelegentami.

Jak podkreślali organizatorzy, wydarzenie było nie tylko okazją do upamiętnienia bohaterów podziemia niepodległościowego, ale także do refleksji nad historią regionu i jej znaczeniem dla współczesnych pokoleń. Spotkanie stało się żywą lekcją historii oraz przestrzenią do rozmowy o pamięci i tożsamości lokalnej społeczności.

Z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych dyrektor Muzeum Okręgowe w Suwałkach zaprasza mieszkańców na wyjątkowe spotkanie historyczne.

Wydarzenie odbędzie się 3 marca 2026 r. o godz. 18.00 w siedzibie muzeum przy ul. T. Kościuszki 81.

Goście spotkania

Gośćmi będą Danuta Kaszlej oraz Zbigniew Kaszlej, którzy opowiedzą o żołnierzach antykomunistycznego podziemia działających na terenie Suwalszczyzny.

To okazja, by poznać lokalny wymiar historii – nie tylko przez pryzmat ogólnopolskich narracji, ale przez konkretne nazwiska, miejsca i wydarzenia związane z naszym regionem.

Pamięć, która zobowiązuje

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych to moment refleksji nad powojenną historią Polski i losem tych, którzy po 1945 roku nie złożyli broni.

Dzisiejsze spotkanie w Suwałkach będzie przestrzenią do rozmowy, zadawania pytań i wspólnego przywołania pamięci o bohaterach podziemia niepodległościowego.

Program uroczystości – 12 czerwca 2026 r.

Obchody rozpoczną się o godz. 9.00 Mszą Świętą w kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Suwałkach.

O godz. 10.00, przy tablicy pamiątkowej budynku szkoły, odbędzie się uroczyste upamiętnienie Nauczycieli i Uczniów, którzy polegli w czasie II wojny światowej.

Następnie, o godz. 10.20, zostanie odsłonięta tablica poświęcona wybitnemu Absolwentowi szkoły – Kontradmirałowi Jerzy Tumaniszwili, który ukończył liceum w 1935 roku.

W godzinach 10.40–13.00 w hali sportowej odbędzie się uroczysta gala jubileuszowa – centralny punkt obchodów, podczas którego wspominana będzie historia szkoły, jej osiągnięcia oraz ludzie, którzy ją tworzyli.

Od godziny 13.00 Absolwenci zostaną zaproszeni do zwiedzania szkoły oraz udziału w spotkaniach rocznikowych w salach lekcyjnych. Będzie to czas rozmów, powrotów do wspomnień i odnowienia dawnych relacji.

Zwieńczeniem dnia będzie Bal Absolwenta, który rozpocznie się o godz. 19.00.

Święto pokoleń

Jubileusz 190-lecia I LO im. Marii Konopnickiej w Suwałkach to wyjątkowa okazja do podsumowania dorobku szkoły oraz podkreślenia jej znaczenia w kształtowaniu kolejnych generacji młodych ludzi. To także moment, by ponownie odnaleźć siebie w dawnych znajomościach, przekazać informację koleżankom i kolegom z klasy oraz wspólnie przeżyć ten szczególny dzień.

Organizatorzy zachęcają do śledzenia strony internetowej szkoły, gdzie już wkrótce pojawią się kolejne informacje dotyczące jubileuszu.

Spotkajmy się 12 czerwca 2026 roku – niech to będzie święto całej społeczności „Konopnickiej”.

Obchody rozpoczęły się Mszą Świętą w intencji Niezłomnych. Następnie uczestnicy przemaszerowali pod pomnik 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej, gdzie odbyła się główna część uroczystości.

Nie zabrakło przemówień, wspólnej modlitwy oraz złożenia kwiatów i zapalenia zniczy 🕯️ Delegacje samorządowe, przedstawiciele organizacji patriotycznych, młodzież oraz mieszkańcy miasta oddali hołd bohaterom, podkreślając znaczenie pamięci historycznej i szacunku dla ofiary ich życia.

🎖️ Główna część uroczystości

Pod pomnikiem odbyła się zasadnicza część obchodów. W programie znalazły się: podniesienie flagi państwowej, odegranie hymnu, modlitwa, przemówienia okolicznościowe, Apel Pamięci oraz salwa honorowa.

Delegacje instytucji, organizacji i środowisk patriotycznych złożyły kwiaty oraz zapaliły znicze, oddając hołd bohaterom walki o wolną Polskę. Wojskową oprawę uroczystości zapewnili przedstawiciele 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Wspólnota i tożsamość

Organizatorami wydarzenia byli Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 Roku oraz Społeczny Komitet Organizacji Świąt Państwowych i Rocznic Historycznych.
Uroczystości miały podniosły i refleksyjny charakter. Była to chwila zatrzymania i zadumy nad historią, która wciąż stanowi ważny element tożsamości regionu i całego kraju.

1 marca w Suwałkach ponownie wybrzmiało przesłanie o pamięci, wolności i odpowiedzialności za historię 🤍❤️

Szczególnym dramatem regionu była Obława Augustowska z lipca 1945 roku – jedna z najtragiczniejszych kart powojennej historii północno-wschodniej Polski. Ofiary tej operacji do dziś pozostają symbolem cierpienia i nie do końca wyjaśnionej zbrodni komunistycznego aparatu represji.

Zbrojne podziemie antykomunistyczne trwało aż do 1963 roku. Ostatnim poległym żołnierzem był Józef Franczak, ps. „Lalek”, który zginął po niemal dwóch dekadach walki. Choć opór nie przyniósł bezpośredniego zwycięstwa militarnego, stał się fundamentem późniejszych dążeń wolnościowych i źródłem patriotycznej inspiracji dla kolejnych pokoleń.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” został ustanowiony ustawą z 2011 roku. Inicjatorem upamiętnienia był śp. Lech Kaczyński, a 1 marca stał się symboliczną datą oddania hołdu Niezłomnym. W 2026 roku święto to obchodzimy po raz szesnasty.

Obchody są wyrazem wdzięczności wobec tych, którzy w najtrudniejszych czasach „zachowali się jak trzeba”, dochowując wierności przysiędze i ideałom niepodległej Rzeczypospolitej. To również okazja do wspólnej refleksji nad znaczeniem wolności, suwerenności i odpowiedzialności za przyszłość Ojczyzny.

Chwała Bohaterom. Cześć Ich Pamięci.

W niedzielę, 1 marca 2026 roku, w Suwałkach odbędą się uroczyste obchody Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” – Niezłomnych Bohaterów. Do wspólnego upamiętnienia zapraszają mieszkańców Związek Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej 1945 Roku oraz Społeczny Komitet Organizacji Świąt Państwowych i Rocznic Historycznych.

Tegoroczne wydarzenie będzie okazją do oddania czci żołnierzom podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej podjęli walkę o suwerenność Polski, sprzeciwiając się narzuconemu systemowi komunistycznemu. Szczególne miejsce w pamięci zajmują ofiary Obławy Augustowskiej – największej zbrodni dokonanej na Polakach po wojnie.

Msza i przemarsz ulicami miasta ⛪

Uroczystości rozpoczną się o godz. 12:00 w Konkatedrze św. Aleksandra w Suwałkach. Odprawiona zostanie Msza Święta w intencji Ojczyzny, poprzedzona słowem historycznym dr. Jarosława Schabieńskiego.

Po nabożeństwie uczestnicy przejdą na Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego. Stamtąd wyruszy kolumna marszowa, która ulicami miasta dotrze pod pomnik 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej.

Główna część uroczystości 🎖️

Pod pomnikiem odbędzie się zasadnicza część obchodów. W programie przewidziano podniesienie flagi państwowej, odegranie hymnu, modlitwę, przemówienia okolicznościowe, Apel Pamięci oraz salwę honorową.

Delegacje instytucji, organizacji i środowisk patriotycznych złożą kwiaty oraz zapalą znicze, oddając hołd bohaterom walki o wolną Polskę. Wojskową oprawę zapewnią przedstawiciele 14. Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Wspólna pamięć i odpowiedzialność 🤝

W organizację wydarzenia zaangażowane są liczne środowiska – m.in. Miasto Suwałki, Parafia Rzymskokatolicka pw. św. Aleksandra, harcerze oraz organizacje społeczne i patriotyczne.

Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” to nie tylko rocznicowa uroczystość, ale także element budowania świadomości historycznej i tożsamości narodowej, szczególnie wśród młodego pokolenia. W suwałki wiadomości to jeden z najważniejszych punktów w kalendarzu lokalnych wydarzeń o charakterze państwowym.

Organizatorzy zapraszają wszystkich mieszkańców do wspólnego, godnego uczczenia pamięci Niezłomnych Bohaterów.

Po nabożeństwie uczestnicy obchodów przemaszerowali pod Pomnik Armii Krajowej i Żołnierzy Niezłomnych, gdzie odbyła się główna część ceremonii patriotycznej. Podczas uroczystości:

• podniesiono flagę państwową,
• odśpiewano hymn narodowy,
• przeprowadzono Apel Pamięci,
• oddano salwę honorową,
• złożono kwiaty oraz zapalono znicze.

Obchody zgromadziły przedstawicieli wojska, władz samorządowych, instytucji państwowych, organizacji kombatanckich oraz mieszkańców regionu, którzy wspólnie dali wyraz pamięci i szacunku wobec bohaterów narodowych.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność oraz wspólne pielęgnowanie pamięci o trudnych, ale niezwykle ważnych kartach naszej historii.

Cześć i chwała Bohaterom!

Po projekcji artysta zaprezentował slajdy ze swoimi fotografiami, które stały się punktem wyjścia do opowieści o pracy w temperaturach sięgających kilkudziesięciu stopni poniżej zera, o logistycznych wyzwaniach takich wypraw oraz o specyfice fotografowania w środowisku, gdzie natura narzuca własne tempo i reguły. Piotr Malczewski zwracał uwagę na detale widoczne na zdjęciach — pęknięcia lodu, struktury przypominające szkło, ślady wiatru i światła — które składają się na niepowtarzalny charakter zimowego Bajkału.

W swojej wypowiedzi podkreślał, że choć fotografie koncentrują się na naturalnym pięknie jeziora, przestrzeń Syberii niesie ze sobą również ciężar historycznych skojarzeń. Surowy krajobraz, cisza i ogrom przestrzeni sprzyjają refleksji nad losem zesłańców i pamięcią o deportacjach, których 86. rocznica przypadała właśnie tego dnia.

Pierwszy dzień obchodów w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej stał się okazją do połączenia historii z opowieścią wizualną i osobistym doświadczeniem twórcy. Obchody rocznicowe będą kontynuowane 11 lutego projekcją filmu „Na Syberię” w reżyserii Henryka Szaro, połączoną ze spotkaniem z dr. Maciejem Białousem.

Jacek Kowalski – poeta, historyk sztuki, pieśniarz i popularyzator kultury dawnej – znany jest z autorskich projektów muzycznych inspirowanych historią Rzeczypospolitej, tradycją sarmacką oraz dziedzictwem Europy Środkowo-Wschodniej. Program „Skrzydlato-konna Rzeczpospolita” to muzyczna opowieść o dawnej Polsce, jej mitach, bohaterach i wartościach, oparta na pieśniach historycznych i autorskich interpretacjach.

Wydarzenie odbędzie się w siedzibie Muzeum Okręgowego w Suwałkach przy ul. Tadeusza Kościuszki. Organizatorzy zapraszają wszystkich mieszkańców Suwałk oraz gości zainteresowanych historią i muzyką inspirowaną tradycją dawnej Rzeczypospolitej.

Taka forma nauki wzbudziła ogromne zainteresowanie i entuzjazm wśród uczestników. Dzięki doświadczeniu wszystkimi zmysłami uczniowie nie tylko zdobywali wiedzę, ale również rozwijali wyobraźnię i ciekawość świata. Emocje, zaangażowanie oraz liczne pytania świadczyły o tym, że historia przedstawiona w ten sposób staje się fascynującą przygodą.

Żywa lekcja historii była doskonałym przykładem na to, że nauka może być pasjonująca, inspirująca i bliska uczniom. To właśnie taka historia — namacalna, pełna emocji i autentyczności — pozostaje w pamięci na długo.

– W powszechnej świadomości, utrwalonej przez literaturę wspomnieniową, początek deportacji kojarzy się z nocnym łomotem do drzwi, nagłym wtargnięciem enkawudzistów, rewizją i chaotycznym pakowaniem dobytku w ciągu jednej–dwóch godzin – mówi dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego. – Był to jednak jedynie finał skomplikowanej operacji, przygotowywanej w głębokiej tajemnicy przez wiele tygodni.

Deportacje przeprowadzono w ekstremalnych warunkach pogodowych. W zachodnich obwodach Białoruskiej SRR temperatura spadała nawet do –42 stopni Celsjusza. Silne mrozy, śnieżyce i zaspy utrudniały transport, prowadząc do licznych odmrożeń zarówno wśród deportowanych, jak i sowieckich funkcjonariuszy.

Starannie zaplanowana represja

Masowe wysiedlenia były elementem przemyślanej polityki represji. Już 15 września 1939 roku ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRS Ławrientij Beria wydał dyrektywę o utworzeniu tzw. grup operacyjno-czekistowskich, wskazując kategorie osób przeznaczonych do aresztowań. Wśród nich znaleźli się m.in. ziemianie, przedstawiciele elit społecznych, funkcjonariusze służb mundurowych, urzędnicy oraz działacze polityczni. Wkrótce listę rozszerzono o osadników cywilnych i wojskowych oraz leśników – grupy, które stały się głównym celem pierwszej deportacji.

Początkowo władze sowieckie ograniczały represje, przygotowując propagandowe „wybory” do zgromadzeń ludowych na terenach nazwanych „Zachodnią Ukrainą” i „Zachodnią Białorusią”. Po zakończeniu tej farsy działania represyjne gwałtownie nasilono. Decyzja o rozpoczęciu deportacji zapadła 26 stycznia 1940 roku, a z powodów organizacyjnych operację przeprowadzono ostatecznie 10 lutego – w środku zimowej nocy, całkowicie zaskakując ofiary.

Najwięcej deportowanych – ponad 41 tysięcy osób – trafiło do obwodu archangielskiego, pozostali zostali rozproszeni po Syberii i północnych rejonach Rosji. Większość skierowano do przymusowej pracy przy wyrębie lasów. Według ustaleń Aleksandra Gurjanowa z moskiewskiego „Memoriału”, w lutym 1940 roku wywieziono 138 616 osób w 98 transportach, a kolejne dwa transporty podniosły tę liczbę do około 143 tysięcy. Dokładna liczba ofiar pozostaje jednak niemożliwa do jednoznacznego ustalenia.

Pamięć i refleksja

W archiwach Instytutu Pileckiego zachowały się liczne świadectwa deportowanych. Część z nich dostępna jest online w ramach projektów „Świadkowie Epoki” oraz „Zapisy Terroru”.

Obchody rocznicowe w Augustowie mają nie tylko charakter wspomnieniowy, lecz także edukacyjny i refleksyjny. We wtorek, 10 lutego o godz. 17.00, odbędą się warsztaty historyczne oraz otwarcie wystawy fotografii Piotra Malczewskiego „Bajkał. Carstwo Lodu. Wędrówki po Bajkale zimowym z saniami”. Artysta od lat dokumentuje surowe piękno Bajkału, ukazując niezwykłe formy tworzone przez wodę i mróz.

Dzień później, 11 lutego o godz. 17.00, zaplanowano projekcję filmu „Na Syberię” w reżyserii Henryka Szaro. Ten klasyk przedwojennego kina, opowiadający o losach zesłańca z czasów rewolucji 1905 roku, zostanie poprzedzony wprowadzeniem dr. Macieja Białousa, badacza pamięci zbiorowej i polityki pamięci w polskiej kinematografii.

Wstęp na wszystkie wydarzenia w Domu Pamięci Obławy Augustowskiej przy ul. 3 Maja 16 w Augustowie jest bezpłatny.

🎤 Konferencja i wsparcie województwa
O szczegółach 12. edycji wydarzenia mówiono podczas konferencji prasowej w Tykocinie w poniedziałek, 2 lutego. Wziął w niej udział wicemarszałek województwa podlaskiego Marek Malinowski, który podkreślał znaczenie wydarzenia dla regionu i podziękował organizatorom, rekonstruktorom, samorządowi oraz instytucjom kultury za ogrom pracy i pasji.

📜 Historia, która ożywa
– Cieszę się, że Województwo Podlaskie jest partnerem strategicznym tego wydarzenia. Tykocin to miejsce szczególne – miasto o wielowiekowej historii i dawny ośrodek królewski. Szturm Zamku w Tykocinie pokazuje, że historia może być żywym doświadczeniem i przyciąga turystów, czyniąc Tykocin historyczną stolicą regionu – mówił wicemarszałek.

⚔️ Oblężenie jak sprzed wieków
W sobotnie popołudnie, 7 lutego, na dziedzińcu zamkowym zaprezentowane zostaną realistyczne sceny oblężenia. Rekonstruktorzy odegrają bitwę z czasów, gdy zamek w Tykocinie – będący w rękach Radziwiłłów sprzyjających Szwedom – został zdobyty przez wojska hetmana Sapiehy. W wydarzeniu wezmą udział grupy rekonstrukcyjne z Polski i zagranicy.

👨‍👩‍👧 Historia dla całych rodzin
Szturm to nie tylko widowiskowa bitwa, ale także okazja do poznania życia codziennego i obyczajów XVII wieku. Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie jest atrakcyjne zarówno dla dorosłych, jak i dla młodszych miłośników historii.

🤝 Organizatorzy i patronaty
Partnerem strategicznym wydarzenia jest Województwo Podlaskie. Patronat honorowy objął marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym. Organizatorami są: Port Kultury Tykocin, Urząd Miejski w Tykocinie oraz Komputowa Chorągiew Stefana Czarnieckiego. W konferencji udział wzięli również radny wojewódzki Łukasz Nazarko oraz prezes stowarzyszenia Tomasz Pac.

📅 Program wydarzenia
Szczegółowy program Szturmu Zamku w Tykocinie dostępny jest tutaj:
👉 https://kulturatykocin.pl/2026/01/02/szturm-zamku-w-tykocinie-2026/

Partnerem XIV edycji Konkursu, podobnie jak w roku ubiegłym, jest Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w Białymstoku, co dodatkowo podkreśla rangę przedsięwzięcia i jego znaczenie edukacyjne.

Organizatorzy konkursu zwracają się również z prośbą o objęcie patronatem medialnym XIV edycji, licząc na wsparcie w dotarciu do szerszego grona odbiorców oraz promocję konkursu w środkach masowego przekazu. W załączeniu znajdują się Regulamin Konkursu oraz Karta zgłoszenia uczestnika.

Wszystkich zainteresowanych udziałem w konkursie zachęcamy do zapoznania się z materiałami i dołączenia do tegorocznej edycji. To wyjątkowa okazja, by poprzez literaturę i badania historyczne oddać hołd ofiarom tragicznych wydarzeń z przeszłości i zadbać o to, by pamięć o nich nie zginęła.

Powstanie tam ścieżka dydaktyczna z elementami kulturowymi, literackimi i przyrodniczymi, inspirowana baśnią Marii Konopnickiej „O krasnoludkach i sierotce Marysi”. Ogród wzbogaci się m.in. o:

• elementy małej architektury,
• instalacje scenograficzne i rzeźbiarskie,
• punkty multimedialne oraz interaktywno-sensoryczne.

Na realizację tego zadania Miasto Suwałki przeznaczyło 292 670 zł brutto.

Jaćwieskie Centrum Archeologiczne w Szwajcarii

Drugim przedsięwzięciem jest projekt „The Mysterious Land of the Yotvingian Tribe” („Tajemnicza kraina plemienia Jaćwingów”), w którym partnerem wiodącym jest Miasto Alytus. Polska część projektu zakłada budowę Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii.

Inwestycja obejmuje:

• budowę czterech budynków, w tym obiektu edukacyjnego, otoczonych palisadą,
• budowę budynku biurowo-informacyjnego z zapleczem sanitarnym,
• montaż monitoringu oraz ogrodzenie terenu.

Wkład własny Miasta Suwałki w realizację tego projektu wynosi 429 503 zł brutto.

Oba projekty mają na celu rozwój oferty muzealnej, wzmocnienie współpracy transgranicznej oraz promocję dziedzictwa kulturowego regionu po obu stronach granicy.

Uroczystość odbyła się pod obeliskiem przy ul. Noniewicza, w miejscu, gdzie przed laty znajdowała się Wielka Synagoga. To właśnie tam mieszkańcy miasta zgromadzili się, by w ciszy i skupieniu oddać hołd pomordowanym Żydom.

W obchodach udział wzięli m.in. Czesław Renkiewicz, Prezydent Suwałk, oraz Zdzisław Przełomiec, Przewodniczący Rady Miejskiej w Suwałkach. Zebrani złożyli wiązankę kwiatów jako symbol pamięci, szacunku i hołdu.

🗣️ Pamięć i przestroga na przyszłość

– Spotykamy się dziś przy obelisku, który powstał w miejscu, gdzie dawniej mieściła się Wielka Synagoga. Przed laty Żydzi stanowili jedną trzecią wszystkich mieszkańców naszego miasta – mówił Czesław Renkiewicz.
– Jesteśmy tu, aby oddać hołd osobom narodowości żydowskiej, dawnym mieszkańcom Suwałk, którzy w 1939 roku zostali spacyfikowani i wywiezieni do obozów koncentracyjnych. Jesteśmy tu po to, by uświadomić sobie, do czego prowadzą antysemityzm, nacjonalizm i rasizm – dodał Prezydent.

📜 Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został ustanowiony na pamiątkę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau 27 stycznia 1945 roku. Jest obchodzony na całym świecie od 2005 roku.

W czasie II wojny światowej w niemieckich obozach koncentracyjnych i zagłady zamordowano około miliona Żydów. Dzień ten jest czasem refleksji, pamięci oraz przypomnieniem tragicznych konsekwencji nienawiści i nietolerancji.

Równocześnie na terenie Królestwa Polskiego, Litwy oraz tzw. ziem zabranych coraz intensywniej rozwijał się ruch spiskowy, skupiający przedstawicieli różnych środowisk politycznych i społecznych. W odpowiedzi na narastające zagrożenie wybuchem powstania naczelnik rządu cywilnego Królestwa Polskiego, hrabia Aleksander Wielopolski, zarządził w połowie stycznia 1863 roku przymusowy pobór do armii rosyjskiej – tzw. brankę. Planowano w jej ramach wcielić do wieloletniej służby około 12 tysięcy młodych mężczyzn, głównie podejrzewanych o działalność konspiracyjną.

Decyzja ta przyspieszyła wybuch powstania. Kierujący konspiracją Komitet Centralny Narodowy, wkrótce przekształcony w Tymczasowy Rząd Narodowy, ogłosił rozpoczęcie walk na 22 stycznia 1863 roku. Do Suwałk rozkaz ten dotarł po kilku dniach.

Z raportów urzędowych wynika, że już w styczniu 1863 roku bez zgody władz miasto opuściło 20 osób, a do połowy kwietnia do oddziałów powstańczych zbiegło co najmniej 59 urzędników – w tym aż 25 pracowników rządu gubernialnego i sześciu z magistratu – oraz ponad 60 wyrobników i synów gospodarzy. W połowie kwietnia naczelnik suwalskiej komendy żandarmów pisał:
„Na ulicy w Suwałkach nie spotkasz młodego człowieka, w zarządzie miejskim nie ma kto przepisywać papierów, w gimnazjum nie ma uczniów w czterech wyższych klasach…”

Choć Suwałki leżały na uboczu bezpośrednich działań zbrojnych, miasto stało się jednym z trzech głównych punktów koncentracji wojsk rosyjskich na terenie guberni augustowskiej. To stąd oddziały carskie prowadziły akcje przeciwko partiom powstańczym działającym głównie w Puszczy Augustowskiej i północnej części guberni. Największy rozgłos zdobyły oddziały m.in. Konstantego Ramotowskiego „Wawra”, kpt. Władysława Brandta, Wiktora Hłaski oraz mjr. Pawła Suzina. Najbliższe Suwałkom potyczki miały miejsce pod Olszanką (10 kwietnia 1863 r.), Krasnopolem (26 sierpnia 1863 r.) i Żywą Wodą (9 listopada 1863 r.).

W suwalskim szpitalu i więzieniu przetrzymywano rannych oraz pojmanych powstańców. Miasto było także punktem etapowym dla skazanych na zesłanie w głąb Rosji. Mieszkańcy Suwałk byli świadkami nasilającego się terroru, szczególnie po objęciu Suwalszczyzny zarządem generała Michaiła Murawiewa.

W okresie Powstania Styczniowego w Suwałkach przeprowadzono co najmniej 13 publicznych egzekucji, w których stracono 20 osób. Część wyroków wykonano na Górze Szubienicznej, inne na placu za Nowym Rynkiem – w rejonie dzisiejszego placu Straceń przy ulicy Sejneńskiej.

Po upadku powstania na Górze Szubienicznej ustawiono trzy krzyże, zniszczone później przez władze rosyjskie. Przed I wojną światową miejsce kaźni upamiętniał jeden krzyż, zniszczony w 1914 roku i zastąpiony nowym na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. To właśnie stąd, 15 września 1935 roku, pobrano ziemię na Kopiec Marszałka Józefa Piłsudskiego na krakowskim Sowińcu, traktując Górę Szubieniczną jako miejsce straceń powstańców z 1863 roku.

Za scenariusz i aranżację wystawy odpowiadają Jerzy Siemaszko, Renata Maskowicz-Sikorska oraz Kazimierz Sobecki, a nad całością czuwali komisarze wystawy: Jerzy Siemaszko i Renata Maskowicz-Sikorska. Dzięki pracy zespołu autorów, badaczy i fotografów zwiedzający mogą spojrzeć na historię Jaćwingów z nowej, fascynującej perspektywy.

Wystawa „Jaćwieskie eldorado” to wyjątkowa okazja, by lepiej poznać dzieje Suwalszczyzny i jej dawnych mieszkańców.

Podczas spotkań uczestnicy przeniosą się do świata czarów i niezwykłych historii, a wyjątkowa atmosfera muzeum sprawi, że każdy poczuje się jak bohater prawdziwej baśni. Organizatorzy przygotowali wiele niespodzianek oraz niezapomnianych atrakcji, które pozostaną w pamięci na długo.

📞 Zapisy i informacje: 87 566 41 33

🧚‍♂️ Niech te ferie będą naprawdę magiczne!

Do końca stycznia 2026 roku można zgłaszać się do udziału w projekcie „Pamięć miejsca, miejsca pamięci”, realizowanym przez Instytut Pileckiego.

Projekt polega na odkrywaniu, badaniu i dokumentowaniu lokalnych miejsc pamięci. Mogą nimi być zarówno:

• obiekty architektoniczne i pomniki,
• ważne wydarzenia historyczne,
• fotografie, dokumenty,
• jak i postacie istotne dla historii danej miejscowości.

Najważniejsze jest ich znaczenie dla lokalnej wspólnoty i tożsamości.

🧭 Wiedza przekazana dalej

Celem inicjatywy jest upowszechnienie wiedzy o lokalnych miejscach pamięci w sposób ciekawy i nieszablonowy, a także stworzenie trwałej dokumentacji. Zebrane materiały mają zostać zdeponowane w bibliotekach, domach kultury lub muzeach, tak aby były dostępne również wtedy, gdy zabraknie bezpośrednich świadków historii.

🗣️ „Uratujmy tę pamięć razem”

– Pracując z lokalnymi społecznościami widzimy, jak wiele niezwykłych historii wciąż żyje w pamięci mieszkańców XX wieku – podkreśla Kamila Sachnowska, kierowniczka Działu Edukacji Instytutu Pileckiego.
– Jednocześnie ta pamięć jest bardzo krucha. Świadkowie historii odchodzą, młodsi wyjeżdżają, a wraz z nimi znika „nośnik” lokalnej tożsamości. Uratujmy tę pamięć razem – apeluje.

🏘️ Każde miejsce ma swoją historię

Instytut przypomina, że nawet najmniejsza miejscowość skrywa własną opowieść. Czasem zapisaną na tablicy czy w murach starego budynku, a czasem istniejącą wyłącznie w ustnych przekazach, rodzinnych wspomnieniach i lokalnych legendach.

Projekt zachęca do utrwalania tych historii i wpisania ich na mentalną mapę wspólnoty, zanim bezpowrotnie znikną.

🗓️ Harmonogram projektu

• Listopad 2025 – start projektu
• Do końca stycznia 2026 – przyjmowanie zgłoszeń
• Luty–maj 2026 – dokumentowanie wybranych miejsc pamięci
• Czerwiec 2026 – finałowy zjazd w Warszawa

W trakcie realizacji uczestnicy mogą liczyć na merytoryczne wsparcie ekspertów Instytutu Pileckiego.

🏛️ Finał w Warszawie

Zespoły, które pomyślnie ukończą projekt i prześlą sprawozdania, zostaną zaproszone na uroczysty finał w siedzibie Instytutu Pileckiego.

– Chcemy oddać głos uczestnikom. Będą mogli zaprezentować swoje prace innym zespołom i ekspertom oraz otrzymać konstruktywną informację zwrotną, która pomoże im rozwijać kolejne projekty – zapowiada Kamila Sachnowska.

📌 Kto może wziąć udział?

Wyzwanie może podjąć każdy, kto:

• stworzy lokalną grupę zaangażowanych osób (w dowolnym wieku),
• wypełni formularz zgłoszeniowy dostępny online.

Szczegółowe informacje, materiały instruktażowe oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronie:
👉 www.instytutupileckiego.pl

Obraz trafił do Suwałk dzięki hojności prywatnego kolekcjonera i przedsiębiorcy, który zdecydował się zachować anonimowość. Przekazanie dzieła stanowi ważne wydarzenie dla muzeum i znacząco podnosi rangę jego kolekcji sztuki polskiej XIX wieku.

Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach Jerzy Brzozowski oraz Dział Sztuki zapraszają na uroczyste przekazanie do zbiorów muzealnych i prezentację obrazu Alfreda Wierusza-Kowalskiego „Wieczorna sanna”, które odbędzie się 15 grudnia 2025 roku o godz. 17.30 w siedzibie muzeum przy ul. T. Kościuszki 81.

Obraz Wieczorna sanna, utrzymany w charakterystycznej dla Wierusza-Kowalskiego nastrojowej tonacji, prezentuje motyw zimowego pejzażu z zaprzęgiem – temat często podejmowany przez artystę i niezwykle ceniony przez kolekcjonerów. Kompozycja wyróżnia się dynamiką, subtelną grą światła oraz umiejętnością tworzenia intensywnego klimatu, z którego słyną dzieła twórcy.

Prezentacja obrazu będzie okazją do poznania jego historii, okoliczności darowizny oraz roli, jaką odegra w dalszym rozwijaniu kolekcji muzeum. Wydarzenie wpisuje się w długotrwałe starania instytucji o systematyczne pozyskiwanie prac artystów związanych z regionem i popularyzację ich twórczości.

Muzeum serdecznie zaprasza wszystkich zainteresowanych sztuką Wierusza-Kowalskiego, historią regionu oraz działalnością kolekcjonerską. Spotkanie odbędzie się w głównej siedzibie muzeum przy ul. Tadeusza Kościuszki 81.

Cel wydarzenia

Spotkanie stanowi ważny element międzynarodowego dialogu naukowego dotyczącego historii Europy Środkowo-Wschodniej.
Celem debaty jest omówienie kluczowych aspektów relacji polsko-litewskich, polsko-białoruskich i polsko-rosyjskich w kontekście powojennej przebudowy geopolitycznej oraz procesów sowietyzacji.

Dyskusja ma pozwolić spojrzeć zarówno na regionalny, jak i globalny wymiar funkcjonowania systemów totalitarnych po II wojnie światowej.

Wydarzenie organizowane jest we współpracy z Wojskowym Biurem Historycznym w Warszawie.

Program wydarzenia

12.00 – 12.15

Rozpoczęcie debaty i powitanie gości przez dyrekcję Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.

12.15 – 14.00

Debata z udziałem zaproszonych gości:

• prof. Grzegorz Motyka – Dyrektor Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie
• dr hab. Damian Markowski – Wicedyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego
• dr Arūnas Bubnys – Dyrektor Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy
• prof. Alvydas Nikžentaitis – wykładowca Wileńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego

Dyskusję poprowadzi dr Łukasz Faszcza, pracownik Domu Pamięci Obławy Augustowskiej.

W trakcie debaty przewidziano możliwość zadawania pytań przez publiczność.

Zakres merytoryczny

Podczas spotkania badacze podejmą temat sowietyzacji Europy Środkowo-Wschodniej oraz konsekwencji jałtańskiego podziału świata, analizując kulisy funkcjonowania systemu komunistycznego w regionie.

Omówione zostaną również złożone relacje polityczne i społeczne między Polską, Litwą, Białorusią i Rosją w pierwszych dekadach powojennych.

Publikacja zdobyła II miejsce w kategorii „Monografie”.

W gali udział wzięli przedstawiciele Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego, władze i działacze PTTK, a także autorzy i wydawcy nagrodzonych prac.

To kolejny sukces Muzeum Okręgowego w Suwałkach w tym prestiżowym konkursie.

Gratulujemy!

Według dr. Jarosława Schabieńskiego, historyka i regionalisty, decyzja o powołaniu województwa suwalskiego była przede wszystkim związana z zaawansowanymi planami budowy kopalni rud polimetalicznych. Suwałki miały być zapleczem dla tysięcy przyszłych pracowników. Prognozy zakładały, że liczba mieszkańców miasta w ciągu dekady wzrośnie do 140–160 tys. Na potrzeby rozrastającej się społeczności rozpoczęto budowę m.in. osiedla Północ, przeznaczonego dla górników i ich rodzin.

Choć kopalnia ostatecznie nie powstała, a na jej terenie utworzono Suwalski Park Krajobrazowy, okres wojewódzki – zdaniem Schabieńskiego – został przez miasto dobrze wykorzystany. Władze zainicjowały wiele procesów integrujących Suwalszczyznę i Mazury oraz inwestycji unowocześniających miasto.

Trauma po 1998 roku, ale też dowód siły

Likwidacja województwa suwalskiego w 1998 r. była dla mieszkańców szokiem – wielu straciło pracę, przedsiębiorstwa borykały się z problemami, a Suwałki znalazły się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej. Mimo tego – jak podkreślał historyk – miasto poradziło sobie lepiej niż niektóre inne ośrodki regionu, m.in. Łomża. Położenie przy granicy i duża odległość od Białegostoku zmusiły mieszkańców do większej samodzielności i przedsiębiorczości.

Z tamtego okresu pozostała również trwała spuścizna – diecezja ełcka, której granice pokrywają się z dawnym województwem suwalskim.

Miasto w budowie – przestrzeń i infrastruktura

O zmianach przestrzennych lat 1975–1998 mówił konserwator zabytków Adam Żywiczyński. Wskazał on na powstawanie nowych układów komunikacyjnych, dynamiczną rozbudowę osiedli (m.in. Północ I–III, Niepodległości, Falka, Kamena) oraz budowę obiektów publicznych: szkół, szpitala, instytucji wojewódzkich, obiektów sportowych i handlowych. Wytyczono także tereny pod rozwój przemysłu, które stały się fundamentem dzisiejszej Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Choć tempo inwestycji często nie nadążało za planami, to właśnie dzięki rezerwom terenów i ówczesnym koncepcjom Suwałki mogą dziś kontynuować rozwój przestrzenny.

„Przedmieścia Kalkuty”. Suwałki w oczach dawnych mieszkańców i prasy

Historyczka Elżbieta Zienda-Żywiczyńska, analizując tygodnik „Krajobrazy” z lat 1980–2001, przedstawiła obraz ówczesnych Suwałk jako miasta zapóźnionego, zaniedbanego i pełnego kontrastów. W prasie zwracano uwagę na zły stan klasycystycznych kamienic, brak nowoczesnego centrum i przeciągające się inwestycje.

Wspomnienia uczestników sesji potwierdzają tamten obraz. Od problemów infrastrukturalnych i braków sprzętowych w urzędach, przez prowizoryczne sposoby organizowania wydarzeń kulturalnych, aż po ciągnące się budowy i obawy o trwałość nowych osiedli – realia były dalekie od ideału.

Współczesne wyzwania: demografia i rozwój przemysłowy

Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz podkreślił, że najważniejszym celem miasta jest utrzymanie tempa rozwoju gospodarczego oraz przeciwdziałanie niekorzystnym trendom demograficznym. Młodzi ludzie po studiach rzadko wracają w rodzinne strony, jednak – jak zaznaczył – w Suwałkach zjawisko to jest słabsze niż w wielu innych miastach regionu.

Przedsiębiorca Henryk Owsiejew życzył Suwałkom „nowoczesności”, dostrzegając zarówno dotychczasowy rozwój, jak i nadchodzące wyzwania.

Książka, wydana przez Wydawnictwo Marginesy w 2024 roku, liczy 819 stron i zachwyca starannym opracowaniem edytorskim, które prowadzi czytelnika przez złożony świat średniowiecznych opowieści. Projekt graficzny przygotowała Kira Pietrek, redaktorką prowadzącą jest Karolina Wąsowska, a redakcją zajął się Jan Jaroszuk.

Spotkanie z Zofią Anuszkiewicz będzie okazją do poznania kulis pracy nad tłumaczeniem, refleksji nad aktualnością „Dekameronu” w dzisiejszych czasach oraz rozmowy o literackiej spuściźnie Boccaccia. To wydarzenie skierowane zarówno do miłośników klasyki literatury, jak i do wszystkich, którzy chcą odkryć uniwersalne historie o ludzkich słabościach, namiętnościach i radościach.

27 listopada o godz. 14:00 w Archiwum Państwowym w Suwałkach odbędzie się sesja popularnonaukowa „Suwałki 50 lat po wojewódzkim awansie”. Wydarzenie organizują:

• Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny,
• Archiwum Państwowe w Suwałkach,
• Miasto Suwałki – które współfinansuje projekt.

Spotkanie będzie okazją do spojrzenia na Suwałki z szerszej, historycznej perspektywy – od decyzji o utworzeniu województwa suwalskiego, po współczesny rozwój miasta.

📚 Program wykładów

Podczas sesji zaplanowano trzy wystąpienia:

1️⃣ Dlaczego Suwałki zostały stolicą województwa?

Analiza przemian społecznych, gospodarczych i kulturowych w latach 1975–1998.

2️⃣ Przekształcenia urbanistyczne Suwałk po awansie administracyjnym

O rozwoju przestrzennym miasta, nowej zabudowie i kierunkach rozwoju urbanistycznego.

3️⃣ Dziennikarski obraz wojewódzkich Suwałk

Na przykładzie tygodnika „Krajobrazy” – gazety, która opisywała całe województwo suwalskie.

🗣️ Dyskusje i wspomnienia

Uczestnicy wysłuchają również rozmów z osobami, które aktywnie uczestniczyły w przemianach Suwałk po 1975 roku. Finalna debata dotyczyć będzie wpływu awansu administracyjnego na dzisiejszy kształt miasta.

📍 Organizacja wydarzenia

📅 27 listopada 2025 r.
🕓 Godz. 14:00
📍 Archiwum Państwowe w Suwałkach, I piętro
🎟️ Wstęp wolny

Organizatorzy serdecznie zapraszają wszystkich zainteresowanych historią i współczesnością miasta.

Każdy z tych fantów to kolejne małe świadectwo bogatej historii lokalnego harcerstwa, które — mimo upływu lat — wciąż kryje się pod warstwą ziemi i czeka na odkrycie.

Członkowie grupy podkreślają, że tego typu wyprawy nie tylko pozwalają „ocalić od zapomnienia” fragmenty przeszłości, ale także integrują pasjonatów historii z regionu. Jak mówią żartobliwie, każde kolejne znalezisko dodaje energii i motywacji na następne wyprawy — a tych z pewnością nie zabraknie.

📚 Opowieści, które poruszały
Autor mówił o ludziach, którzy w najtrudniejszych czasach stawali przed dramatycznymi wyborami – o ich odwadze, człowieczeństwie i życiowych dylematach, które do dziś zasługują na pamięć. Jego słowa wielokrotnie wzbudzały wzruszenie i skłaniały do zadumy nad tym, jak historia potrafi być blisko nas.

„Historia to nie tylko fakty. To ludzie, ich emocje i decyzje, które wciąż potrafią nas inspirować” – podkreślał Bobowicz podczas spotkania.

🎟️ Wydarzenie, które przyciągnęło wielu zainteresowanych
Bezpłatne wejściówki rozeszły się szybko, a kameralna atmosfera sprzyjała rozmowom, pytaniom i wymianie refleksji. Po oficjalnej części uczestnicy mieli okazję nabyć książki autora wraz z osobistą dedykacją i autografem, co cieszyło się dużym zainteresowaniem.

🏛️ Żywa lekcja lokalnej historii
Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie było nie tylko promocją książek, ale przede wszystkim okazją do budowania lokalnej świadomości i pamięci historycznej. Wieczór Autorski z Marcinem Bobowiczem po raz kolejny pokazał, jak wielkie znaczenie mają opowieści o tych, którzy tworzyli historię Suwalszczyzny.

W wydarzeniu udział wzięli także:
🖋️ Marcin Święcicki,polski polityk i ekonomista, w 1989 sekretarz KC PZPR^[1], w latach 1989–1991 minister współpracy gospodarczej z zagranicą w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, w latach 1994–1999 prezydent miasta stołecznego Warszawy, poseł na Sejm X, II, VII i VIII kadencji (1989–1991, 1993–1996, 2011–2019).
🏛️ Roman Kaleta, Prezes Zarządu Fundacji im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego,
🎨 Jerzy Brzozowski, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach.

🖼️ Powrót do świata Alfreda Wierusza-Kowalskiego

Wystawa „Czas powrócony” to artystyczna podróż w czasie, inspirowana twórczością i biografią Alfreda Wierusza-Kowalskiego, wybitnego malarza pochodzącego z Suwałk, przedstawiciela szkoły monachijskiej.
Sylwia Makris w swojej twórczości łączy fotografię artystyczną, malarską wrażliwość i współczesny język sztuki, tworząc prace, które poruszają i skłaniają do refleksji.

Na ekspozycji zaprezentowano cykl zdjęć inspirowanych dziełami i życiem artysty, które w symboliczny sposób przywracają jego obecność w rodzinnych Suwałkach. Każda fotografia to opowieść o pamięci, przemijaniu i duchowym dialogu między przeszłością a teraźniejszością 🌫️📷.

🕰️ Wystawa dostępna dla zwiedzających

Ekspozycję „CZAS POWRÓCONY. Śladami Alfreda Wierusza-Kowalskiego” można oglądać w Muzeum Okręgowym w Suwałkach przy ul. T. Kościuszki 81.
Wystawa potrwa do końca roku – to doskonała okazja, by doświadczyć spotkania ze sztuką, która łączy tradycję i nowoczesność 🌿🖼️.

📍 Organizatorzy:
Fundacja im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego,
Muzeum Okręgowe w Suwałkach,
Miasto Suwałki.

Narodowe Święto Niepodległości zostało ustanowione ustawą z 23 kwietnia 1937 roku, by upamiętnić odzyskanie niepodległości w 1918 roku. Po II wojnie światowej zostało zniesione przez Krajową Radę Narodową (1945), a następnie przywrócone w 1989 roku – w czasie przemian ustrojowych.
Dzień 11 listopada jest dniem wolnym od pracy i symbolem wolności, jedności oraz pamięci o tych, którzy oddali życie za niepodległą Polskę.

🕰 Dlaczego właśnie 11 listopada?

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór daty 11 listopada wiąże się z końcem I wojny światowej – w tym dniu podpisano rozejm w Compiègne, kończący działania zbrojne i przypieczętowujący klęskę Niemiec.
Dzień wcześniej do Warszawy powrócił Józef Piłsudski, który przejął władzę wojskową i polityczną, symbolicznie przywracając Polsce suwerenność.

⚔️ Od pierwszych obchodów do II wojny światowej

Pierwsze obchody Święta Niepodległości miały charakter wojskowy i patriotyczny. W 1920 roku uhonorowano Piłsudskiego buławą marszałkowską, a po przewrocie majowym uroczystości nabrały jeszcze bardziej wojskowego charakteru.
W 1937 roku nadano świętu rangę państwową, łącząc je z zakończeniem wojny i osobą Marszałka.

🕯 Czas okupacji i PRL

Podczas okupacji niemieckiej (1939–1945) świętowanie 11 listopada było zakazane, lecz Polacy potajemnie wywieszali flagi, malowali patriotyczne hasła i zapalali znicze.
Po wojnie władze komunistyczne zastąpiły 11 listopada nowym świętem – Narodowym Świętem Odrodzenia Polski (22 lipca).
W PRL-u środowiska opozycyjne i niepodległościowe potajemnie organizowały uroczystości 11 listopada, narażając się na represje.

✊ Powrót do tradycji

Dopiero w 1989 roku Sejm PRL przywrócił 11 listopada jako Narodowe Święto Niepodległości. Rok później zniesiono obchodzone dotychczas Święto Odrodzenia Polski, a 11 listopada na trwałe wpisał się do kalendarza narodowych uroczystości.

🎉 Współczesne obchody

Dziś Święto Niepodległości to wydarzenie o ogromnym znaczeniu społecznym i symbolicznym.
Co roku uroczystości centralne odbywają się na placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie, gdzie władze państwowe składają hołd przy Grobie Nieznanego Żołnierza.
W całej Polsce organizowane są marsze, koncerty, biegi, rekonstrukcje historyczne i parady.

W Suwałkach obchody łączą pokolenia – mieszkańcy spotykają się na uroczystościach, marszach i koncertach, wspólnie celebrując ducha wolności.

💫 Symbol wolności, który trwa

Narodowe Święto Niepodległości przypomina, że wolność nigdy nie jest dana raz na zawsze. To dzień wdzięczności wobec tych, którzy o nią walczyli, i zobowiązanie, by pielęgnować wartości, które pozwoliły Polsce przetrwać najtrudniejsze czasy.

Wystąpienie spotkało się z dużym zainteresowaniem mieszkańców Suwałk. Aula kościoła wypełniła się po brzegi, a publiczność z uwagą wsłuchiwała się w słowa prelegenta, który nie tylko przekazał bogatą wiedzę historyczną, ale też zachęcał do refleksji nad współczesnym rozumieniem patriotyzmu i wolności. 💬

Prelekcja odbyła się pod patronatem Leszka Lewoca, byłego senatora RP. 🇵🇱 Wydarzenie stanowiło doskonałe wprowadzenie w obchody Narodowego Święta Niepodległości, przypominając, że historia Polski to nie tylko dzieje walki, ale też wiara, determinacja i miłość do ojczyzny. ❤️

Nie zabrakło także ciekawostek z festynów archeologicznych w Biskupinie i Szwajcarii 🏕️, opowieści o biżuterii jaćwieskiej i o tym, jak dawniej rekonstruowano stroje z epoki. Publiczność z zaciekawieniem słuchała historii pełnych humoru, emocji i ciepłych wspomnień.

– „Suwalszczyzna od pierwszego spotkania podbiła moje serce i już na zawsze została moim drugim domem” – mówiła z uśmiechem bohaterka spotkania ❤️.

Wydarzenie odbyło się w ramach cyklu organizowanego przez Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe i Muzeum Okręgowe w Suwałkach, współfinansowanego ze środków Miasta Suwałki.

Spotkanie zakończyły gorące brawa 👏 i podziękowania dla Wiesławy Gawrysiak-Leszczyńskiej, która po raz kolejny udowodniła, że historia może być nie tylko nauką, ale też piękną przygodą pełną pasji i emocji 🌿.

W cyklu „Czas powrócony” Makris przywołuje klimat i emocje obecne w malarstwie Wierusza-Kowalskiego, reinterpretując jego dzieła w języku współczesnej fotografii. Artystka stawia pytania o pamięć, przemijanie i możliwość „odzyskania” przeszłości poprzez sztukę.

Wystawa stanowi nie tylko hołd dla dorobku Alfreda Wierusza-Kowalskiego, ale też próbę spojrzenia na jego twórczość z nowej perspektywy – poprzez medium, które, choć inne, równie silnie potrafi oddziaływać na emocje odbiorcy.

Wernisaż będzie okazją do spotkania z artystką oraz rozmowy o jej inspiracjach i procesie twórczym.

Wystawa „Czas powrócony. Śladami Alfreda Wierusza-Kowalskiego”
📅 13 listopada 2025 r., godz. 18.00
📍 Muzeum Okręgowe w Suwałkach

Jak co roku, w przededniu Narodowego Święta Niepodległości, władze gminy Suwałki odwiedziły groby i miejsca pamięci poświęcone poległym żołnierzom oraz ofiarom wojen.
Samorządowcy złożyli kwiaty i zapalili znicze, oddając symboliczny hołd tym, którzy ponieśli najwyższą ofiarę w obronie Ojczyzny.

W uroczystych odwiedzinach uczestniczyli przedstawiciele samorządu gminy Suwałki, którzy podkreślali, że pamięć o bohaterach to obowiązek kolejnych pokoleń i ważna część lokalnej tożsamości.

⚔️ Miejsca pamięci i ofiary historii

Delegacja odwiedziła m.in.:
🌹 zbiorową mogiłę 16 członków Ruchu Oporu we wsi Krzywe, zamordowanych przez hitlerowców 4 kwietnia 1944 r. w odwecie za zamach na niemieckiego urzędnika Fritza Beninga,
🌹 cmentarz wojenny w Leszczewku – miejsce spoczynku żołnierzy niemieckich i rosyjskich z I wojny światowej (1914–1918),
🌹 cmentarz wojenny w Płocicznie-Osiedlu, gdzie spoczywają żołnierze Armii Radzieckiej i ofiary terroru z II wojny światowej.

W każdym z tych miejsc zapłonęły znicze – symbol pamięci, wdzięczności i refleksji nad tragicznymi losami regionu w czasie obu wojen światowych.

🕯️ Pamięć, która łączy pokolenia

Władze gminy podkreślają, że te coroczne wizyty to nie tylko obowiązek, ale przede wszystkim wyraz szacunku dla przeszłości i bohaterów, którzy walczyli o wolność Polski.

To również ważna lekcja historii i patriotyzmu dla młodszych pokoleń, które dzięki takim gestom poznają losy swojego regionu i ludzi, którzy oddali życie za Ojczyznę.

– Pamięć o bohaterach to fundament naszej tożsamości. Odwiedzając groby, wyrażamy wdzięczność tym, którzy oddali życie za wolność, z której dziś możemy korzystać – podkreślili przedstawiciele gminy Suwałki.

Uroczystość odbyła się we wtorek, 21 października, z inicjatywy Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku i Katowicach. Na grobach dwóch suwalskich powstańców – Władysława Kryszpina i Jana Skibickiego – zamontowano szklane znaki pamięci „Tobie Polsko”.

To wyjątkowe wydarzenie było częścią ogólnopolskiej akcji katowickiego IPN „Wszyscy jesteśmy ze Śląska”, której celem jest uhonorowanie powstańców śląskich i przywrócenie pamięci o ich zasługach w walce o wolność Polski.

Znak „Tobie Polsko” – symbol wdzięczności

Na grobach bohaterów umieszczono szklane proporczyki z napisem „Tobie Polsko”, wizerunkiem orła oraz datami powstań 1919–1921. To symboliczny hołd dla tych, którzy walczyli o niepodległość kraju.

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele IPN, samorządowcy, służby mundurowe, duchowieństwo, kombatanci oraz młodzież szkolna. Wspólna obecność różnych pokoleń podkreśliła znaczenie pamięci historycznej w budowaniu tożsamości narodowej.

🕯 Bohaterowie z Suwałk

Władysław Kryszpin „Kruk” (1899–1984)

Urodzony w Suwałkach, działał w Polskiej Organizacji Wojskowej i Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Walczył w Powstaniu Sejneńskim, wojnie polsko-bolszewickiej i jako ochotnik w III Powstaniu Śląskim.
Za swoją działalność został odznaczony m.in.:
🏅 Medalem Niepodległości, Krzyżem POW, Krzyżem Legionowym, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

Jan Skibicki „Kłos” (1898–1973)

Również pochodził z Suwałk. W 1918 roku wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej.
Podobnie jak Kryszpin, brał udział w Powstaniu Sejneńskim, wojnie polsko-bolszewickiej i III Powstaniu Śląskim.
Za swoją postawę otrzymał Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921.

💬 Pamięć, która łączy pokolenia

Uhonorowanie grobów suwalskich powstańców to nie tylko gest pamięci, ale też wyraz szacunku wobec ludzi, którzy poświęcili życie dla niepodległej Polski.
Jak podkreślają organizatorzy, tego typu inicjatywy mają przypominać, że wolność nie jest dana raz na zawsze i wymaga troski kolejnych pokoleń.

Dodatkową atrakcją była miniwystawa dawnych fotografii oraz sprzętu wojskowego ⚔️, która cieszyła się dużym zainteresowaniem. Można było również nabyć książkę z autografem autora 📖.

Dziękujemy wszystkim za obecność i wspólnie spędzone, pełne refleksji popołudnie! 🍂

Najważniejszym punktem spotkania było uroczyste przekazanie do depozytu obrazu „Portret Władysława Mickiewicza” autorstwa Czesława Wierusza-Kowalskiego, syna Alfreda. Dzieło z 1908 roku, wykonane techniką olejną na płótnie (91 × 72 cm), zostało udostępnione przez Fundację im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego, której przedstawiciele – Marcin Święcicki (przewodniczący Rady) oraz Roman Kaleta (prezes Zarządu) – wspólnie z Jerzym Brzozowskim, dyrektorem Muzeum Okręgowego, otworzyli uroczystość.

Obraz przedstawia Władysława Mickiewicza, syna Adama Mickiewicza, wybitnego działacza emigracyjnego, redaktora i kustosza spuścizny narodowej. Jego wizerunek, malowany przez Czesława Wierusza-Kowalskiego, ma wymiar nie tylko portretowy, ale i symboliczny – jako spotkanie pamięci wielkich rodów kultury polskiej: Mickiewiczów i Wieruszów-Kowalskich.

Warto podkreślić, że dla suwalskiego muzeum to dzieło ma wyjątkową wartość historyczną i edukacyjną – nie tylko jako uzupełnienie zbiorów malarstwa, lecz także jako pretekst do przybliżenia sylwetki samego Czesława, często pozostającego w cieniu sławy ojca, Alfreda.

🖼️ Dwie opowieści, jeden ród

Podczas wydarzenia uczestnicy mogli wysłuchać opowieści o losach rodziny Wieruszów-Kowalskich, a szczególnie o życiu i twórczości Czesława – utalentowanego, lecz mniej znanego malarza, którego droga artystyczna wiodła przez Paryż, Monachium i Warszawę. Obok niego nie mogło oczywiście zabraknąć refleksji nad spuścizną Alfreda – mistrza scen rodzajowych, konnych zaprzęgów i myśliwych na tle pejzaży Europy Środkowo-Wschodniej, którego prace od lat stanowią perłę suwalskich zbiorów muzealnych.

Przywołano także wspomnienie Władysława Mickiewicza, który pisał w pamiętnikach o spotkaniu z Alfredem w Paryżu:

„W czasie posiedzenia kongresu Kowalski (Alfred Wierusz-Kowalski) oprowadzał moją córkę po salach muzeum Napoleona.”
(Władysław Mickiewicz, „Pamiętniki”, Warszawa 2012)

☕ Sztuka, kawa i rozmowa

Po oficjalnej części spotkania przyszedł czas na bardziej swobodną atmosferę – rozmowy przy kawie i ciasteczkach, wspomnienia, wymianę refleksji o roli sztuki i spuściźnie artystycznej Suwalszczyzny. Wśród gości znaleźli się miłośnicy malarstwa, lokalni historycy, nauczyciele, uczniowie i przedstawiciele środowisk kulturalnych.

🏛️ Dziedzictwo, które wraca do domu

Dzięki zaangażowaniu Fundacji im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego, a także nieustannej pracy zespołu Muzeum Okręgowego w Suwałkach, możliwe było wzbogacenie kolekcji o kolejne cenne dzieło. Depozyt ten będzie dostępny dla zwiedzających w przestrzeni wystawy stałej poświęconej Alfredowi Wieruszowi-Kowalskiemu, gdzie stanie się trwałym elementem opowieści o rodzinie artystów i ich roli w historii polskiej sztuki.

📍 Wydarzenie odbyło się:

15 października 2025, godz. 13.00
Muzeum Okręgowe w Suwałkach, ul. T. Kościuszki 81

Organizatorzy:
Fundacja im. Alfreda Wierusza-Kowalskiego
Muzeum Okręgowe w Suwałkach

🎨 Alfred Wierusz-Kowalski urodził się 11 października 1849 roku w Suwałkach. Dziś jego dzieła znajdują się w zbiorach muzeów i kolekcji prywatnych na całym świecie. Dzięki inicjatywie Fundacji jego postać i twórczość wciąż inspirują kolejne pokolenia.

📍 Miejsce wydarzenia: Muzeum Okręgowe w Suwałkach
📅 Data: 15.10.2025 
🕒 Godzina: 13.00

To wyjątkowa okazja, by uczcić pamięć wybitnego suwalskiego artysty oraz wspólnie celebrować jego dorobek i wkład w historię polskiego malarstwa.

Serdecznie zapraszamy wszystkich miłośników sztuki, mieszkańców Suwałk i gości!

Spotkanie rozpoczęła Elżbieta Ziendra-Żyżyńska, autorka projektu, która przedstawiła wprowadzenie historyczne „Pozaszkolne instytucje kulturalno-oświatowe w Suwałkach w latach 1945–1975”. Następnie głos zabrali inicjatorzy wspomnień:

🎠 Zdzisław Żyliński, który przypomniał dawne zabawy – „w klasy, w cymbergaja, w palanta i w noża”,

🏡 Maria Piekut, wspominająca popołudnia spędzane „u państwa Szwejkowskich albo na podwórku”,

🔥 Marek Wasilewski, który przywołał pamięć o świetlicy nad strażą i „jordankach” obok basenu przeciwpożarowego.

Spotkanie zakończyła otwarta rozmowa z uczestnikami, podczas której publiczność chętnie dzieliła się swoimi opowieściami i wspomnieniami z dzieciństwa w Suwałkach. Wspólne historie stworzyły niezwykłą, ciepłą mozaikę obrazów z przeszłości miasta. 🕰💬

Organizatorzy – Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny i Archiwum Państwowe w Suwałkach – podkreślili, że cykl „Tak było” cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem i stanowi ważny element zachowania pamięci o lokalnej historii.

Wydarzenie organizuje Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny we współpracy z Archiwum Państwowym w Suwałkach w ramach cyklu „TAK BYŁO. Suwałki drugiej połowy XX wieku zachowane w pamięci zbiorowej mieszkańców”.
Tematem najbliższego spotkania będzie życie uczniów w powiatowych Suwałkach – po lekcjach, na podwórkach, w świetlicach i domach kultury.

📚 Program spotkania

📅 Czwartek, 9 października 2025 r.
🕓 Godzina: 16:30
📍 Miejsce: Archiwum Państwowe w Suwałkach

W programie:

1️⃣ Kilka słów o projekcie
„Pozaszkolne instytucje kulturalno-oświatowe w Suwałkach w latach 1945–1975” – wprowadzenie Elżbiety Żiendy-Żywiczyńskiej (autorki projektu).

2️⃣ „Graliśmy w klasy, w cymbergaja, w palanta, w noża…”
– wspomnienia Zdzisława Żylińskiego (inicjatora tematu).

3️⃣ „Po szkole szłyśmy z Ewą do państwa Szwejkowskich albo na moje podwórko…”
– wspomina Maria Piekut.

4️⃣ „W Straży na I piętrze była świetlica, a obok przeciwpożarowego basenu były jordanki…”
– opowie Marek Wasilewski (współinicjator tematu).

5️⃣ Rozmowa z uczestnikami spotkania – wspólne wspomnienia, wymiana doświadczeń i refleksji o codzienności dawnych Suwałk.

🎧 O czym porozmawiamy?

Uczestnicy przeniosą się w czasy, gdy dzieci spędzały całe popołudnia na świeżym powietrzu, a „podwórko” było miejscem spotkań, zabawy i przyjaźni.
To także okazja do przypomnienia roli, jaką odgrywały świetlice, domy kultury i organizacje młodzieżowe, które po wojnie budowały życie społeczne i edukacyjne Suwałk.

🤝 Wspólna pamięć o dawnych Suwałkach

Spotkanie ma charakter otwarty – może wziąć w nim udział każdy, kto chciałby podzielić się własnymi wspomnieniami lub po prostu posłuchać o dawnych czasach.
To część szerszej inicjatywy, której celem jest utrwalenie pamięci o życiu codziennym mieszkańców Suwałk w drugiej połowie XX wieku.

🏛 Muzeum Okręgowe w Suwałkach

W ramach akcji placówka zaprasza na:
🔹 Darmowe zwiedzanie wszystkich wystaw stałych i czasowych.
To doskonała okazja, by odkryć bogatą historię regionu i zanurzyć się w świecie sztuki i kultury pogranicza.

📍 Adres: ul. T. Kościuszki 81

🖋 Muzeum im. Marii Konopnickiej w Suwałkach

Szczególne wydarzenie odbędzie się w sobotę i niedzielę o godz. 11:00.
W programie:
📖 „Poezja, która nigdy się nie starzeje – Maria Konopnicka o życiu i przemijaniu” – spotkanie poświęcone twórczości i refleksjom pisarki, połączone z
👣 zwiedzaniem wystawy z przewodnikiem.

📍 Adres: ul. T. Kościuszki 31

👵👴 Kultura dostępna i przyjazna seniorom

Weekend Seniora z Kulturą to ogólnopolska akcja mająca na celu zwiększenie uczestnictwa osób starszych w życiu kulturalnym. Wydarzenie od lat cieszy się dużym zainteresowaniem w całym kraju – również w Suwałkach. Dzięki tej inicjatywie seniorzy mogą nie tylko obcować ze sztuką i historią, ale też aktywnie spędzać czas i integrować się z lokalną społecznością.

👉 Zachęcamy do udziału wszystkich seniorów – to świetna okazja, by odwiedzić lokalne muzea, odkryć coś nowego i poczuć się częścią kulturalnej wspólnoty Suwałk!

🧓👵 Wstęp wolny – zapraszamy serdecznie!

📌 Więcej informacji o wydarzeniu i działalności muzeów można znaleźć na stronach:
🔗 www.muzeum.suwalki.pl
🔗 www.mk.suwalki.pl

Nagroda im. Zygmunta Glogera to prestiżowe wyróżnienie przyznawane od 36 lat z inicjatywy Społecznego Stowarzyszenia Prasoznawczego STOPKA w Łomży. Jej celem jest uhonorowanie osób i instytucji, które wnoszą wybitny wkład w rozwój:

• kulturoznawstwa,
• antropologii,
• badań nad kulturami lokalnymi,
• językoznawstwa,
• medioznawstwa,
• muzealnictwa,
• pamiętnikarstwa,
• archeologii,
• historii,
• oraz badań nad dorobkiem Zygmunta Glogera.

🌟 „Obce rzeczy wiedzieć dobrze jest – swoje, obowiązek”

To właśnie słowa Zygmunta Glogera, patrona konkursu, są mottem nagrody – i doskonale oddają kierunek pracy, jaką od lat z pasją realizuje Magdalena Wołowska-Rusińska. Dzięki jej zaangażowaniu Muzeum im. Marii Konopnickiej nie tylko pielęgnuje pamięć o patronce, ale również tworzy nowoczesne, żywe miejsce kultury.

👏 Gratulacje i życzenia dalszych sukcesów

Serdecznie gratulujemy Pani Magdalenie tego zasłużonego wyróżnienia 🎊 i życzymy kolejnych sukcesów w pracy na rzecz kultury, edukacji i dziedzictwa regionu oraz całej Polski 🇵🇱.

🚀 Festyn inny niż wszystkie

Dzięki wsparciu z funduszy Interreg Polska–Litwa w ramach projektu „The Mysterious Land of the Yotvingian Tribe”, tegoroczne wydarzenie było nie tylko spotkaniem z przeszłością, ale też symbolicznym startem budowy Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii. 🏛️

Po raz pierwszy publiczność mogła zobaczyć występ Teatru tańca historycznego „Sarabanda”, który zaprezentował interaktywny spektakl taneczno-kostiumowy „Quisque suae fortunae faber / Jesteś kowalem swojego losu”. 💃🕺 Widowisko zostało wzbogacone o warsztaty tańców z XV wieku – i to dla wszystkich chętnych!

🏹 Turnieje, pokazy i archeologia na żywo

Nie zabrakło oczywiście stałych punktów programu:

• Turnieju Wojów o Skarb Skomanda ⚔️
• Turnieju łuczniczego dla wojów i uczestników 🎯 (nagrody były naprawdę atrakcyjne!)
• warsztatów archeologii eksperymentalnej 🔥
• rekonstrukcji historycznych i etnograficznych 👗🛡️

Każdy mógł poczuć klimat dawnych wieków, spróbować swoich sił w dawnych rzemiosłach i porozmawiać z pasjonatami historii, którzy odtwarzają życie sprzed setek lat.

👉 Jaćwieski Festyn Archeologiczny kolejny raz udowodnił, że historia nie musi być nudna – wręcz przeciwnie, może wciągać, inspirować i bawić całe rodziny. 🏕️

Uroczystości odbyły się pod pomnikiem 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej na skwerze A. Kujałowicz. Hołd bohaterom oddali m.in.:

• Czesław Renkiewicz – Prezydent Suwałk
• Zdzisław Przełomiec – Przewodniczący Rady Miejskiej
• przedstawiciele duchowieństwa
• poczty sztandarowe suwalskich szkół
• służby mundurowe, instytucje, zakłady pracy oraz mieszkańcy.

🕯️ Słowa o fenomenie Państwa Podziemnego

Prezydent Suwałk podkreślił fenomen Polskiego Państwa Podziemnego, które w czasie wojny było wyjątkowe w skali świata.
Historię organizacji przypomniał także Jerzy Brzozowski, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach, który zaznaczył, że struktury podziemnego państwa obejmowały pion cywilny, administracyjny i wojskowy (Armię Krajową).

👉 W ramach konspiracji prowadzono tajne nauczanie – działało ok. 2 tys. szkół, funkcjonowały sądy podziemne, administracja, a także prasa drukowana w ukryciu.

🙏 Zakończenie uroczystości

Obchody zakończyły się wspólną modlitwą i złożeniem kwiatów przez delegacje pod pomnikiem.

17 września 1939 r., łamiąc układ o nieagresji z 1932 r., Armia Czerwona zaatakowała Polskę. Był to efekt tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow, który przesądził o losach II Rzeczpospolitej. Polacy znaleźli się w dramatycznym położeniu – walcząc jednocześnie z Niemcami i Rosją sowiecką.

🕯 Uroczystości w Suwałkach

Obchody rozpoczęły się pod pomnikiem Żołnierzy Września 1939 roku przy ul. Wojska Polskiego. Zgromadzeni oddali hołd bohaterom, którzy zginęli w walce, w obozach koncentracyjnych i syberyjskich łagrach.

Głos zabrał m.in. Roman Rynkowski, zastępca Prezydenta Suwałk:

– We wrześniu 1939 roku Polacy ginęli w walkach zarówno z Niemcami, jak i Rosjanami. Później ginęli w obozach koncentracyjnych, ale też w syberyjskich łagrach. Pamiętamy o naszych rodakach wywiezionych na Syberię – wielu z nich nie powróciło z tej nieludzkiej ziemi. Dzisiejsze społeczeństwo ma moralny obowiązek zachowania pamięci o wszystkich ofiarach agresji sowietów na Polskę. Zwłaszcza gdy widmo wojny, jak nigdy, może powrócić.

🌹 Składanie kwiatów i pamięć o Sybirakach

Delegacje obecne na uroczystości złożyły kwiaty i zapaliły znicze pod pomnikiem Żołnierzy Września. Następnie władze miasta udały się pod pomnik Sybiraków na cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej, aby oddać hołd ofiarom deportacji.

🕊 Pamięć, która zobowiązuje

Obchody 86. rocznicy agresji ZSRR na Polskę były okazją do przypomnienia, że historia września 1939 roku to nie tylko walka na frontach, ale także dramat tysięcy wywiezionych na Syberię. Pamięć o tych wydarzeniach wciąż pozostaje ważnym zobowiązaniem wobec przyszłych pokoleń.

Dokładnie 86 lat temu, 17 września 1939 r., Armia Czerwona rzuciła przeciw Polsce 1,5 mln żołnierzy, 4000 czołgów i 1800 samolotów. Atak nastąpił bez wypowiedzenia wojny i złamał polsko-sowiecki układ o nieagresji.

Agresja była konsekwencją paktu Ribbentrop–Mołotow, podpisanego 23 sierpnia 1939 r. Choć oficjalnie był to układ o nieagresji, tajny protokół zakładał podział stref wpływów w Europie Wschodniej. Polska została w nim przeznaczona do likwidacji, co miało tragiczne skutki na kolejne dekady.

🕯 Obchody w Suwałkach

Uroczystości rocznicowe w Suwałkach rozpoczną się o godzinie 12:00 przy pomniku Żołnierzy Września 1939 roku przy ul. Wojska Polskiego.

W programie:

• apel poległych,
• wystąpienia prezydenta Suwałk i zaproszonych gości.

Następnie uczestnicy przejdą pod pomnik Sybiraków na cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej, gdzie delegacje złożą kwiaty i zapalą znicze ku czci ofiar sowieckiej agresji i deportacji.

🕊 Pamięć o ofiarach

Dzisiejsze obchody to przypomnienie tragicznych wydarzeń sprzed 86 lat i hołd dla ofiar sowieckiego terroru. To również wezwanie do pamięci o historii, która kształtuje naszą tożsamość i przypomina, jak ważna jest wolność.

Obchody rozpoczęły się w Suchowoli – rodzinnych stronach błogosławionego kapłana. Przed pomnikiem ks. Jerzego Popiełuszki złożono kwiaty i zapalono znicze. W uroczystościach wziął udział m.in. Bogdan Dyjuk, Członek Zarządu Województwa Podlaskiego.

Msza święta w rodzinnych Okopach ✝️

Następnie uczestnicy przenieśli się do Okopów – miejscowości, w której urodził się ks. Jerzy. Tam odprawiona została msza święta w intencji błogosławionego i jego dzieła. To właśnie w Okopach planowane jest utworzenie muzeum poświęconego życiu i dziedzictwu ks. Popiełuszki.

„Ku wolności” – koncert rapowy 🎤

Zwieńczeniem obchodów był wyjątkowy koncert rapowy „Ku wolności”. To nowoczesna forma uczczenia pamięci kapelana Solidarności, przypominająca młodszym pokoleniom o wartościach, którym ks. Jerzy był wierny aż do końca: wolności, prawdzie i solidarności.

Dziedzictwo, które trwa 🇵🇱

Choć od jego narodzin minęło 78 lat, przesłanie ks. Jerzego Popiełuszki pozostaje żywe. Jego życie i ofiara wciąż inspirują do budowania wspólnoty opartej na prawdzie, wierze i solidarności.

Muzea są dostępne dla odwiedzających:

• Wtorek–piątek: 8:00–16:00 🕗
• Sobota–niedziela: 9:00–17:00 🕘

🏛️ Dlaczego warto wpaść?

• Poznacie życie i dorobek Marii Konopnickiej 📖
• Zobaczycie unikalne eksponaty 🖌️
• Idealne miejsce na rodzinny wypad 👨‍👩‍👧‍👦
• Doskonała okazja, by połączyć naukę z przyjemnością 🎓🎨

💡 Nie zwlekajcie – muzea czekają na Was!

Prezydent Miasta Suwałki Czesław Renkiewicz oraz Przewodniczący Rady Miejskiej Zdzisław Przełomiec zapraszają mieszkańców na obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego.

📅 Data: 26 września 2025 r.
📍 Miejsce: Suwałki

Program wydarzenia 🕊️

Kościół św. Wojciecha (ul. Szkolna 9):
⏰ 9:00 – Msza święta

Pomnik 41. Pułku Piechoty Armii Krajowej (skwer A. Kujałowicz, ul. Utraty/Sejneńska):
⏰ 10:00 – Uroczystości pod pomnikiem:

• Hymn państwowy 🎶
• Wystąpienia Prezydenta Miasta Suwałk i zaproszonych gości
• Złożenie kwiatów pod pomnikiem 🌺

Pamięć i hołd dla bohaterów

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego to szczególna okazja, by przypomnieć o bohaterach Armii Krajowej i całego podziemia, którzy z narażeniem życia walczyli o wolność Ojczyzny. Uroczystości w Suwałkach będą wyrazem wdzięczności oraz szacunku dla ich poświęcenia.

Podczas uroczystości głos zabrał Prezydent Suwałk Czesław Renkiewicz, przypominając o dramatycznych wydarzeniach września 1939 roku.

Już 2 września 1939 r. miasto zostało zbombardowane przez Niemców. Bomby spadły m.in. na koszary i stację kolejową, a największe straty dotknęły 41. Suwalski Pułk Piechoty.

Prezydent podkreślił, że choć od tamtych wydarzeń minęło ponad osiem dekad, pamięć o żołnierzach i cywilach, którzy zginęli, musi pozostać żywa. Suwalczanie walczyli na wszystkich frontach, wielu straciło życie w konspiracji i partyzantce.

📖 Lekcja dla kolejnych pokoleń

W swoim wystąpieniu Czesław Renkiewicz nawiązał także do współczesności, podkreślając, że historia wciąż daje o sobie znać:

– Tragedia wojny w Ukrainie przypomina nam, że pokój nigdy nie jest dany raz na zawsze. Wymaga troski, zaangażowania i wspólnej odpowiedzialności – mówił.

🌹 Złożenie kwiatów

Uroczystości zakończyły się symbolicznym złożeniem kwiatów pod pomnikiem Żołnierzy Września 1939 r. Wzięli w nich udział:

• kombatanci,
• lokalni parlamentarzyści i samorządowcy,
• przedstawiciele służb mundurowych,
• delegacje suwalskich szkół.

🕊 Pamięć, która zobowiązuje

86. rocznica wybuchu II wojny światowej była w Suwałkach nie tylko okazją do wspomnień, ale też lekcją dla młodego pokolenia, by pamiętać, że wolność i pokój wymagają codziennej troski.

Niedzielne obchody rozpoczęły się przy pomniku Marszałka Józefa Piłsudskiego. Podczas uroczystości odbyły się wystąpienia okolicznościowe, a delegacje złożyły wieńce ku czci bohaterów 1919 roku.

Prezydent Miasta Suwałk, Czesław Renkiewicz, w swoim przemówieniu przypomniał o znaczeniu tamtych wydarzeń i osobach, które odegrały w nich kluczową rolę:

– Dzisiaj przypominam te fakty po raz kolejny, żeby uzmysłowić jak skomplikowana była nasza historia oraz proces odzyskania niepodległości. Przypominam tę historię po to, żebyśmy pamiętali, że były takie osoby, jak Walery Roman, ks. Stanisław Szczęsnowicz. Dzisiaj jesteśmy im bardzo wdzięczni za ten dar. Swoim wysiłkiem i zaangażowaniem przyczynili się do tego, że byliśmy w granicach II Rzeczypospolitej. Dzisiaj im wszystkim oddajemy hołd, bo gdyby nie ich działanie, historia mogłaby się różnie potoczyć.

📣 Wystąpienia gości

Głos zabrali również:

• Jacek Niedźwiedzki – poseł na Sejm RP,
• Jarosław Zieliński – poseł na Sejm RP,
• Bogdan Dyjuk – członek Zarządu Województwa Podlaskiego.

Każdy z mówców podkreślał znaczenie pamięci o przeszłości i konieczność kultywowania dziedzictwa historycznego dla przyszłych pokoleń.

⚔️ Hołd powstańcom

Uroczystości zakończyły się na cmentarzu komunalnym przy ul. Bakałarzewskiej, gdzie pod Pomnikiem Organizacji Wojskowej oddano hołd 10 poległym powstańcom – uczestnikom Powstania Sejneńskiego.

🌹 Pamięć i dziedzictwo

Obchody 106. rocznicy wyzwolenia Suwałk przypomniały, że wolność i niepodległość są owocem wysiłku wielu pokoleń. Dziś mieszkańcy oddali hołd tym, którzy swoją odwagą i determinacją zapisali Suwałki w historii II Rzeczypospolitej.